легко хлопать, похлопывать.

1) часто и легко хлопать, похлопывать; кустар дайан лэһигирээтилэр утки захлопали крыльями, собираясь взлететь; 2) образовывать ровный ряд (о небольших предметах); күлэн тиистэрэ лэһигирээн көһүннүлэр смеясь, он обнажил ровный ряд зубов.

1) сплющивать что-л.; придавать плоскую форму чему-л.; ковать (металл); 2) отбивать, точить (косу); хотууру таптай = отбить косу; 3) хлопать, похлопывать кого-что-л. (рукой); оҕотун таптайан утутта она убаюкала ребёнка лёгкими похлопываниями руки; арыыны таптай = колотить, сильно хлопать по маслу (чтобы выбить из него остатки пахты).

несов. 1. что (теребить, тормошить) үрэй, үрэллэҥнэт, бурай; ветер треплет её волосы тыал кини суһуоҕун бурайар; 2. кого-что (похлопывать) таптай; трепать по плечу саннын таптай; 3. кого-что, разг. (дёргать, рвать) илгиэлээ; трепать кого-л. за волосы баттаҕыттан илгиэлээ; 4. что, разг. (приводить в негодность одежду, обувь) ил- бирит, илдьи тыыт; 5. кого-что, разг. (о болезни) титирэт; его треплет лихорадка кинини лихорадката титирэтэр; 6. что (очищать, раздёргивать волокно) тыыт, ыраастаа; трепать коноплю көлөппүнэни тыыт; # трепать нервы киһи нервэтин алдьат, кыйахаа; трепать языком разг. тылгын ыстаа, мээнэ лахсый.

туохт.
1. Тугу эмэ ытыскынан эбэтэр туох эмэ хаптаҕайынан чиҥэтэ эбэтэр көбүтэ охсуолаа. ☉ Взбивая или уплотняя, слегка похлопывать что-л. ладонью или чем-л. плоским, шлёпать
Эмээхсин бэриинэтин «таптап» таптайан оронун оҥостон барда. Эрилик Эристиин
Куруусканы уокка эргим-ургум туппахтаат, арыытын төлө охсон ылан хаарга уурда уонна хаары ыга таптайан, уокка туруорда. Амма Аччыгыйа
Кэлэн аҕылыы-аҕылыы, сыттыгын таптайа олордо. Н. Заболоцкай
△ Киһини, сүөһүнү ытыскынан кыра-кыратык охсуолаа (эйэргээн, сөбүлээн, сөпсөһөн о. д. а.). ☉ Похлопывать ладонью кого-л. (дружелюбно, одобрительно и т. д.)
Никита уолун кууһан ылла, күлэ-күлэ санныга таптайда. Н. Лугинов
Ийэтэ ынаҕын моонньун таптайа-таптайа, сэмэлиир. Амма Аччыгыйа
Дуня ынахтарын кэрийэ сылдьан имэрийдэ, таптайда. А. Фёдоров
△ Кыра оҕону утутаары ытыскынан чэпчэкитик охсуолаа. ☉ Слегка похлопывать ребёнка, усыпляя его
[Ийэтэ оҕотун] түҥ-таҥ соһон илдьэн долборукка баттаан, хотуулунан сабан, таптайан биэрэрэ, оччоҕо кини утуйан хаалар этэ. Эрилик Эристиин
Микиитэ дьиэтигэр ньылбыйан тахсан Сэмэни таптайа олорор Өлөксөйгө сибигинэйдэ: «Хотонтон ийэҥ таҕыстаҕына этээр, мин чааркааннарбын эһэ бардым». Амма Аччыгыйа
«[Аҕаҥ] сарсын кэлиэ, кэлиэ», — таһырдьа тыал тыаһыырын иһиллии-иһиллии оҕотун таптайа сытта. Күндэ
△ Арыы оҥорорго арыыттан уутун ыгаары күүскэ охсуолаа, эллээ. ☉ Колотить, ударять, хлопать по маслу, чтобы выбить из него остатки пахты (при сбивании сливочного масла)
Ыстапаанньа арыытын мас кытыйаҕа ыган, таптайан баран, хаҥас долбуурга илдьэн ууран кэбистэ. Күндэ
Ийэлэрэ эрдэ туран Туос оҥоойукка арыыны Томточчу таптайда. С. Васильев
2. Балтанан тимири эллээ, кыстыкка ууран охсуолаа. ☉ Ударами молота придавать металлу какой-л. вид, ковать
Барык-сарык ортотугар Балтааны ууһун Балтатын тыаһа Баллырҕаччы таптайар. П. Ойуунускай
Ыарахан балта, өрө күөрэй, ыстаал үөһүн ыга таптай! Эллэй
Хоодуотап кыстыкка туох эрэ тимири таптайар. С. Ефремов
△ Кыстыкка ууран өтүйэнэн охсуолаан хотуур биитин чарааһат, таһаар. ☉ Наколачивать чем-л., выпрямлять ударами, натачивая что-л., отбивать (напр., лезвие косы)
Хойутаабыт отчут хотуур таптайар тыаһа чабыргыыр. Амма Аччыгыйа
Мин «буускап» диэн баар эрэ хотуурбун саҥа уктаан, үчүгэйдик таптайдым. Ф. Софронов
Уйбаан оҕонньор кыраабыл тииһээн дуу, хотуур таптайан дуу соло булбат. Хомус
3. көсп. Аһы-таҥаһы, баайы, малы мус. ☉ Копить, скапливать, сколачивать имущество, состояние
[Ийэм] булбутун эрэ мин муннум анныгар таптайара. М. Доҕордуурап
Тугу булбуттарын барытын бычыгыраппакка харамнык таптайан иһэллэрэ, күндүттэн күндү, ыарахантан ыарахан дьиэ-уот тэриллэрин, малы-салы, таҥаһы-сабы булунан, дьонтон ордо сатыыллара. «Кыым». Ахсаана биллибэт элбэх сүөһүтэ аһаабытын-иитиллибитин ордугун, Чоочо кур оту сир-сир аайы үрүт-үрдүгэр таптайан иһэр. ЧМА СТ
♦ <Күлэ-күлэ> күллэри таптай көр күл II
Уйаламмыт уоруккутун Уоттары умуруоруом, Күлэ-күлэ күллэри таптайыам, Күнтэн сүтэриэм, Күдэн көтүтүөм. П. Ойуунускай
Бу туох аньыыбыт-харабыт иһин аал уоппутун умуруордулар, күлэ-күлэ күлбүтүн таптайдылар? Софр. Данилов
[Бандьыыттар] барыбытын сиэхтэрэ, күлбүтүн таптайыахтара. И. Никифоров
тюрк. тапта

