ждать, ожидать, поджидать; күүтэргэ күн уһун погов. ожидающему день долог; ср. күүппэлээ =.

1) ожидать, поджидать; выжидать; кэтэһэн-кэтэһэн кэлтэгэй буолбут погов. от ожидания он окривел; чуумпуралларын кэтэһэн баран, эттэ ... он дождался тишины и сказал ...; 2) подкарауливать, подстерегать; выжидать; түүн аайы кус кэтэһэр он каждую ночь подстерегает уток; ср. кэтээ =.

1) ждать, поджидать; маҕаһыын аһылларын кэтииллэр они дожидаются открытия магазина; 2) стеречь, караулить, пасти; сүөһүнү кэтээ = стеречь скот; 3) наблюдать, примечать, подсматривать; кэтээн көр = вести наблюдение, наблюдать; ср. кэтэс=.

туохт.
1. Булка өлөрөр тэрили (хол., хапкааны) тоһуйа иит; тоһуур оҥор. ☉ Ставить охотничью снасть на зверя; устраивать засаду
[Хапкаанынан] тоһуурдаан отучча сыллааҕыта кырынаас хаампыт дьылыгар биэс уоннууну өлөрбүт. ДӨАҮөКТ
2. кэпс. Саба түһээри, кими эмэ суолугар кэтэс. ☉ Поджидать кого-л. в пути с целью нападения
Уолаттар атаҕастаммыттарын Яҥҥа иэс баайан, онно-манна тоһуурдуур буоллулар. «Чолбон»
3. спорт. Утарсааччы алҕаһыырын эрдэттэн күүтэн, онно сөптөөх туох эмэ албаһы оҥор, угаайылаа. ☉ Дождавшись промаха соперника, применить контрприём
Тоһуурдаан, 1970 с. Татария маастарын К. Ахметсагировы сүүйбүтүм. НСС ОоО

туохт.
1. Тугу эмэ харабыллаа, кэтээ. ☉ Караулить, стеречь, охранять что-л. Пограничниктар эргэ саахта аттыттан хаҥас тумулга диэри кыраныыссаҕа киирэн маныыллар. Н. Якутскай
Ийэ сирбит киэнин Илинарҕаа баһын Кыһыл сэрии мэлдьи Кыраҕытык маныа. Күннүк Уурастыырап
Биһиги дойдубут …… Сэбилэниилээх Күүстэрэ сэбиэскэй дьон эйэлээх олоҕун э р э л л э э х т и к маныыллар. Д. Кустуров
2. Туох эмэ кэлэрин эбэтэр буоларын кэтээ, кими-тугу эмэ күүт. ☉ Караулить, поджидать кого-что-л. — Ул а х а н т ы й а атыр оһуордаах ааннарын Муусука ымсыытыгар үгүстэ маныырым. С. Данилов
— Хайа бу тоҕо суолу манаатыҥ? — Дойдулаатым… Манна миигинэ да суох үөрэниэх кыахтаах дьон нордоох эбиккит, — диэн баран Коля атын сир диэки хайыста. «ХС»
3. Дьиэ сүөһүтүн көр-харай, кэтээн мэччит. ☉ Пасти (скот)
Арай уол алаас уҥуоргу саҕатыгар торбуйаҕын маныы сылдьара. Суорун Омоллоон
Артыал ийэ уонна оҕо табаларын кыһын манаан аһаппыт Балааҕыйа Тихонова кыыс кэллэ. Т. Сметанин
Былырыын Таня олорбут хоһугар Соня баар, кини ынах тары манаан мэччитээччинэн ананна. М. Доҕордуурап
4. Саас-күһүн куһу-хааһы кэтээн бултаа. ☉ Подст ерегать (напр., дичь), выж идать
Дьонум оттоох уолбаларга Миигинэ суох кус маныыллар. С о ф р. Д а н и л о в. Түһэр көтөрү Сааһыт маныырыттан Бүкээк дурда, Бүгэн сиргэ сыһынна. А. Абаҕыыныскай
ср. тув. мана ‘поджидать, подстерегать; ждать’, алт. мана ‘городить, загораживать’, монг. манах, бур. манаха ‘караулить, стеречь’

