прил. парникка үүннэрилли-бит, парник; парниковые огурцы парник огурсута.

аат. Өстүөкүлэнэн, пүлүөҥкэнэн сабыллар намыһах тэпилииссэ. ☉ Парник
Саҥа оҕуруотун сиригэр илдьэн парньыыктарын миэстэлэрин көрдөрдө, хайдах былааннаан түһэриэхтээҕин сүбэлэттэ. В. Яковлев
Кунуһу арассаада үүннэрэр көһүйэлэри оҥорууга, тэпилииссэ, парньыык буорун бэлэмнээһиҥҥэ, ыһыллыбыт сиэмэни көмүүгэ туттуллар. ФНС ОАҮүС
Сылгы ноһуомун парньыыктарга куттулар. «Кыым»

сыһ. Илийэн, сымнаан ньалҕархай, халтархай буоларын курдук. ☉ Так, чтобы стало скользко (раскиснуть); так, чтобы стекало (намокнуть)
Эльвира олорор дьиэтин тэлгэһэтин ардах ньылбырыччы илитэн кэбистэ. Л. Попов
Уол тириитин көрбүтэ ньылбырыччы сиигирбит. «Чолбон»
Парник таһыгар бэлэмнэммит сылгы ноһуома муус устар үһүс дэкээдэтигэр ньылбырыччы ирэр. ФНС ХҮүС

аат.
1. Сытарга төбө анныгар ууруллар аналлаах, тула өттүттэн хам тигиллибит хаа иһигэр көтөр түүтэ эбэтэр атын сымнаҕас баата курдук матырыйаал симиллибитэ. ☉ Подушка
Маайа улам налыйан, сыттыгар умса түһэн, ытаан барда. Амма Аччыгыйа
Сыттыкка төбөтүн уураат, Сэмэнчик мунна тыаһаабытынан барда. Н. Якутскай
Маҥан сыттыкка таайым сирэйэ муостан оҥоһуллубут кэриэтэ саһарар. Н. Габышев
2. Өһүө, эриэлсэ уо. д. а. анныгар үктэл буолар буруус мас. ☉ Деревянные брусья-подставки, которые кладут под матицу дома (под рельсы и т. д.)
Муостаны, сыттык мастарын түһэртээтилэр, оһоҕо ханан туруоҕун сүбэлэстилэр. С. Дадаскинов
Парник бөҕө буоллун диэн уһаты иини сыттык мастар уобалларыгар түһэриллэр. КММ ОК
Тимир суол ыллыктара сыттык мастар үрдүлэригэр уп-уһун, хап-хара эриэн үөн курдук субуруһан сыталлар. В. Осеева (тылб.)
ср. тув. сыттык, ДТС йастух ‘подушка’

аат. Дьиэ тутуутугар муннугун таһаарарга бэрэбинэлэр бэйэ-бэйэлэригэр ыга ыпсалларын курдук икки кытыыларыттан оҥо хаһыы. ☉ Выемка, сделанная топором в конце бревён в целях их плотного прилегания по углам строения
[Дьиэ] муннуктара — уобулга түһэртэрии. Саха сэһ. II
Парник бөҕө буоллун диэн уһаты иини сыттык мастар уобулларыгар түһэриллэр. КММ ОК
Кини атын баайда уонна, балаҕан эмэҕирбит, тохто сылдьар уобулуттан тардыһан, …… үөһэ ытынна. А. Фадеев (тылб.)
◊ Моойторук уобул көр моойторук
4. Бу дьиэ муннуктара ампаардыы моойторук уобуллаахтара. Саха сэһ
1977
Улуус управата моойторук уобуллаах, ортотунан салҕааһыннаах ампаар дьиэҕэ баара. «Чолбон»
Баай ыал тэлгэһэтэ. Моойторук уобуллаах дьиэ муннуга көстөр. Н. Туобулаахап. Уобул мун- нук — туох эмэ тутуу оҥо хаһан оҥоһуллубут олуктарга ыпсарыллан ууруллубут муннуга. ☉ Угол рубленых строений, выполненный посредством состыковки брёвен с помощью специальных выемок
[Баай ыаллар] алаас саамай көстүүлээх кырдалыгар уобул муннуктаах нуучча дьиэлээх буолаллар. «Саха с.». Уобул муннуктаах ампаар дьиэни, маска маһы салгыыр албаһы эмиэ билбэттэрэ. Б. Лунин (тылб.)
русск. угол

