1) повышать крепость (напр. вина); 2) удобрять.

побуд. от үрдээ = 1) поднимать, увеличивать, повышать; үүт ыамын үрдэт = повысить надой молока; 2) повышать (в должности, чине).

мастерство; актёр мастерствота мастерство актёра; мастерствоҕын үрдэт = повышать своё мастерство.

побуд. от көҥкөй =; күөмэйгин кеҥкөт = говорить громко, повышать голос; стараться говорить басом, басить.

побуд. от таҕыс = 1) вытаскивать, извлекать, вынимать; суумкатыттан кинигэни таһаарда он вытащил книгу из сумки; ууттан таһаар = вытащить из воды кого-что-л.; чаанньыгы уоттан таһаар = снять чайник с огня; кыыныттан быһаҕын таһаарда он вытащил нож из ножен; он обнажил нож; таһаҕаһы трюмтан таһаар = поднять груз из трюма; 2) выносить; вывозить; дьиэттэн таһаар = вынести из дому кого-что-л.; куораттан табаары таһаар = привезти (букв. вывезти) товары из города; 3) выводить; выпускать; ынахтары мэччирэҥҥэ таһаар = выпустить коров на пастбище; тыыннаахтыы сии-сии тыыннаахтыы таһаарар баар үһү загадка есть такое: живьём съедает—живьём выпускает (туу верша); 4) выгонять, выпроваживать; изгонять; дьиэттэн (үүрэн ) таһаар = выгнать кого-л. йз дому; 5) выставлять, высовывать; тылгын таһаар = высунуть язык; 6) вывихнуть; илиитин таһаар = вывихнуть руку; 7) поднимать вверх, наверх; уолаттар моҕотойу тииккэ таһаарбыттар ребята посадили бурундука на дерево; 8) перен. выпускать, издавать; опубликовывать; хаһыаты таһаар = выпустить газету; хаһыакка таһаар = опубликовать что-л. в газете; харчыны таһаар = выпустить деньги; 9) перен. выпускать, производить, вырабатывать; саҥа боруоданы таһаар- вывести новую породу (скота); үүннэрэн таһаар = вырастить что-л.; оҥорон таһаар = производить что-л.; 10) перен. выводить, исключать; правление састаабыттан таһаарбыттар его вывели из состава правления; скобкаттан таһаар = мат. выносить за скобки; 11) перен. выносить, издавать; уурааҕы таһаар = вынести решение; 12) перен. делать, превращать; эйигиттэн үчүгэй булчуту таһаарыам я сделаю из тебя хорошего охотника; 13) перен. решать (напр. задачу); выводить (формулу); 14) в сочет. с сущ. выражает действие, связанное со знач. имени: ырыаны таһаар = выводить песню; запеть; толкуйдаан таһаар = выдумать, придумать что-л.; кырдьыккын таһаар = доказать свою правоту; ороскуоту (или хоромньуну ) таһаар = допускать убытки; делать (большие) расходы; саҥа таһаар = а) подавать голос; б) издавать звук; сыл таһаар = продержать, прокормить всю зиму (обычно скот); уҥуор таһаар = переправить на ту сторону; үрүҥэр таһаар = переписать на беловик; суол таһаар = проложить дорогу; өйүттэн таһаар = перен. свести с ума; таһыгар таһаарбат он виду не подаёт; туһатыттан таһаар = привести в негодность (букв. вывести из годности) # ас таһаарар он пускает слюни (букв. пищу — говорят о младенце, когда он пускает слюни пузырьками; по старинной примете это предвещает сытую, зажиточную жизнь); ааҕан (или суоттаан ) таһаар = вычислить что-л.; дуоһунаска өрө таһаар = повышать в должности; саҥа таһааран ытаа = плакать навзрыд, рыдать.