туохт. Кими, тугу эрэ, туох эрэ буоларын көһүт. ☉ Ждать, ожидать, выжидать кого-что-л.
Сөмөлүөтү кэтэһэн олорон, Сима ийэтэ кэлэрин саныы-саныы үөрэрэ. Н. Лугинов. Аан дьиэҕэ Огдооччуйа кэтэһэн олорор эбит
А. Федоров. Үлэбин бүтэрэ охсон баран, киэһэни кэтэс да кэтэс. Дьүөгэ Ааныстыырап
△ Кими, тугу эмэ тоһуйа күүт; баар буоларын кэтээн көр, чуҥнаа. ☉ Поджидать, подстерегать кого-л.; наблюдать за кем-л.
Кэлэр дуу, кэлбэт дуу хаастары Кэтэһэн, кумахха тоҥобун. Күннүк Уурастыырап
Ийэм бандьыыттары түннүгүнэн кэтэһэ барар. Н. Заболоцкай
♦ Илиитин-атаҕын кэтэс (кэтээ) — көр илии-атах. Киһи кэтэһэр киһитэ — улааттаҕына, ситтэҕинэ үтүө киһи буолуо (оҕону, ситэ илик эдэри чинчилээн этии). ☉ Из него выйдет толк (хороший, незаурядный человек — о подростке, юноше)
Хотой буолуох, хотой буолуох курдуга, өссө оҕо сырыттаҕына кырдьаҕастар муударай харахтара кинини …… бэлиэтии көрөннөр, «киһи кэтэһэр киһитэ буолсу» диэхтэрэ дуо. В. Иванов
Кылыы(тын) кэтээ кэтэс көр кылыы I. Кэтэһэн-кэтэһэн (кэтэһэрбэр) кэлтэгэй буоллум — көр кэлтэгэй. Оҕолорум, ойоҕум кэтэһэн-кэтэһэн кэлтэгэй буолбуттара чахчы. И. Никифоров
Сирэй-харах кэтэс — көр сирэй-харах. [Варвара:] Баай ыалга тахсан сирэй-харах кэтэһиэхпин баҕарбаппын. С. Ефремов
◊ Кэтэһэр хаамыы спорт. — дуобат, саахымат оонньуутугар утарылаһааччы бэйэтин балаһыанньатын бэйэтэ мөлтөтөрүн кэтэһэн, тула көтө сылдьан маневрдааһын. ☉ Выжидательный ход (в шахматах, шашках)
Дуобат оонньуутугар нэс, охсуулаах уонна кэтэһэр диэн хаамыы үс көрүҥэ туттуллар. ПРД ДДь

туохт.
1. Кими, тугу эрэ кыһанан, сорук оҥостон күүт. ☉ Ждать, поджидать, дожидаться (долго, упорно)
Кэтээбитэ үһүс хонугун туолуутугар күн тахсыыта икки куба курдук үрүҥ таҥастаах дьон көстөн баран, мэлис гынан хаалаллар. Саха фольк. Кыыһыгар биэрээри сибэкки үргээбит, Тапталын этээри, Чараҥҥа кэтээбит. Күннүк Уурастыырап
Сэрии элбэх сиэртибэлээх, Ол да буоллар миигин кэтээ, Тыылга, кытаат, үлэлээ! Баал Хабырыыс
2. Кими, тугу эмэ көрө-истэ, билэчуҥнуу сырыт (үксүгэр кистии-саба). ☉ Наблюдать, следить, подсматривать за кем-чем-л. (обычно тайком)
Уһун күнү быһа Ону-маны манаһа Уора-көстө кэтиир Убаһалыы кистиир. Болот Боотур
Кэнники хас да сыл күнү-дьылы кэтиир, сылгыны чинчийэр сэптэри кытта бодьуустаһан таҕыста. П. Филиппов
△ Харабыллаа, манаа. ☉ Караулить, сторожить, охранять кого-что-л.. Кэтээбитэ кэргэнэ, манаабыта балаҕана (өс ном.)
♦ Сүөһү кутуругун (кэннин) кэтээ (манаа) — атынынан дьарыктаммакка наар сүөһү иитиитинэн эрэ дьарыктан. ☉ Постоянно заниматься разведением крупного рогатого скота, не ведая никаких других занятий
Ыччаттар промышленнаска барбаттар. Наар сүөһү кутуругун манаан ханна ыраатыахтарай. [Быыпсай:] Биһиги былыргылыы сүөһү кэннин кэтиир дьон, аны дьон буолуохпут дуо. Суорун Омоллоон
◊ Кэтээн көрүү — туох эмэ уларыйыытын сорук оҥостон чинчийии. ☉ Изучение чего-л., наблюдение за изменениями, происходящими в чем-л.
Саҥа Долбор олохтоохторо ыарыыга ордук ылларымтыаларын туһунан эн кэтээн көрүүҥ олус интэриэһинэй. Г. Угаров
Кинигэлэр иллюстрациялара даҕаны, кини [Шапошников] …… олоҕу, айылҕаны кэтээн көрүүлэрин түмүктэрэ. Эрчимэн
ср. тув. кэдэ ‘подстерегай, подкарауливай’