аат.
1. Тугу эмэ туттарарга аналлаах уһуктаах тимир эбэтэр мас сүрүн. ☉ Гвоздь, кол
Халыҥ халҕан модьу боробуойа суон тоһоҕонон сааллыбыт. Н. Туобулаахап
Ытаһа мас тоһоҕотун …… саайдахха, иһирдьэ киирэн ытаһаланан кытаанахтык тутар. ДьХ
Өтүйэлээх, тоһоҕолоох сылдьан, сарсыарданы быһа тугу эрэ саайара, тоҥсуйара. Ч. Айтматов (тылб.)
2. Күрүө, бүтэй остуолбатын маһа. ☉ Кол изгороди
Доох Ньукулай Бөтүҥ Хооһойун, бүтэй тоһоҕото тостуор диэри, төбөҕө биэрэн, куйахатын уҥуоҕуттан ыла хайа охсон кэбистэ. Эрилик Эристиин
Долгуннар күрүө тоһоҕолорун, сиэрдийэлэрин суйдаан аҕалан, кытыыга кыдьымахтыы тибиирэллэр. А. Фёдоров
Тоҕус от күрүөтэ Тутуллан бүттэ. Тоһоҕото, сигэтэ Туомугар эрэ этэ. М. Соров
3. Батары анньыллар мас (тугу эмэ баайарга, бэлиэтииргэ аналлаах). ☉ Кол, колышек для разметки чего-л.
Томторго биир кыһыл көмүс тоһоҕо саайыллан турар үһү (тааб.: аты өртүүр мас). Сиргэ тоһоҕо саайан чабырҕатар. М. Доҕордуурап
Эрэллээх дьон — Хамыыһыйалар …… биэтэк тоһоҕотун кыҥаан турдулар. В. Чиряев
4. түөлбэ. Үөрбэ. ☉ Тычина (для протыкания копны, чтобы её не разбивало ветром)
Урут олохтоохтор ходуһаларын саас …… курулууллара. Курута диэн бугул тоһоҕото, от-мас бытархайа, сылгы уонна ынах киитэ. Ону уматан кэбиһэллэрэ. «Кыым»
♦ Тоһоҕоҕо киирдэ эргэр. — оҕолоноору гынна (дьахтар туһунан — былыр саха дьахтара оҕолоноругар балаҕаҥҥа сиргэ батары анньыллыбыт аналлаах мас тоһоҕоттон тутуһара). ☉ Рожает (букв. пошла за колом — о женщине; в старину якутские женщины при родах держались за кол, специально воткнутый по этому случаю в земляной пол юрты). Тоһоҕо төбөтүгэр олорбут киһи түөлбэ. — олус чаастатык барар-кэлэр киһи. ☉ Человек, очень часто находящийся в разъездах (букв. человек, сидящий на острие кола). Тоһоҕо туурар оҕо — саамай бүтэһигинэн төрөөбүт оҕо. ☉ Ребёнок, родившийся у матери последним (букв. дитя, снимающее кол)
Оһоҕос түгэҕэ, эмиий куурдар, тоһоҕо туурар оҕо. Өксөкүлээх Өлөксөй
◊ Тоһоҕо күрүө (бүтэй) — 1) боотулу күрүө диэн курдук (көр күрүө)
Тоһоҕо күрүө үрдүгэр Дааҕыргыыллар тураахтар. Баал Хабырыыс
Тоһоҕо күрүө быыһынан …… титииккэ тиийдэ. В. Яковлев; 2) эргэр. Чаччыынаҕа уонна атын талыллар дуоһунастаах киһиэхэ сулууспатын иһин оҕото суох өлбүт киһи хаалбыт сириттэн бэриллэр оттуур сир. ☉ Покосные угодья, которые отводились за службу старостам и другим выборным должностным лицам из земель, остающихся после смерти бездетного члена рода
[Баайдар] аналлаах өлбүгэлэрин таһынан аны укаас күрүө эбэтэр тоһоҕо күрүө диэни ылаллара. И. Аргунов. Тоһоҕо мас — күрүө баҕаната (атаҕа) буолар мас, бөкүнүк кылгас синньигэс мас (тугу эмэ туттарарга аналлаах). ☉ Кол изгороди, колышек
Лэглээрдэр балаҕаннарын ааныгар тоһоҕо маһы өйөннөрөн кэбиһэн баран, …… бары оттуу киирдилэр. Амма Аччыгыйа
Эмээхситтэр арыый чэпчэкилии тоһоҕо мастары таспыттара. П. Аввакумов
Кылгас тоһоҕо мастары саайталаабакка, …… парник сындыыһыгар оҕурсу күөх ото налыйбыт. В. Короленко (тылб.). Тоһоҕо олбуор — хатыйан тутуллубут эбэтэр кэккэлэһиннэрэ туруору анньыллыбыт эркиннээх тоһоҕо соппулуот. ☉ Частокол
Настя тоҕуттубут тоһоҕо олбуор ортотунааҕы буор сыбахтаах балаҕаҥҥа киирбитэ. Эрилик Эристиин
ср. тюрк. дөкэч, дүгэч ‘столб’