I
аат. Хабарҕа тыл төрдүн диэки өттө. ☉ Горло
Ырыа Силип сэһэнэ улам ис-иһиттэн ыараан, дьиппинийэн, күөмэйигэр хос кэһиэхтээх дорҕооннор иһиллэллэр. М. Доҕордуурап
Өлөр-хаалар күммэр Үөрэ-көтө барыахпын, Күөгү көмүс күөмэйгин Көбүөхтэтэн күндүлээ! Күн Дьирибинэ
♦ Күөмэйигэр ас (да) барбат — айаҕар (иһигэр) ас киирбэт диэн курдук (көр айах I)
Сүөдэр соһуйан бобуллан ылар, күөмэйигэр ас барбат буола түһэр. Н. Якутскай
Ыалдьыттар наһаа аһаан-сиэн бараллар, дьиэлээхтэри хайгыыллар. Арай баай убайын күөмэйигэр ас да барбат. ПНО. Күөмэйигэр туох эрэ туора турда — наһаа улаханнык долгуйан, кыайан саҥарбат буолан хаалла, бөтө бэрдэрдэ. ☉ Комок в горле застрял (напр., от волнения)
Күөмэйигэр туох эрэ кытаанах туора турарга дылы гыммыта. Дьүөгэ Ааныстыырап. Күөмэйин быһа баайан (баанан) — наһаа кэмчилээн, харыстаан сиэбэккэ. ☉ Экономя на всем, выгадывая на каждой копейке (букв. перевязав себе горло)
Ити миэбэллэрин, матасыыкылларын, массыыналарын, кэмчилэнэн күөмэйдэрин быһа баанан баран, мунньунан ылаллар эбээт. Ол баар куһаҕана. Далан
Күөмэйин муҥунан — айаҕын муҥунан диэн курдук (көр айах I). «Бука диэн кэрэхтээх тумулга таһаарымаҥ!» — диэн Ананий күөмэйин муҥунан хаһыытаата. М. Доҕордуурап
Күөмэйим муҥунан хаһыытыыбын. П. Аввакумов. Күөмэйин оҥостор — ыллыан эбэтэр тыл этиэн иннинэ көхсүн этитэр, төлө сөтөллөн бэлэмнэнэр. ☉ Прочищать горло, прокашливаться (напр., перед выступлением — букв. горло свое готовит)
Мин аттыбар олорор кыһыл сирэйдээх, аҕамсыйан эрэр суон киһи иккитэ-үстэ көхсүн этиттэ, күөмэйин оҥоһунна. Амма Аччыгыйа
Дьуона кинээс мунньахха кэлбит дьону ааҕа көрөр уонна …… кириэстэнэн сапсынар, көхсүн этитэр, күөмэйин оҥостор. Н. Якутскай
Миша, куруук буоларыныы, …… сыанаҕа турар курдук хоноччу туттан баран, төттөрү-таары хаамыталаата, күөмэйин оҥоһунна. Н. Лугинов. Күөмэйин (куолаһын) сонотор — суоһурҕанан күүскэ саҥарар, көбүөлүүр. ☉ Повышать голос на кого-л.
Ол эрээри кини биллэр гына уордайан, ыган-түүрэн барбакка хамтүм күөмэйин сонотор уонна үгэргиир этэ. Д. Таас
«Бу оҕо, бачча киэһэ буолуор диэри ханна сүтэ сырыттыҥ?!» — диэн аҕата күөмэйин соното тоһуйда. М. Доҕордуурап
«Айбыт таҥарам! Истэн кэбиһиҥ үтүө дьонум, ити киһи тугу-тугу кэпсиирий!» — Батенчук күөмэйин сонотор. И. Данилов. Күөмэйэ бүттэ — кыайан саҥарбат буолла. ☉ Потерять голос (букв. голос его кончился)
Баһылай хаана барар, сүрэҕэ тохтоору муҥнуур, тыына хаайтарар, саҥатын киһи аанньа истибэт гына күөмэйэ бүтэр. Амма Аччыгыйа
«Мин эмиэ күөмэйим бүттэ эйигин ыҥырарбар», — диэн аргыый, сылайбыттык мичийэн ылла Ааныс. Н. Заболоцкай