туохт. Тугунан эмэ (хол., түннүгүнэн, аанынан) быган көр эбэтэр аллараа баар тугу эмэ төҥкөйөн көр. ☉ Выглядывать (напр., в окно, дверь) или заглядывать (внутрь чего-л.). Хоһу өҥөй. Аанынан таһырдьаны өҥөйөн көрдө. Күөлү өҥөйөн көр
□ Кыысчаан хаҥас диэкиттэн ойон кэлэн, балыктаах тымтайы өҥөйөн көрдө уонна кыбыстыбыттыы төттөрү ыстанан хаалла. А. Бэрияк
♦ Өлүү айаҕын өҥөйдө — өлөр-сүтэр турукка киирдэ. ☉ Попасть в беду, оказаться в безвыходном положении
Бэҕэһээ таптыыр киһим алдьархайга түбэстэ, Бүгүн оннооҕор ордукка киирэн биэрдэ: Күнэ өлбөөрдө, Өлүү айаҕын өҥөйдө, Көрдөрбүтүнэн туран, Көстө иэдэйдэ. С. Данилов. Өҥкөөтүн өҥөйбүт — өлөрө чугаһаабыт (иинин өҥөйөн баран сылдьар киһи туһунан). ☉ Человек при смерти (букв. человек, который заглянул в свою могильную яму)
Күрдүргүү-хардыргыы, Кыыкыныы-хаакыныы сыттаҕым ээ, Өҥкөөппүн өҥөйбүт өлөр өлүөхүмэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Күн сырдыгыттан матан, өҥкөөппүн өҥөйөн, бүгүн-сарсын өлөөрү хардыргыы сылдьар сордоохпун. А. Софронов
Кырдьаҕас аҕам …… кырдьан-буорайан, өҥкөөтүн өҥөйөн олороохтуур. А. Сыромятникова. Үөлэстэрин өҥөйдө — өлөллөрөсүтэллэрэ чугаһаата (былыргы сахалар итэҕэллэринэн, абааһылар өлүөх-алдьаныах ыалы көмүлүөк оһох үөлэһинэн өҥөйөн көрөллөр). ☉ Предстоит близкая смерть, беда в семье (по старинному якутскому поверью, когда злые духи заглядывают через трубу камелька внутрь жилища, кто-то из этой семьи умирает)
Өлөр-хаалар күннэрэ Үрдүк үөлэстэрин өҥөйдө быһыылаах. П. Ойуунускай. Үрэх баһын өҥөй — төрөөбүтүөскээбит сиргиттэн тэлэһий, ыраах сирдэринэн сырыт. ☉ Надолго уезжать в дальние края, бродяжничать по чужим краям
[Оннук оҕо] Үрэх-үрэх баһын өҥөйүө, Кыйаар-кыйаар баһыгар кыйданыа, Тайҕа-тайҕа баһыгар тайаныа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эдэрбэр үрэх баһын өҥөйөн, тайҕа баһын тайанан, дьонтон-сэргэттэн туспа дугуйданан сылдьыбыт киһибин. И. Федосеев
◊ Күн өҥөйө киирдэ — ардыы туран киэһэ күн саҕахха көстөн киирдэҕинэ, сотору ардах кэлэр. ☉ Народная примета: если на закате ненастного дождливого дня солнце выглянуло из-за облаков, снова быть дождю
Күн өҥөйө киирдэҕинэ, эмиэ ардах иһэрин бэлиэтэ. «Кыым». Өҥөй бөтүүк фольк. – этин иһин иитиллэр фазан бииһэ бөдөҥ көтөр атыыра. ☉ Индюк. Дьонум аах оччолорго өҥөй бөтүүгү иитэллэрэ
ср. тюрк. өҥ ‘подкрадываться, пристально смотреть нагнувшись, поджидать’

