үөһэ-аллара туруҥ — мэһэйдээмэҥ, туораан биэриҥ. ☉ Посторониться, отойти в сторону (букв. вверх-вниз встать)
Таһырдьаттан Ньукулай оҕонньор киирэн кэлэр, бары хому-дьими буолаллар, үөһэ-аллара тураллар. Күндэ
Мунньаҕы аһабын. Нэһилиэк кырдьаҕастара, чаччыыналар, бэттэх кэлэн, олоххутун булуҥ. Бу дьон, бу Кыбытыы Дьөгүөр эҥин, үөһэ-аллара туран биэриҥ, хаҥас диэки барыҥ, манна мэһэй-таһай буолумаҥ! «ХС»; үөһэ-аллара тыыннар — кими эмэ олус тиэтэт, ыксат. ☉ Побуждать кого-л. к действию неожиданно, застав врасплох (букв. заставить дышать вверх-вниз)
Бэрт наҕыллык чэйдии олордохпутуна Коля уол сүүрэн кэлэн: «Массыына бараары турар таҥна охсуҥ!» — диэн үөһэ-аллара тыыннарда. «ХС»

туохт.
1. Оннугуттан хамсаа, сыҕарый, тэйэн биэр. ☉ Отодвинуться, посторониться, переместиться
Киһитэ кини түргэтээбитин билбэтэх быһыынан сүүрэн сэгэйэн кэлэн, кэтиллэ түһэн истэҕинэ, туора халбарыйан биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Нохоо, хайа үлүгэр сабардаан түһэҥҥин, ыл, халбарый эрэ. И. Федосеев
Дабыыт уолуттан салҕан, оҕонньор Микиитэҕэ халбарыйар. «ХС»
2. көсп. Атыҥҥа көс, атынынан солбулун, уларый. ☉ Перейти от одного к другому, сместиться, переместиться
Сарсыарда бэрт эрдэ, кыһыҥҥы хараҥа түүн халбарыйа илигинэ, бары уһуктан турбуппут. Д. Таас
Чэ буоллун, аны атын помещикпытыгар халбарыйыаҕыҥ. И. Тургенев (тылб.)
♦ Уллуҥах усталааҕынан (устатынан) уларый, хаптаһын быыстааҕынан халбарый көр уллуҥах
«Ол эбэ хотун хаптаһын быыстааҕынан халбарыйдын, уллуҥах устата уларыйдын», — диэн алҕаата. Эрилик Эристиин
Харыс <да> халбарыйбакка көр харыс II. Кини хоту муустаах байҕал эҥээриттэн харыс халбарыйбакка, кырдьан буорайан, бу орто дойдуттан баран эрэр. И. Федосеев
Оскуолаҕа бүгүҥҥү турукпут оччотооҕу кэмтэн харыс да халбарыйбатаҕа сүрдээх сүөргү. «ХС»
Өстөөх оборуонатын инники кирбииттэн харыс да сири халбарыйбатах. «ХС»

1) давать, отдавать; выдавать; передавать; предоставлять; бу харчыны киниэхэ биэр отдай эти деньги ему; биэрэр илии билэр , ылар илии билбэт посл. дающая рука знает, берущая не знает (т. е. берущий скорее склонен забыть, о том, что брал, нежели дающий —о том, что дал); 2) задавать; боппуруоста биэр = задать вопрос; дьиэҕэ үлэтэ биэр = задать работу на дом; 3) выдавать замуж; кыыстарын (эргэ ) биэрбиттэр они выдали дочь замуж; 4) в сочет. с именами сущ. образует сложные гл. и выражает действие, связанное со знач. имени бэлэх биэр = подарить; суол биэр = посторониться, дать дорогу; кымньыынан биэр = ударить кнутом; аат биэр = дать имя, наречь; мэктиэ биэр = ручаться, поручиться; тыл биэр = предоставить слово; тылгын биэр = дать слово, обещание, обещать; 5) в сочет. с деепр. на =ан основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает результативность или законченность действия в пользу другого лица: дьон арыллан биэрдилэр люди раздвинулись (давая дорогу); туран биэр = уступить место; этэн биэр = подсказать; илдьэн биэр = передать; түһэн биэримэ не выдай, не подведи; не ударь лицом в грязь; 6) в сочет. с нек-рыми нареч. выражает неожиданность и интенсивность действия: тобулу биэр = проткнуть (с силой); тахса биэр = выскочить вдруг (на улицу); төлө биэр = выскочить, вылететь (напр. о пробке из бутылки) # саата уот биэрбэтэ ружьё дало осечку.