1) проводник, провожатый; поводырь; 2) вождь; Ленин аан дойду үлэһиттэрин сирдьитэ Ленин — вождь трудящихся всего мира.

1. аат. Суолу тыырар сирдьит таба. ☉ Олень-поводырь, прокладывающий дорогу
   Аны кэпсиим эһиэхэ Ньуоҕуһутум туһунан, Өйдөөх таба киһиэхэ Абыралын туһунан. С. Данилов
2. даҕ. суолт. Инники иһэр, суолу тэлэр. ☉ Передовой, идущий впереди, являющийся поводырём
   Сэргэчээн …… ньуоҕуһут буурун тайаҕынан буукка супту аста, сэтии сыарҕата тааска охсуллан лаһырҕаата. Болот Боотур
   «Дьэ, тойон, эйиэхэ үчүгэй ньуоҕуһут буурчаан түбэстэ, ама аара эрэйдэнэр үһүгүөн», — диэтэ Барбаас аҕата диэн киһи. А. Софронов

иметь земельный надел, землю; приобретать земельный надел, землю. сирдэр= побуд. от сир =. сирдэт= 1) ходить с провожатым или с поводырём; оҕонньор киһинэн сирдэтэ сылдьар (слепой) старик ходит с поводырём; 2) едва видеть; сирдэтэр эрэ а) он едва видит; б) он едва видит дорогу (по к-рой идёт).

аат.
1. Суолу билбэт дьоҥҥо бииргэ сылдьыһан суолу көрдөрөн, ыйан биэрээччи. ☉ Человек, указывающий путь, провожатый, проводник
Айан бастаан иһээччи сирдьит киһиэхэ ордук эрэйдээх этэ. Д. Таас
Бу айаннаан иһээччилэргэ сирдьиттэринэн Ньукулааскы иһэр. Т. Сметанин
[Ыкынаачай:] Үчүгэй сирдьитэ суох буолан мунан, тиэрэ баран хаалыахтара суоҕа дуо? Күндэ
△ Хараҕа суоҕу сирдээччи. ☉ Поводырь
Ырааҕын кэрэйбэккэ, …… сирдьитинэн сиэттэрэн, харахтанаары кэлбиттэр. П. Ойуунускай
Бэһиэлэйэп …… Өксүүнньэни сирдьит оҥостон, …… ыалларга сылдьан араас кэпсэтиилэри оҥорор, иэһин-күүһүн ирдэһэр. Амма Аччыгыйа
Эмээхсин сирдьит кыыһа хайыһыннаран кэбиспитин хоту …… үҥэн боҕуйан кэбистэ. Эрилик Эристиин
△ Инники иһээччи, суолу хайааччы (хол., үөргэ). ☉ Вожак (напр., стаи)
[Быыпсай:] Оннооҕор көтөргөсүүрэргэ биирдии сирдьит баар буолар баҕайыта. П. Ойуунускай
Сирдьит чубуку үөрүн Таала диэки салайар. В. Лебедев (тылб.)
2. Политикаҕа, идеологияҕа норуот билинэр баһылыга, салайааччыта. ☉ Вождь
Улуу поэт Некрасов …… бэйэтин бириэмэтинээҕи революционнай охсуһуу идиэйинэй сирдьиттэрин кытта ыкса сибээстээҕэ. Софр. Данилов
Кыһыл Болуоссат устатын тухары көстөр ГУМ дьиэтин киинигэр сирдьиттэр мэтириэттэрэ. В. Ойуурускай
Норуот көнө сирдьитэ буолуу — олус кытаанах анал. М. Горькай (тылб.)
ср. др.-тюрк. йерчи ‘проводник’