туохт.
1. Кими, тугу эмэ кэтээ, көрүс, кимиэхэ, туохха эмэ утары таҕыс. ☉ Поджидать, встречать когочто-л.; выйти навстречу к кому-чему-л.
Сорох ардыгар …… кэлэр суолбар тоһуйан, сэрбэйэн турар идэлэннэ. Амма Аччыгыйа
Хоту кыраай дойду Хомоҕой тыллаах хоһоонньуттарын Соҕуруу киэҥ дойдулар Суруйааччылара тоһуйдулар. Н. Степанов
Эмискэ тумустан үс тыылаах киһи күөрэс гына түспүттэрэ уонна биһигини тоһуйа турбуттара. М. Доҕордуурап
2. Тугу эмэ туохха эмэ утары тут, хайыс, көмүскэн (хол., көмүскэнээри, көрөөрү, куттараары). ☉ Подставлять что-л. подо что-л. (напр., лицо, ёмкость под дождевую воду)
Бөҕө сирин соруйан тоһуйан биэрэр буоллаҕа дии. Амма Аччыгыйа
Кытаран хаалбыт сирэйин тоһуйан олорон: «Тойоттор, Кузьма Петрович», — диир. Н. Якутскай
Үчүгэйкээн самыыр ибиирэригэр, Үөрэммин, тоһуйдум иһиппин. Күннүк Уурастыырап
3. Кими, тугу эмэ өлөрөөрү саһан кэтээ. ☉ Быть в засаде
Кыыл өрүһү туоруур сиригэр тоһуйан бултууру тиигээнниир диэн ааттыыллар. Далан
Бандьыыттар Эрнест Георгиевич Светец кыһыл этэрээтин аара суолга тоһуйан олоччу кырган кэбиспиттэрэ. Н. Заболоцкай
Ол бириэмэҕэ биһиги кыра оҕолор өлөҥҥө, талах төрдүгэр олорон, көтөрдөрү тоһуйарбыт. Т. Сметанин
♦ Муоскун тоһуй — кимиэхэ, туохха эмэ кырыктан, утарылас. ☉ соотв. встречать в штыки
[Манчаары:] Кулубалары утары …… Муос тоһуйар Күннэрим эмиэ эргийдэ. В. Протодьяконов
Туора сиртэн кэлбит киһиэхэ, кэйиик ынахтыы, муоспутун тоһуйан ылабыт. М. Доҕордуурап
Бороҕон Дьуоттулар түмсэллэрэ буоллар, күүһү көрдөрүөххэ, муоһу тоһуйуохха сөп этэ. «Чолбон». Ытыскын тоһуй — умналаа. ☉ Просить подаяние (букв. подставить свою ладонь)
[Мундербек] аан кэннигэр сыста туран, …… ытыһын тоһуйар да, дьон кырыы харахтарынан кынчайан да көрбөттөр. Эрилик Эристиин
Ыаллартан киирэн, ытыһын тоһуйан аһыырын истэннэр, уолу булан ылбыттара. У. Нуолур
Үгүс дьон …… судаарыстыбаҕа эрдэттэн ытыстарын тоһуйбутунан бараллар. П. Егоров
ср. др.-тюрк. туш ‘встречаться’, кирг. тоз ‘преграждать путь; ждать, ожидать’, алт. тос ‘подкарауливать, задерживать’