поедать что-л. с удовольствием, есть с аппетитом (причмокивая или чавкая).

I см. хадьай =.
II 1) сильно укусить; рвануть зубами; ыт атахпын быһа хадьыйда собака сильно укусила меня за ногу; 2) поедать с жадностью, пожирать; ат оту сиэн хадьыйда лошадь начала пожирать сено; 3) резать; косить; бурдугу сиэрпэнэн хадьый = жать хлеб серпом.

несов. 1. кого-что (отравлять) дьаатынан эс, өлөр; травить мышей кутуйаҕы дьаатынан эс; 2. что (обрабатывать химически) сиэт, сиэтэн оҥор; 3. что (топтать, поедать) сиэ, сайылаа, тэбис; травить посевы ыһыыны сайылаа; 4. кого, охот, эккирэт, сонордоо; травить зайцев куобахтары эккирэт; 5. кого-что, перен. (изводить, преследовать) эккирэт, сойуолаа.

1. көр чалбааттаа. Сарсыарда үрэххэ киирбитим: Оҕолор сөтүөлээн чалбыыллар. П. Тобуруокап
   Уоннаах эрдэххэ чалбыыр Оччугуйкаан көлүйэ Күҥҥэ күлүмнүү, сырдыы Сытар дии төгүрүйэ. Баал Хабырыыс
2. Арыылаах-сыалаах аһы элбэҕи аһаа. ☉ Употреблять, поедать в большом количестве жирную пищу, уплетать
   Бүөккэлэрэ булууһуттан сылгы ойоҕоһун таһааран кыһар. Аһаан-сиэн чалбыыллар. П. Степанов. Өр-өтөр буолбатаҕа, күөстэрэ буһан, аһаан-сиэн чалбаабыттара. Ыҥырар ы

туохт.
1. Ирэн, ууллан килэрий, ньалҕарый. ☉ Подтаяв, залосниться, заблестеть (напр., о льде, изморози)
Муннук чэҥэ чалҕарыйбыт. В. Гаврильева
Муус түннүк …… сааһыгар ылааҥыга таһыттан чалҕарыйан, ортотунан дьөллөн хаалара. С. Никифоров
2. Уу, көлөһүн бычыгыраан таҕыс. ☉ Покрыться испариной, облиться потом, вспотеть
Кыыс алҕас утары көрөн аһардаҕына, мэктиэтигэр көлөһүн аллан чалҕарыйара. Айысхаана
3. Элбэх аһы аһаа (хол., арыылаахсыалаах аһы). ☉ Есть, поедать много жирной пищи
Суруксут уонна кинээс чэйдээн, аһаан чалҕарыйан бүтэллэр. Н. Якутскай
Аһаан-сиэн чалҕарыйа Олорон Бөдьөрүтэ Сэһэргиир ымманыйан. М. Ефимов
Урут манна кэлэн аһаан чалҕарыйбатах киһибин эбээт! А. Сыромятникова