Күөмэйэ хайдыаҕынан көр күөмэйин муҥунан. Олбуор аанын үрдүгэр биир Бөтүүк күөмэйэ хайдыаҕынан хаһыытыы олорор: «Ку-ка-ре-ку!». Бырааттыы Гриммнэр (тылб.). Күөмэйим куурда (кэһиэҕирдэ, хатта) — күөмэйэ хатта; күөмэйэ хатан, аанньа саҥарбат буолла. ☉ Пересохло в горле; охрип
Күөмэйим куурда, саҥам хайдах эрэ бөлүөстүбүккэ дылы буолла. А. Бэрияк
Кэтириис эрэйдээх аатын эрэ туран олордо уонна күөмэйэ кэһиэҕирэн кураанаҕынан хахсайан кэбистэ. Бэс Дьарааһын
◊ Көмүс күөмэйдээх поэт. — дьырылатар куоластаах (дьырылыы ыллыыр чыычаахтары этэргэ). ☉ Голосистый (о певчих птичках)
Көмүс күөмэйдээх сэгэттэй, Күндү доҕорум күөрэгэй. Л. Попов
Көй-күөх салгыҥҥа көмүс күөмэйдээх күөрэгэй чыычаахтар көччүйэллэр. «ХС». Күөмэйи сабар өҥүргэс анат. — күөмэйи аһар-сабар өҥүргэс (ас куолайга ааһарыгар күөмэйи сабар). ☉ Надгортанник. Күөмэй кыла — киһи күөмэйин иһигэр, тыҥаттан тахсар салгын хамсаттаҕына, дорҕоону үөскэтэр чараас силгэлэр (куолас силгэлэрэ үлэлээн бараллар). ☉ Голосовые связки. Күөмэй (куолас) силгэлэрэ көр күөмэй кыла. Күөмэй ыарыыта — киһи хабарҕатын, тылын төрдүн диэки өттүн тымныйыыттан ыарыыта. ☉ Ангина
Алеша күөмэйин ыарыыта муҥнаабыта хас да хонно. Г. Николаева (тылб.)
ср. п.-монг. көгэмэй ‘горло’
II
аат., эргэр. Симиир иһит айаҕар киэптии угуллар көҥдөй мас. ☉ Деревянная трубка, плотно вставляемая в узкое горлышко старинного кумысного мешка из черной кожи
Сүүнэ хатыҥынан оһуордуу ойуулаах Күөмэй күндү хамсатардаах үһү. Саха фольк. Симиир үөһээ айаҕар күөмэй диэн ааттаах ойуулаан-оһуордаан оҥорбут көҥдөй маһы киэптии угаллар. БИГ ӨҮөС

I
туохт.
1. Улам үүнэн ситэн ис, сит-хот. ☉ Расти, развиваться (напр., об организме)
Уол бэйэтигэр сөрү-сөп көрүҥнээх, олус сайдыбыт быччыҥнардаах эбит. Н. Лугинов
Хат буолуу …… бу дьахтар саамай тупсар, киэркэйэр, организма ситэр, толору сайдар кэмэ. ТЕН ИДь
Горуох сибэккилэрэ биирдии-иккилии буолан сэбирдэх хонноҕор сайдаллар уонна алларааҥҥылартан саҕалаан олбу-солбу аталлар. ХКА
2. Салгыы тупсан, эбиллэн үрдээ, үрдүкү кэрдиискэ таҕыс. ☉ Совершенствоваться, прогрессировать, идти вперёд, развиваться (напр., о науке). Наука сайдар. Өй-санаа сайдар
□ Киһи уопсастыбатын олоҕо иннин диэки дьулуруччу сайдан иһиитэ үлэттэн тутаахтаах. М. Доҕордуурап
Быйыл киһи-сүөһү олус элбээтэ, тиэхиньикэ сайдан эрэр. С. Ефремов
Олох тубуста, култуура, үөрэх сайынна. С. Никифоров
3. Өй-санаа өттүнэн үүн, билиилэн-көрүүлэн. ☉ Развиваться умственно, повышать интеллект
Сэбиэскэй киһи үөрэнэрэ, күнтэн күн аайы сайдара — үлэлиирин курдук эбээһинэһэ. Суорун Омоллоон
