питательный; иҥэмтэлээх веществолар питательные вещества.

1) сильный, мощный; уохтаах сүүрүк мощное течение; 2) крепкий (напр. о бульоне); питательный; уохтаах ас питательная пища; 3) крепкий; уохтаах арыгы крепкое вино; 4) темпераментный, горячий; вспыльчивый; уохтаах киһи темпераментный человек; уохтаах майгылаах со вспыльчивым характером.

1) сытный; питательный; астык ас сытная пища; 2) перен. вызывающий удовлетворение, полноценный; астык дакылаат полноценный доклад; 3) перен. убедительный; астык өйдөтүү убедительное объяснение.

даҕ. Хобдох, соппоҥ, соччо иҥэмтэтэ суох. ☉ Бедноватый, скудный, не очень питательный (о траве)
От быйыл куомай буолсу. ПЭК СЯЯ
ср. саг., телеут. комай ‘гадкий, негодный, слабый’ < халх. гоомээ ‘недостаточно крепкий, ненадежный’

көр симиин
Симиир-симиир муҥунан Сибиин кымыс оҥорторон, Силиибитин сөрүүкэтэн, Сиэрбитин ситэриэҕиҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сөрүүн сибиин кымыһы Утаттахха иһэрдии, Сөп-сөп, маннык салгыны Уймахтаабыт киһи ньии! Күннүк Уурастыырап
Сибиин күөрчэх бырдаҥатын сэбирдэҕэр биһиммит сэппэрээктэр сиреннэри санаталлар. «Кыым»
ср. алт. йиби ‘намокнуть’, др.-тюрк. чибгин ‘насыщающий, питательный’

даҕ.
1. Үчүгэйдик тоторор, иҥэмтэлээх (ас). ☉ Сытный, питательный (о пище)
Стёпа биһиги оппут сибэккилээх, лууктаах саамай минньигэс тотоойу от диэн айаҕаланара. Н. Габышев
Ити күөллэр тулатынааҕы сирдэр сүрдээх өҥ тотоойу мэччирэҥнээхтэрэ. И. Федосеев
Астаабыт аһым Амтаннаах буоллун, Оҥорбут аһым Тотоойу буоллун. Тэрис
2. көсп. Күүскэ саба биэрэр, хойуу (ас сытын этэргэ). ☉ Сильный, насыщенный (о запахе пищи)
Ыһаарыламмыт эт тотоойу сыта бэл манна өтөн киирэрэ. Н. Габышев
Балык хойуу тотоойу сыта киһи сүрэҕин өлөхсүтэр. Н. Габышев

очень вкусная и питательная пища; сыа-сым курдук сиэн кэбистэ он поел с большим удовольствием # сыа-сым курдук тут= относиться бережно и любовно к чему-л.

I ж. 1. эйгэ; географическая среда географическай эйгэ; питательная среда аһылык буолар эйгэ; окружающая среда тулалыыр эйгэ; 2. (социальная) араҥа, кэккэ; из рабочей среды рабочай кэккэттэн.

даҕ.
1. Тотоойу уонна иҥэмтэлээх. ☉ Сытный
Алаадьыта амсайыҥ, сүөгэйдээх. Дьэ бу астык ас буолар. И. Данилов
Астык аһатыылаах, Балым маанылаах, Борчум остооллоох. Өксөкүлээх Өлөксөй
△ Иҥэмтэлээх. ☉ Питательный
Өҥүрүк куйааска тамаҕа хаппыт отчукка Амма уутуттан ордук астык утах баар үһүө! С. Федотов
2. көсп. Киһи санаата туоларын курдук дьоһуннаах, дуоспуруннаах; олохтоох. ☉ Вызывающий удовлетворение, основательный, серьезный
Байбааскы киһи киһинэн, сирэйэ-хараҕа да үчүгэй, ис киирбэх, кэпсэтэрэ да үчүгэй, кэм астык. П. Ойуунускай
Ойууннартан саамай астык, нүһэр көрүҥнээхтэрэ Үөһээ Халыма ойууна эбит. С. Курилов (тылб.)
3. Итэҕэтиилээх, киһи итэҕэйэр. ☉ Убедительный, веский
Хор, итинник [ыпсаран кэпсээһин] биһиэхэ, үөрэҕэ суох дьоҥҥо, астык буолар. А. Софронов
Саха прозата киһи буола үүнүү килбиэннээх суолун аҕыйах эрээри астык айымньыларынан үйэтиппитэ. ФЕВ УТУ
♦ Санааҕа <да> астык — туох да кэмсиниитэ суох, дууһаҕа чэпчэки. ☉ Без всякого сожаления, на душе легче
Саа тутан кыргыһа сылдьан өлбүт буоллар, санааҕа астык буолуо эбит. П. Ойуунускай
Булбатах да иһин, бэйэ сирэй бара сылдьыбыта, көрдөөбүтэ кэм санааҕа да астык. Н. Заболоцкай

I
аат. Ханна эмэ өр буола барарга (хол., үлэҕэ, булка) дьиэттэн илдьэ барар аһылык, ыһык. ☉ Дорожные съестные припасы, провизия. Үс күннээҕи өйүө бэлэмнээтибит
□ Дьиэбиттэн өйүө аҕалымматаҕым. Н. Неустроев
[Ийээ] миэхэ өйүө наада буолсу. Онон көрдөһөбүн: бүгүн сайылыкка миэхэ ыһыкта тиэрт. Суорун Омоллоон
Кини ынах хомуйар уонна тиэргэҥҥэ түптэлиир, Куонаан оҕонньор отуутугар өтөр-өтөр өйүө таһар. Н. Заболоцкай
[Кини] утуйар таҥаһын аҥаар хонноҕор кыбынна, кууллаах өйүөтүн санныгар бырахта. «ХС». Тэҥн. ыһык, үтэ
ср. монг. өег ‘питательный, сытный; сытый’, бур. үег ‘сытый’
II
өйүө-төйүө буол — ону-маны аанньа быһааран билбэт, өйү сүтэриэх курдук турукка тиий (хол., олус күүскэ ыалдьан). ☉ Впадать в полубессознательное, полуневменяемое состояние (из-за сильной болезни)
Кини бэйэтэ хаана наһаа баран, өйүө-төйүө буолла. Ф. Софронов
Күүһэ эстэн утуйарутуйбат икки ардынан өйүө-төйүө буолан сытаахтаата. С. Тумат