1. прич. от поносить I; 2. прил. (об одежде, обуви) кэтиллибит, кэтиллэ сылдьыбыт.

ругать, бранить, поносить; мин үөхпэппин, үөрэтэн этэбин я не ругаю тебя, а поучаю.

1) коптить (напр. кожу при обработке, рыбу); 2) жарить; арыыга ыһаар = жарить на масле; 3) перен. разг. поносить кого-л.; киһини суоҕар ыһаарыма нельзя поносить человека в его отсутствие.

и. д. от ытын= лазанье вверх; подъём (в гору).
нареч. по-собачьи, как собака; ыттыы үр = лаять по-собачьи; ыттыы харбаа = плавать по-собачьи # ыттыы быһыылан = совершить подлый поступок (букв. вести себя, как собака); ыттыы өл = погибнуть ни за что (букв, умереть, как собака); ыттыы үөх = поносить кого-л.; ругать на чём свет стоит.

туохт. Кими эмэ куһаҕан, быдьар тылларынан эт-саҥар, мөх, ыыстаа. ☉ Ругать, бранить, поносить кого-л. «Кэһэтиэм, кэрэдэк!» — диэн саанан үөхпүтэ. П. Ойуунускай
[Чолооску] Сырбайы үөҕэн, буруттаан хаалла. Амма Аччыгыйа
Көһөр күммүт кээлтигэр — Көмүс биири төлөөбөккө, Үгүс быдьар тылынан Үнтү үөҕэн, үүрэн кээстэ. Күннүк Уурастыырап
ср. др.-тюрк., тюрк. сөк ‘бранить, ругать, порицать’

туохт. Уһуннук, арахпакка кими эмэ быдьар тылларынан саҥар. ☉ Поносить, нудно ругать, бранить кого-л. [Кулуба:] Билиэт көрдүүкөрдүү үөҕэр-мөҕөр
Үрдүк тойокко тыллыах буолар. Н. Неустроев
Чэ, ол миигин үөхпэккэ-мөхпөккө эрэ көрсүбүтүҥ, миигин кириитикэлээбэтэх мунньаҕыҥ, бука, суох даҕаны буолуо. Софр. Данилов
Балааҕыйа куруутун утары саҥарса, сэнээбит киһитин өссө үөҕэ-мөҕө олорор бэйэтэ, бу сырыыга кырдьык бөҕө кыайан, дьахталлар быыстарыгар саҥата суох кирийэн олордо. С. Никифоров

I
туохт.
1. Туоһу, туос иһити уо. д. а. буруоҕа тутан, буруо сытын иҥэр (хол., бөҕөргөтөн, үөнтэнкөйүүртэн харыстаан). ☉ Окуривать, пропитывать дымом берёсту, берестяной сосуд и т. п. (напр., для прочности, дезинфекции)
Үүт аһыйбатын диэн, туос иһити сууйан, куурдан баран сугун абаҕата, боҕуруоскай оттору кыратык буруолатан иһит иһин ыһаарар идэ баар эбит. ГПП ТО
Сорох ыал иһиттэрин үчүгэй сыттаннын, сииккэ ылларбатын, үөн-көйүүр тыыппатын диэн кытыанынан ыһаараллара. КЕФ СТАҮө
Өбүгэлэрбит кытыаны аһыүөлү хаһаанарга, иһити-хомуоһу ыһаарарга, дьиэни-уоту ырааһырдарга туһаналлара. ПАЕ ЭАБ
2. Буруо сытынан тунуй, буруолат. ☉ Обдавать дымом, окуривать
Ынахтарын боҕуруоскай оту уматан, минньигэс сыттаах буруонан ыһаараллар. Амма Аччыгыйа
Остуолга кыраһыын лаампа симириҥнии умайар, сэбирдэх табах хойуу буруота дьиэ иһин ыһаарбыт. Софр. Данилов
[Сэппэрээк] Аһыы хатан сытынан Арай былыр эмээхситтэр Алаһа дьиэлэрин Алгыыр, ыһаарар эбиттэр. М. Тимофеев-Терёшкин
3
ыыһаа 2 диэн курдук. Күһүҥҥү эмис балыгы иһин ылан, уҥуоҕун ылҕаан баран, кэрдиистээн, аргыга ыйаан күн уотугар хатараллара, буруоҕа ыһаараллара. Далан
Байҕалтан бултаан таһааран Балык хатаран, буруоҕа ыһааран, Бааркы, дьуухала оҥорон Ол дьон оннук олорбуттар. Болот Боотур
Бу дьоҕус сопхуос өссө халбаһы оҥоруоҕа, эти тууһаан, буруоҕа ыһааран атыылыаҕа. «Кыым»
4
ыһаарылаа диэн курдук. Эмээхсин майаҕас балыгы ыһаарда, күөһү толору собо буһарда. П. Егоров
Хаас сымыытын ыһааран сиир үчүгэй. ПАЕ ДьКК
Төбөтүн эттээн баран ыһааран да, бүтүннүү буһаран да сиэ. «Кыым»
ср. др.-тюрк. ыш, тюрк. ыш, ис, монг. ис ‘копоть, дым’
II
туохт. Кими эмэ быдьар, ыыс-бурут тылларынан үөх. ☉ Оскорблять бранью, поносить кого-л.
Харытыай ону кытта тэҥҥэ часкыйа түһээт, киһи иилэн ылбатынан үөҕэн ыһаарбытынан барда. Р. Кулаковскай
Кутуукап Дьарааһын кыыһыран сабын быһа тарта, эбиитин маатыранан ыһаарда. Д. Очинскай
Суох, син биир ыыс-бурут тылларынан ыһаараллар. «ХС»