Үүнэн, сайдан кини Үксү биллэ-көрдө. Күннүк Уурастыырап
4. Ордук үчүгэйдик таҕыс, көхтөн, күүрээннэн, хоннохтон (хол., үлэни, киһини да этэргэ). ☉ Набирать силу, разворачиваться вовсю (напр., о деятельности)
Саха сирин — дойдуларын, Якутскайы, Халыманы, Сааны, булду, ону-маны Сайдан туран кэпсэттилэр. Күннүк Уурастыырап
Хатан дьыбардаах, харсаах тыаллаах күннэртэн хаайтарбакка, үлэ сайдан барда. М. Доҕордуурап
Тиийбитим, доҕоор, дьэ оһуохай бөҕө ааттааҕа сайда турар эбит, икки-үс эргиир буолан омунугар сирдиин ньиргийэ олорор. Н. Заболоцкай
5. филос. Тохтообокко уларыйа, кубулуйа тур. ☉ Быть в постоянном движении, меняться, развиваться
Айыллан үөскээбит Аан ийэ дойдум Аһары да сайдыбыт, Алыс да тупсубут эбит. Нор. ырыаһ. Айылҕа, сир ийэ кимтэн да тутулуга суох бэйэтэ туспа сайдар сокуоннаах. А. Сыромятникова
ср. тюрк. йай ‘распространяться’
II
1. аат.
1. Үүнээйи үүнэн ситэр дьыл ордук итии кэмэ (Саха сиригэр ыам ыйын бүтүүтүттэн атырдьах ыйа бараныар диэри). ☉ Лето (в Якутии — с конца мая до конца августа). Сайын буолла. Саха сирин сайына кылгас
□ Сайын ааһан, от-мас хагдарыйан, күһүн кэлбитэ. Н. Якутскай
Күөх даҕаны сайыннар Күөгэһэн кэлэр буоллулар. С. Васильев
Сааскы ыһыы бүттэ, самаан сайын саҕаланна. М. Доҕордуурап
2. көсп., поэт. Сырдык, үөрүүлээх кэм. ☉ Пора расцвета, беззаботной радости (напр., о детстве)
Дорообо, мин дойдум кыһына, Үрэх, алаас, маҥан хаар! — Манна баар мин санаам сайына, Сүрэх сааһа манна баар. Эллэй
Уоҕа хаммат баҕарыы Утаҕынан умайан, Оҕо сааһым сайынын Ойууругар хаамабын. Баал Хабырыыс
Саҥаны айарга күүспүн ууруом, Самаан сайыны чэлгитиһэ туруом. С. Васильев
2. сыһ. суолт. Дьыл ордук итии кэмигэр, сайыҥҥы кэмҥэ. ☉ Летом
Аны сайын аҥаардас Лоҥкуудаҕа хас да сүүс га сирин оттуохтара. М. Доҕордуурап
Быйыл сайын икки сыллаах таһаҕаһы аҕалаллар үһү. П. Егоров
Оттон мин буоллахпына дьиэбэр сайын эрэ көстөн ааһабын. С. Ефремов
♦ Дьахтар сайына көр дьахтар
Дьахтар сайына диэн ааттаах Сылаас да күннэр кэлэллэр. Оттон түүнүн хаар хаһыҥнаах, Оччоҕо сир-дойду киэркэйэр. Баал Хабырыыс. Сайын дойду кэпс. — тымныы түспэт сирэ, итии дойду. ☉ Страна с жарким климатом
Былыргы дьылларга, ааспыт күннэргэ кыһына-кырыата суох сандалас сайын дойдуга …… Александр Македонскай диэн — дьүһүннээх үчүгэйэ, өйдөөх бэрдэ, уот аргыстаах, кыргыс дьайдаах, хаан олбохтоох ыраахтааҕы баара эбитэ үһү. П. Ойуунускай
◊ Сааһыары сайын — көр сааһыары
Сааһыары сайын этиҥнээх ардах түүнү быһа түспүтэ. С. Васильев
