несов. см. охладить(ся).

с. 1. (по гл. охладить 1) мүлүрүтүү, сойутуу; 2. (по гл. охладиться) мүлүрүйүү, сойуу; охлаждение воздуха салгын мүлүрүтүү; 3. перен. (равнодушие и т. п.) тоҥ сыһыан

побуд. от бөһүй = 1) охлаждать, остужать; арыыны бөһүт = охладить масло; 2) оттаивать; эти бөһүтэн баран эттээ мясо оттаивай, а потом руби.

сов. 1. что (охладить) тоҥор, бөһүт; заморозить рыбу балыгы тоҥор; 2. кого-что, разг. (дать озябнуть) үлүт, иһэлит; 3. что, перен. (оставить неиспользованным) боҕон кэбис, тохтот, харгыстаа.

туохт.
1. Сөрүүн буолар гын, сөрүүн оҥор. ☉ Охладить, освежить
Кини [саҥа күөл] тыынар салгыны сөрүүкэппит, көтөрү-сүүрэри угуйбут. Амма Аччыгыйа
Олус куйаас күннэргэ лиэйкэнэн уу кутан сэбирдэхтэри сөрүүкэтэр үчүгэй. ЛПМ ХХ
Онтон дохсун ардах Омуннаах үлүгэрдик Курулаччы кутан, Күөх тыаларбын сөрүүкэттэ. В. Лебедев (тылб.)
2. Этиҥ-сииниҥ итииргээбитин, тириппитин аһар, сойут. ☉ Освежиться, прохладиться (выйдя на свежий воздух, искупавшись и т. д.)
Никита кинини сотторунан көлөһүнүн сото-сото, сөрүүкэтэн күүскэ сапсыйбахтаата. Н. Лугинов
[Кээтии] сирэйин сөрүүкэтээри кыратык суунан ылбыта. П. Аввакумов
Александр …… үс хатыҥ анныгар, чыычаахтар ыллыылларын иһиллии-иһиллии, итииргээбит этин сөрүүкэтэ олордо. М. Доҕордуурап
3. көсп. Сэниэ киллэр, чэбдигирт, дьэгдьит. ☉ Вернуть бодрость, восстановить силы, освежить
Бу күөл сүрэҕи сөрүүкэтэр Тымныы салгынынан тыынным, Дьэҥкир ыраас уутунан сууннум. С. Данилов
Сөрүүн салгын Сүрэҕи сөрүүкэттэ, Тымныы салгын Тыыны уһатта. А. Софронов
Араас от-мас ахтаах сытынан аҥылыйар сайаҕас салгына сөрүүн сүөгэй курдук сүрэҕи-быары сөрүүкэтэр. И. Данилов
◊ Сөрүүкэтэр утах — утаҕы ханнарар, чэбдигирдэр утах. ☉ Прохладительный напиток
Сааскы-сайыҥҥы эргиэни тэрийиини тупсарарга, сөрүүкэтэр утахтары …… тиэйэ сылдьан атыылааһын уон туочукатын аһарга. «Кыым»