сов. I. (приблизиться) чугаһаа, ыкса кэл, үтэн кэл; подступить к городу куоракка чугаһаан кэл; 2. (при состоянии грусти, тоски и т. п.) үтэн кэл, ыга ас; слёзы подступили к горлу хараҕын уута үтэн кэлбитэ.
Русский → Якутский
подступить
Еще переводы:
подступать(ся) (Русский → Якутский)
несов. см. подступить(ся).
надвинуться (Русский → Якутский)
сов. 1. (переместиться, заслоняя собой) саба түс, саба халый; надвинулись тучи былыттар саба халыйдылар; 2. (подступить) ыга кэл; 3. перен. (о времени, о событиях) тиийэн кэл; старость надвинулась кырдьар саас тиийэн кэллэ.
ыҕарый (Якутский → Якутский)
туохт., кэпс.
1. Кимиэхэ эмэ кырбыах курдук туттан, ыга анньан кэл. ☉ Подступить, приблизиться к кому-л. вплотную, намереваясь ударить, побить
Дэлби үөҕэр, мөҕөр, ыҕарыйар, түрдэрэр. Суорун Омоллоон
Суон кулуба ыҕарыйда ордоотоон. И. Гоголев
Хобороос кыынньан, кыыһыран, ыҕарыйан кэллэ. А. Сыромятникова
2. Кими эмэ күһэй, тугу эмэ оҥортороору биитэр тугу эмэ ылаары ыгантүүрэн бар, күүскүнэн өттөй. ☉ Наступать, наседать на кого-л., принуждая к какому-л. действию, заставляя делать что-л. Аны ыҕарыйан ыларыҥ баар эбит ээ? П
Ойуунускай. — Ити дьааһыгы ас! Туруоҥ дуо, ас түргэнник? — диэн кинээс Балбаараны ыҕарыйда. Эрилик Эристиин
Саҥардыах да бокуойа суоҕа, бэстилиэтин остуолга ууран баран, туппахтыы олорбута. «Билин!» — дии-дии ыҕарыйбыта. «ХС»
халый (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Туох эмэ устун тэнийэн, тарҕанан бар. ☉ Разливаться, расползаться, расплываться по поверхности чего-л.
Уот курбуу чаҕылҕаннарынан тырытта-тырытта, ыас хара былыт халыйан тахсыбыт. Амма Аччыгыйа
Бэрт сотору оҥкучах сирдэргэ уу халыйбыта. Далан
Өрүс эһиннэ. Муус халҕаһата арыыны соҕотохто саба халыйда. Т. Сметанин
Хайа быара быһыттан, Хара буруо халыйда. А. Абаҕыыныскай
2. Халтарый, сырылаа. ☉ Катиться, скользить
Хайыһар кэтэн халыйан истэххинэ, Оччоҕо ордук өйдүүгүн эн Сахаҥ сирэ Эйигин сатаан ииппитин. Т. Сметанин
Хатарыылаах хатыҥ мас сыарҕа Халыйыаҕа халыҥ да хаарга. «ХС»
Эһэм миэхэ үчүгэй баҕайы салааска оҥорон биэрдэ. Халыйар да халыйар. Түргэнэ сүрдээх. Н. Тарабукин (тылб.)
3. көсп. Баран иһэр суолгуттан туораан таҕыс, бар. ☉ Сбиваться с пути, уклоняться в сторону, сворачивать
Барбахтаат, оҕонньор тоҕонох уулуссаҕа халыйда. Р. Баҕатаайыскай
Маппый дьиэтигэр барбакка толооҥҥо халыйан барда. Р. Кулаковскай
Аркадий, тугу да саҥарбакка, туора уулуссаҕа халыйан тахсар. У. Нуолур
4. көсп. Туохтан эмэ (хол., кэпсэтии тиэмэтиттэн) туораа, сүрүн хайысханы тутуһума. ☉ Уклоняться от чего-л. (напр., от темы разговора)
Дьонум ону-маны ыатаран кэпсэтэллэр, бултан уопсай боппуруоска халыйаллар. Далан
Туйаара, халыйдыбыт дии атын тиэмэҕэ, Эйигинниин бүөмнээн кэпсэтэрдээх этим. В. Миронов
«Василий Егорович, эмиэ халыйдыбыт, дьыала сүнньүнэн кэпсэтиэххэ», — Игнат Кытаҕаасап быһа түстэ. Э. Соколов
5. көсп. Сүрэҕи-быары, өйү-санааны долгута кутулун (хол., иэйии, санаа туһунан). ☉ Подступить к сердцу, захлестнуть, нахлынуть (напр., о чувствах, воспоминаниях)
Арыт мип-минньигэс ахтылҕан санаа сыры-сымнаҕас күөнүнэн саба халыйан кэлэр. Н. Лугинов
Мин сүрэхпэр кустарбын аһыныах сылаас санаа халыйан киирдэ. И. Семёнов
Эмискэ тайахтар аһыы сылдьалларын көрөн, булчут эрэ билэр иэйиитэ түөһүн киэптии халыйан киирдэ. «Чолбон»
ср. монг. халих ‘переливаться через край (напр., посуды); выходить из русла (о реке)’