1) ползать (обычно о ребёнке); үнэн киир = вползать, заползать; 2) перен. плестись, еле двигаться, насилу ноги переставлять; ат нэһиилэ үнэр лошадь едва плетётся; ср. үнүөхтээ =.

туохт.
1. Убаҕаһы иһиттэн иһиккэ төттөрү-таары кутан булкуй. ☉ Перемешивать жидкость, переливая её из одного сосуда в другой. Кымыһы саамылаа. Үүтү саамылаа
□ Ханааллара суол-суол халҕаннардаах
Дьэ, ону аһан, сабан, ууну саамылаан, ол устун борохуоттары хайаны өрө даҕаны, таҥнары даҕаны уһуннараллар эбит. Суорун Омоллоон
Ууну тэриэлкэлээх биэдэрэҕэ төттөрү-таары саамылаан, тыаһын үрүйэ сүүрүгэр үтүгүннэрбитим. ЗМП Х
Прасковья Москарова дыргыйбыт сыттаах сылаас көөнньөрбөнү солуурдарга саамылыыр. «Кыым»
2. кэпс. Туохтары эмэ оннуларын төттөрү-таары уларыталаан уур, саҥалыы сааһылаа. ☉ Менять местами, переставлять что-л. Таһаҕастарын кыра өттүн бэрт өр саамылаан, улахан өттүн аллара уурталаан тиэйбитэ. «ХС»
Таһаҕаһы саамылыыр саҥа комплекстар үлэҕэ киллэриллиэхтэриттэн ыла үлэ оҥорумтуота лаппа улаатта. «Кыым»
Кини Ньургуннуун …… наадалаах малларын массыынаттан массыынаҕа саамылаатылар. Я. Козак (тылб.)
3. көсп., кэпс. Тугу эмэ өйгөр сыымайдаан ырыт. ☉ Перебирать что-л. мысленно, в уме
Онтон туох буолбутун барытын саамылаан, ыараҥнатан көрө олордо. Н. Якутскай
[Хаһыакка тахсыбыт фельетоҥҥа] туох эппиэти биэриэхтээҕин өйүгэр хат-хат саамылыы, сааһылыы сылдьыбыта. М. Попов

туохт.
1. Түөрт атах буолан эбэтэр олорон эрэ сыылан инниҥ диэки сыҕарый (кыра оҕо эбэтэр бааһырбыт, хаамар кыаҕын сүтэрбит киһи эбэтэр кыыл туһунан). ☉ Ползать на четвереньках (обычно о ребёнке); ползать (напр., о раненом человеке)
Быһый да дьоннор сырсан, Аатырыахтарын иннигэр Маҥнай хайаан да аттаан, Үнэргэ үөрэнэллэр. И. Гоголев
Биир саҥардыы олорон, үнэн эрэр куп-кугас баттахтаах оҕо сыгынньаҕын холумтан иннигэр уһун күнү быһа олорон тахсар. Н. Түгүнүүрэп
Быраҕан биир кутуйаҕы тапта. Ол эрэйдээх нэһиилэ хороонугар үнэн тиийдэ. Т. Сметанин
2. көсп. Нэһиилэ, бэрт эрэйинэн хааман инниҥ диэки бар (үгүс өттүгэр кырдьаҕас эбэтэр улахан ыарыһах киһи туһунан этэргэ). ☉ Плестись, еле двигаться, насилу ноги переставлять
Өндүрүйээн атыыһыт, бу күнтэн ыла баайа баранан, атыыһыттыыра уурайан, хойут муос тайаҕынан үнэ сылдьан өлбүтэ үһү. Саха ост. II
[Эркээни:] Күн киирэн түлүрбэх сыбыытаан эрэр. Мин эмиэ холомо ураһам диэки үнэн көрөөхтүүм. И. Гоголев
Иһигэр хомойо санаата, тыастаахтык сиргэ силлээтэ уонна тайах маһыгар тэптэрэн дьиэтин диэки үнэ турда. И. Никифоров
ср. тув. үн ‘выходить, уходить, идти’, үҥгээр ‘ползать, ползти’