I
туохт. Биэ үүтүн аһытан кымыста бэлэмнээ. ☉ Готовить кумыс из кобыльего молока
Урут биэни баай эрэ сахалар буолбакка, ону ааһан киһи эрэ барыта кымыстаан иһэрэ. ГМФ ССССС
Урут биэ үүтүн кымыстыыр эрдэхтэринэ тыаҕа чороон дэлэйэ. ФЕВ КК
Биир саас «Күүһү түмүү» холкуос (ити отутус сыллардаахха этэ) ыһыахха бэлэмнэнэн, кытыан биэлэри тутан кымыстыыр буолта. «ХС»
II
туохт.
1. Кымаахтаа, тарбахтарын төбөтүнэн ыга тут. ☉ Щипнуть, ущипнуть кончиками пальцев
Мотуруона эрин тобугун кымыстаан көрдө. Н. Павлов
Саргы оҕонньор түөһүн хаһан көрөөт: «Пахай, манна суох!» — диэт илиитинэн туора-маары сотто уонна барбах хараарар эмиий кэрэтин кымыстаата. «Кыым»
2. Кымаахтыыр курдук күүскэ, сытыытык ыарый. ☉ Покусывать, пощипывать (морозом), покалывать (в висках, в желудке)
Тымныы кини муннун, кулгааҕын кымыстыыр. Суорун Омоллоон
Төбөтө дыҥ курдук, ыалдьыбыт омунугар ханан эрэ чанчыгын диэкинэн ытырбахтаан, кэйэн, быһыта кымыстаан ылар. Н. Заболоцкай
Сардаана уураабыт сиринэн иэдэһин тутунна — санаата тиийбэт улахан дьоло бу кэлэн эрэрин таайан сүрэҕин туох эрэ минньигэстик дьөлүтэ кымыстаата. Болот Боотур
Аччык иһэ кымыстыырын кыатана-кыатана, дуона суох дьуухала сыыһын биитэр таба этин ыла, юкагир аттынааҕы тордоххо тахсар. С. Курилов (тылб.)
♦ Сири <-буору> кымыстаа — сири <-буору> кымаахтаа диэн курдук (көр кымаахтаа)
Сэгэрим диэтэхпинэ кыбыстан, сири-буору кымыстыырыҥ. С. Данилов
Оҕонньор сылайбыт харахтара кинини өтөрүтэ көрбүттэригэр куттанан сири-буору кымыстаабыта. Далан
Кыыдаан акаарытык саҥарбытыттан бэйэтэ да кыбыстан, сирибуору кымыстыы түстэ. А. Федоров. Мин ытамньыйан, абабар сири кымыстыы олордум. Н. Заболоцкай
ср. монг. хумсла ‘щипать ногтями’, хумс(ан) ‘ноготь, коготь’, п.-монг. кимусун ‘ноготь, коготь’

тыаһы үт. туохт.
1. Дөрүн-дөрүн «тыс» гына тыаһаа, тыһырҕаа (хол., умайа турар хардаҕастары, хайа бараары гыммыт мууһу этэргэ). ☉ Трещать время от времени, потрескивать (напр., о горящих поленьях, трескающемся льде). Оһоххо мас умайан тырдыргыыр
□ Хабыс-хараҥа, мууспут тырдыргыыр, иккиэн бэйэбэйэбититтэн тутуһан иһэбит. ВА
2. Биир кэмник тэһитэ кэйэн ыарый. ☉ Покалывать, пульсировать (о сильной, острой боли)
Баттаммыт атаҕын хамсатаары гыммыта, иннэнэн тэһитэ аспыттыы, тырдыргыыр. В. Тарабукин
Тырыта-хайыта тыыппыт илиилэрим ыарыылаахтык нүөлүйэллэр, тырдыргыыллар. Ч. Айтматов (тылб.)
3. көсп. Кыыһыран, кыйаханан мөҕүтүн. ☉ Бурчать, сердито выговаривать таан төлө түһэн, уу хараҥа түгэҕэр түһэн хаалла. Т. Сметанин
Былыт кыйданар, чаҕыл уоттаах Сулус тырыбынаан тахсар. И. Эртюков
2. Илибирии мөҕүс (чыычаах туһунан этэргэ). ☉ Трепыхаться, трепетать (о птичках)
[Сылгы чыычааҕа] «Чырыпирип» саҥараахтыыр, Тырыбыныы көтөөхтүүр. Эллэй
Ымыы өрөгөйдөөхтүк «чырып!» диэт, өрө көттө, харыйа, бэс булкаастаах сис тыа үрдүнэн тырыбыныы дайда. И. Гоголев
Күөх халлааҥҥа күөрэгэй көтөн тырыбынаан тахсан, көстүбэт үрдүккэ тимирэн, ыллаан дьырылатар. М. Доҕордуурап
3. көсп. Олус кэрэ, эдэр көрүҥҥүнэн харахха быраҕылын (үксүгэр кыыс туһунан этэргэ). ☉ Блистать молодостью, красотой (обычно о девушке)
Биир эмэ тырыбынаабыт барахсан атаҕын тумсунан дугунан тыкаарыйан аастаҕына — хайаан нохтолоох сүрэх битирбитир тэппэт, хайҕахтаах хара быар хамсаабат буолуо этэй?! Күрүлгэн
Анастасия Петровна Лыткина үрүҥ аанньал курдук мааны да мааны, маҥан да маҥан, кыраһыабай бөҕө адьас бу тырыбынаан олорор эбит. ӨӨ ДДьДТ
Кимтэн да аккаастыыр тылы истибэтэх, бэйэтин кэрэтигэр олус эрэллээх тырыбынаабыт кыыс онуоха кыыһыран туллайбыта. «Чолбон»
алт., телеут., леб. тыр ‘дрожание’