Күһүөрү сайын көр күһүөрү. 1918 сыллааҕы күһүөрү сайын Иркутскайтан үрүҥ сэриитэ кэлэн Дьокуускайы ылбыта. Бэс Дьарааһын
Күһүөрү сайын Кэрэ баҕайы! Баал Хабырыыс
ср. др.-тюрк. йайын, тув. чайын ‘летом’

сыһ. Үөһэ диэки, туох эмэ үрдүгэр, үөһэ өттүгэр. ☉ Вверх, наверх. Өрө бырах. Өрө ытын. Өрө көтөх
♦ Өрө бар (өрө бара тур) — 1) буойары истибэккэ утарытын оҥор. ☉ Делать наперекор, несмотря на запреты. [Наһаар:] Киһи эппитин өрө бара турбуккун, хата, бэйэҕин… «ХС»
Онуоха оҕонньор: «Сэбиэскэй былаас кыайтарбат, олохтоох былаас үөскээтэ», — диэн мөккүһэ, өрө бара турбут. «ХС»; 2) аһары түс, эбии чиҥэтэн биэр. ☉ Наступать на кого-л. всё с большим напором
«Суруйдуун-суруйдун. Кытааттын!» — Дайыыла өрө барда. Софр. Данилов
«Тугуй ол бассабыык диэн?» — мин сонурҕаан өссө өрө барабын. «ХС»
Өрө көр көр көр I. Өлөксөй курдуктар тоһуннахтарына, Өрө көрбүттэрэ өлбөөдүйүөхтэрэ. С. Васильев
Өлөрү умнан миигин утары Өрө көрбүтү умса ытабын. И. Егоров
Өрө көт (көтө түс) көр көт I. Дьон [тустууну көрөөрү] өрө көтө түстүлэр. Күлүү-салыы, саҥа-иҥэ буолла. И. Данилов
Таһыттан Далбаев киирбитин көрөөт кини өрө көтө түстэ, кириэһилэттэн ойон турда: «Оо, Кирилл Михеевич, үтүө киэһэнэн, доҕор». В. Ойуурускай. Өрө көтөх — болҕомтоҕо ыл, сыаналыы санаа, онон өрө тарт. ☉ Поднимать, поддерживать когочто-л. [Лэкиэс:] Саас үйэ тухары сити курдук эн миигин үктээн, түһэн биэрэ сылдьаҕын, ол да иһин миигин күн бүгүнүгэр дылы ким да өрө көтөхпөт. С. Ефремов. Өрө күүр — туохтан эмэ өй-санаа өттүнэн күүскэ көтөҕүлүн, көхтөн. ☉ Воодушевиться, вдохновиться
Үөрбүт-көппүт норуоту, Өрө күүрбүт дьулууру Эҕэрдэлээн үмүрү тартылар, Эрчимнээх хардыыга ыҥырдылар. С. Васильев
Хаһан эрэ мин даҕаны Таптаан өрө күүрэ үлэлиирим, Тыаҕа, көҥүлгэ бүгэрим. Дьуон Дьаҥылы. Өрө мөхсө түс — туохха эрэ болҕомтону хатаа, туохтан эрэ дьиксинэн, куттанан эбэтэр үөрэн чөрбөйө түс, сэргэҕэлээ. ☉ Живо откликнуться на что-л., проявить живой интерес к чему-л.
Микиитэ өрө мөхсө түстэ. Амма Аччыгыйа
Чүөчээски ууга түһэрин кытта Түргэн сытырҕалыысытырҕалыы өрө мөхсө түстэ. Суорун Омоллоон. Өрө мыҥаан олор — 1) тугу да гыммакка кими тугу эмэ манаан олор. ☉ Сидеть без дела, уставившись на кого-что-л.. Күнү-быһа тэлэбиисэри өрө мыҥан олордо
□ Түүн буолла, оттон бөрө адьаһын өрө мыҥаан олорор. Т. Сметанин
Улахан дьон кэпсэтэллэрин өрө мыҥаан олорумаҥ! — Ийэлэрэ оҕолорун дьаһайталаата. «Чолбон»
Ити аата сааһым тухары оҕонньорбун өрө мыҥаан олоруохтаах буоллаҕым дуу? «ХС»; 2) сөбүлээн, болҕомтолоохтук истэн олор. ☉ Сидеть, с вниманием и любовью взирая на кого-л.
