аат.
1. Былыргы итэҕэлинэн суостаах иччилэргэ, тыыҥҥа тугу эмэ бэлэх биэрии. ☉ В древних религиях: приношение чего-л. в дар духу, божеству, пожертвование. Ойуун кыырыытыгар сиэмэх абааһыларга, иччилэргэ хааннаах сиэртибэни биэрэн, өлөрбөттөрүгэр-өһөрбөттөрүгэр үҥэн-сүктэн көрдөһүллэр
Саха фольк. Аҕабыыт кинээстиин куомуннаһан, Бөтөҥкө бултаабыт булдун быһа аһарбакка таҥараҕа сиэртибэ …… диэн көрдөөн ылаллара. Далан
Таҥаралар санааларын табаарылар египтяннар кинилэргэ сиэртибэ биэрэллэр. КФП БАаДИ
2. Туох эмэ туһугар үбүнэн эбэтэр аһынан-таҥаһынан босхо биэрии. ☉ Добровольный безвозмездный дар, передача денежных средств или каких-л. предметов в пользу чего-л.
Оскуола туттараллар үһү, онно сиэртибэтэ биэр. Болот Боотур
Биһиги Мелений епископ көҥүллээһининэн сиэртибэ хомуйбуппут. Эрилик Эристиин
Биирдии дьон үгүс сиэртибэни киллэрбиттэрэ. П. Филиппов
3. Туохха эмэ сүтүк (хол., сэриигэ) эбэтэр киһи биири батыһан атыҥҥа сүүйтэриитэ, ночооттоонуута. ☉ Жертва (напр., войны); пожертвование чем-л. одним в пользу чего-л. другого
Сэрии диэн сэрии. Сэрии сиэртибэтэ суох буолбат. Т. Сметанин
Саҥа саҕалааһын сыыһата, алҕаһа, ону ааһан сиэртибэтэ суох буолбатын бэйэҕит бэркэ билэҕит. В. Ойуурускай
Өстөөх утарылаһыыта олус күүстээҕэ. Сиэртибэ икки өттүттэн элбэх этэ. КН ТДь
4. саахымат., дуобат. Кыайыыны ситиһэр сыалтан күүстээх фигураны мөлтөх фигураҕа уган биэрии. ☉ Жертва (в шахматах, шашках)
Билигин үрүҥнэр соһуччу сиэртибэни оҥорон, кыайыыга оонньуур кыаҕы ылаллар. НСС ОоО. Сиэртибэ кэнниттэн охсуһуу хартыыната тосту уларыйар. КА СОоО. Элбэх хаамыылаах уустук комбинациялар, күүтүллүбэтэх сиэртибэлэр, ньуолбар кэтэһэр хаамыылар — түргэнник толкуйдуу охсор дьоҕуру эрэйэллэр. ПРДь ДДь
◊ Сиэртибэ буол — туох эмэ туһугар күүскүн, сыраҕын бараа, толук буол эбэтэр туох эмэ содулугар оҕустар, түбэс. ☉ Стать жертвой чего-л.
Төһөлөөх үөлээннээхтэрбит сэриигэ, үлэҕэ сиэртибэ буолан саастара сарбыллыбытай? Н. Лугинов
Биһиги бэйэбит алҕаспытыттан, бэйэбит акаарыбытыгар сиэртибэ буолан эрэбит. Эрилик Эристиин
русск. жертва

I
аат., эргэр. Баай киһи өллөҕүнэ, кини аймахтарыгар уонна үлэһиттэргэ уҥуоҕун алдьаппакка, мүһэмүһэ түҥэтэргэ анаан өлөрүллэр сүөһү. ☉ Скотина, специально забиваемая для раздачи мяса родственникам и работникам богатого покойника (тушу разделывали на цельные части по суставам, не перерубая костей).
◊ Садаҕа быһыы эргэр. — сахаҕа былыр баай киһи көмүллэригэр тоҕуска тиийэ сүөһүнү өлөрөн, мүһэ-мүһэ бысталаан, онно баар дьоҥҥо түҥэтэн биэрии. ☉ Старинный якутский обычай: при погребении богатого покойника мясо специально по этому случаю забитой скотины цельными частями раздают всем присутствующим (забивали до девяти голов скота и туши разделывали только по суставам, не перерубая костей, что связано с культом умирающего и воскресающего зверя)
Аны садаҕа быһыыта саҕаламмыта: улахан төрүт-уус киһи буолан тоҕус сылгыны үөстээн өлөрбүттэрэ. Далан
Баай киһи өллөҕүнэ хоолдьуга аттаах, садаҕа быһыылаах, кут араартарыылаах. БСИ ЛНКИСО-1938
ср. тюрк. садака, садага ‘жертва; милостыня, пожертвование; поминки; религиозный обряд жертвоприношения’
II
даҕ., фольк. Уһун, кэтит салбахтардаах, күтүр улахан салбах-салбах буолан көстөр быһыылаах (хол., мифкэ кэпсэнэр үс бастаах, икки салаалаах сүдү улахан кутуруктаах моҕой кыылы этэргэ). ☉ Огромный, со многими мощными разветвлениями (напр., о мифическом трёхглавом змее с огромным раздвоенным хвостом). Үс хос бастаах, икки салаа кутуруктаах садаҕа уот моҕой
□ Ылдьаа боруруок оҕонньор, Ыга түллэ кыыһыран, Уот садаҕа саабылатынан Уулаах хара былыттары, Илдьи-тэлэ сынньан, Илин кыйдаан кэбистэ дуу? С. Васильев
[Оҕо хотой кыыл] санаабыт сирин хоту салбар баһа салалынна, садаҕа кутуруга тимиэрийдэ. Эрилик Эристиин