Кулуба үөрэхтээх уолун айаҕыттан туох эрэ күндү ойон тахсыаҕын күүтэрдии өрө мыҥаан олордулар. И. Гоголев
Мустубут дьон тарҕаспакка олоҥхоһуту өрө мыҥаан олороллор. С. Никифоров
Устар ууну сомоҕолуур уран тыллаах араатары сөбүлээн өрө мыҥаан олордо. «ХС». Өрөсала көт — ким эмэ санаатын таба сатаа, ньылаҥнаа. ☉ Угодничать, льстить кому-л. [Бырдаахап:] Ол киһи эйиэхэ арыгы иһэртэ дуо? Быраатым дии-дии өрө-сала көтөрүҥ бэрдэ дии. Н. Неустроев. Өрө сүк — мэниктээн, охсуһан дьиэ иһин ыһан кэбис. ☉ Шалить, баловаться в тесном помещении, поднимая всё вверх дном (во время драки или играя — напр., о ватаге детей)
Чугас эргиннээҕи уолаттар, кыргыттар балаҕаннарын дуомун өрө сүгэн барыахха айыылаах да буоллахтарына, дьаҕырыйа түһэри билбэт. А. Сыромятникова. Өрө тарт — 1) дьиэ иһин хомуй, бэрээдэктээ. ☉ Привести в порядок, прибрать (комнату, квартиру). Хоһу өрө тарт
□ [Дьаакып:] Ол тоҕо кэллэҕэй? Ыл, хотуой, ити олох мастары эҥиннэри өрө тарт. А. Софронов; 2) кэпс. Өрө көтөҕөн, чэпчэкитик сыаналаа (хол., үөрэххэ киирээччини); өйөөн-убаан сыһыаннас. ☉ «Вытянуть» кого-л., сделав послабление (напр., на экзамене); относиться к кому-л. весьма доброжелательно
Былыр хаартынан иитиллибит Арамаан Бухатыырап диэн батараак уолу бырабылыанньа иитэр-үөрэтэр быһыынан, куруук өрө тарда сылдьыбыта. Бэс Дьарааһын. Өрө тур — 1) баар былааһы утары сэптээх-сэбиргэллээх охсуһууга тур. ☉ Восстать против власти с оружием в руках
Былаас өрө турбут норуот илиитигэр киирдэ. Амма Аччыгыйа
Дьон үтүөлэрэ, бэртэрэ бассабыыктары өрө турбуттар үһү. Р. Кулаковскай; 2) кими-тугу эрэ утары биир санаанан, кэлимник охсус. ☉ Наступать единым фронтом против кого-чего-л.
Биһиги манна кинээһи утары өрө туруоҕуҥ. Амма Аччыгыйа
«Курааны үүннүүргэ-тэһииннииргэ барыбыт биир өйүнэн-санаанан өрө турдахпытына сатанар», — диэтэ Павел Попов. М. Доҕордуурап. Өрө туруу — баар былааһы, быһыыны-майгыны утары сэптээх-сэбиргэллээх охсуһууга турунуу. ☉ Восстание, мятеж против кого-чего-л. (напр., существующей власти)
Саха сиригэр баайдар өрө турууларыгар 1921 сыллаахха үөскээн иһэр барахсаттар өлбүттэрэ, төлөһүйэн иһэр эдэр ыччаттар төннүбүттэрэ. Эрилик Эристиин. Өрө ту- һун — 1) тугу эмэ кытта уһуннук бодьуустас. ☉ Долго возиться с кем-чем-л.
Итинник ситимэ суох, түҥ-таҥ санааны кытары өрө туста олордо Байбал. НС ОК
Бука, кырдьыгынан билинэргэ дуу, билиммэккэ дуу диэн санаалары кытта өрө туста, туруулаһа сатыы олордоҕо. «ХС»; 2) тула холоруктаа, биир сиргэ таба турума (хол., баайыллан турар аты этэргэ). ☉ Биться, метаться, вести себя беспокойно (напр., о привязанной к коновязи лошади)
Үрүҥ көмүс ыҥыырдаах Үүт маҥан ат сылгы Үөҥэс тиити кытары Өрө туста хаалбыта. Күннүк Уурастыырап
Оннук өрө туста турар сүөһүлэри ыыталыыр, эмиэ, биир суол сатабылы эрэйэр буолар эбит. НС ОК. Өрө тыын — 1) ыксаан айманан баран уоскуй, холкутуй. ☉ Успокоиться, прийти в себя, отдышаться, вздохнуть с облегчением (напр., после потрясения, испуга)
Эһэ иккистээн ыты эккирэтэ барбытыгар Бүөтүр дьиэтин иһигэр тимис гынан хаалла. Дьэ өрө тыынна. Р. Кулаковскай
Улахан сүгэһэри санныттан түһэрбиттии, дьон өрө тыыммыттара. Н. Заболоцкай; 2) тугу-кими эмэ (хол., өрдөөҕүтэ ааспыты) өйдөөн, ахтан санаарҕаа, мунчаар. ☉ Вздыхать, грустить, вспоминая о чём-л. давно минувшем, былом
Хайа эрэ хатыҥ төрдүгэр кинигэ ааҕа олороро буолуо дуо, эбэтэр тэһийбэтэхтии өрө тыына түннүккэ турара буолуо дуу? Т. Сметанин; 3) тугу эмэ кыайыах-хотуох буолан чабылан, кыһыл тылгынан кынаттан. ☉ Хвастать, бахвалиться
Ким-хайа иннинэ эн өлөрүөх-өһөрүөх буолан өрө тыыммытыҥ, чабыламмытыҥ бэрт этэ дии. Р. Кулаковскай. Өрө тэп кэпс. — сиэри таһынан таҕыс; тохтуур диэни билимэ, өрө баран ис. ☉ Не знать меры в чём-л.
Эн бэркэ өрө тэбэн эрэҕин: ама да үчүгэй Маайа таптаабытын иһин. Н. Неустроев
<Үрүҥ> хараҕын (харахтарын) өрө көрбөт — 1) көр көр I. Ол да буоллар үрүҥ хараҕын өрө көрбөккө, тойонугар өһөхтөөх өһүн сүрэҕэр сөҥүрдэн сылдьыбыт. Софр. Данилов
[Киирик:] Саасүйэ тухары үрүҥ хараҕын өрө көрбөккө, биир тылы утары эппэккэ, сүөһү курдук үүрүллэ сылдьар олоҕу эмиэ билэбин. С. Ефремов; 2) көр көр I
Сайынын от үлэтин үлүскэниттэн үрүҥ хараххын өрө көрбөккүн. П. Филиппов
◊ Өрө бар — сүүрүк утары уһун эбэтэр кытыынан бар, айаннаа. ☉ Плыть по реке или идти по берегу против течения
Туора үрэҕи таҥнары киирэн үрдүк тааска сылдьан баран, хотунан эргийэн улахан үрэҕи өрө барбыт. Н. Неустроев. Өрө сыҥ — муннугунан сыҥсый, сыҥырҕаа. ☉ Шмыгать носом
Кубаача кэпсээн бүтэн, Куруйан, сүөм түһэн, Муннукка кээдьэгэстээн сытар, Муннун эрэ өрө сыҥар. С. Васильев
Саатар дьүһүнүнэн үчүгэй буоллаҕа дуу? Муҥар, туой муннун өрө сыҥа сылдьар. М. Доҕордуурап. Өрө таһаар — атын үрдүкү дуоһунаска, үлэҕэ анаа. ☉ Ставить, выдвигать кого-л. на более высокую должность, повышать кого-л. в должности
Сэриигэ барбыт Пётр Ильич оннугар дириэктэринэн өрө таһаарбыттара. Н. Босиков
тюрк. өрө