1. аат.
2. Киһиэхэ көхсүн үөһээ өттө, лаппаакытын уҥуоҕа сылдьар сирэ эҥил баһын кытары; сүөһүгэ арҕаһыттан аллара лаппаакытын уҥуоҕа сылдьар сирэ. ☉ Верхняя часть туловища с лопаточной костью и мышцами от шеи до начала руки, плечо (у человека); широкая, плоская, треугольной формы кость на спине, лопатка (у животного). Санныгар сүк. Ат ыҥыырга саннын астарбыт
   □ Кини хараҕа хап-хара, санна быгдыгыр, уҥуоҕунан кыра. Суорун Омоллоон
   Соня сиилээбиттии төбөтүн санныгар кыҥначчы түһэрдэ. М. Доҕордуурап
   Оҕо сиһин, иһин, саннын, түөһүн быччыҥнарын сайыннарарга сөптөөх үстүөрт боростуой хамсаныыны оҥорторуллар. Дьиэ к.
3. Таҥнар таҥас киһи ити миэстэтин сабар өттө. ☉ Часть одежды, облегающая плечи. Сон санна
   □ Таҥас ыйыыртан санныгар икки кыракый сулустаах киитэлин ылан кэттэ. М. Попов
4. калька. Төһүү эбэтэр туох эмэ төһүү чааһын тирэнэр сириттэн аҥаар уһугар диэритэ. ☉ Часть рычага (в технических устройствах и механизмах) от точки опоры до одного конца, плечо. Төһүү санна. Ыйааһын биир санна
   □ Көтөҕөр кыраан саннынан Көхөҕө иилэннэр Туоннанан курууһу таһаллар. Күннүк Уурастыырап
5. сыһ. суолт. Көлөтө, тырааныспара суох көтөҕөн, сүгэн. ☉ Вручную, на плечах (носить, таскать что-л.)
   Таня, хаста да кырынан, омурҕан чэйин уутун саннынан таһар. Дьүөгэ Ааныстыырап
   [Кулуба] дьиэтин суон бэрэбинэлэрин дьадаҥылар дар уҥуох сарыннарынан таспыттара. А. Сыромятникова
   ♦ Санна сайаҕас, өттүгэ үүттээх — аһаҕас сарыннаах, үүттээх өттүктээх киһи диэн курдук (көр аһаҕас). Санныгар кэтэрэ суох буолла — таҥнар таҥаһа суох буолла. ☉ Не иметь что носить, не иметь одежды
   Эмээхсин, санныгар кэтэрэ суох буолан, Атын ыал оҕотун таҥаһыгар ымсыырдыҥ дуо? И. Гоголев. Санныгар сүк — туох эмэ кыһалҕатын, санаа эрэйин эккинэнхааҥҥынан бил, эрэйдэн. ☉ Испытывать, переносить, выносить на своих плечах тяжесть, горечь чего-л.
   Үөрэхтэн матар ыарын мин бэйэм санныбар сүкпүтүм, түөспэр көтөхпүтүм. Амма Аччыгыйа
   Мин саастыы көлүөнэм уот сэрии ыардарын санныгар сүкпүтэ. «ХС». Санныгар тайан поэт. — кимиэхэ эмэ кыһарҕаннаахтык билин, кыһарый, кыһалҕаҕа киллэр. ☉ Приносить кому-л. лишения, невзгоды (о жизненных трудностях, о каких-л. бедствиях)
   Сыллар да сыллар! Ыар сыллар Ынчыктата ардыгар Ыардык тайанан аастылар Кини сааһырбыт санныгар. С. Данилов
   Эмиэ биир сыл Анфиса санныгар тайана түһээт, үлэ уолусхан уххана кынаттанан, көтө охсон ааһар. С. Федотов. Санныгар таҥын кэпс. — таҥнар таҥастан. ☉ Иметь одежду, иметь во что одеваться
   Санныларыгар таҥас булан таҥыннылар, айахтарыгар ас булан аһаатылар. Ити дьоҥҥо онтон ордук туох наада? Күндэ. Санныгыттан түһэр — туох эмэ ыар сүгэһэр буолбуттан босхолон, сынньан. ☉ Освободиться от бремени чего-л. (букв. с плеч долой)
   Онуоха Кууһума үөрэн омуннурбата, көннөрү ыарахан сүгэһэри санныттан түһэрбит курдук буолла. Н. Павлов. Санныгыттан түһэрбэккэ кэпс. — араарбакка (туох эмэ таҥаһы кэт). ☉ Носить что-л., не снимая (напр., о какой-л. одежде). Бу сонун кини санныттан түһэрбэккэ кэтэр. Санныттан түс — ыар сүгэһэр буолан бүт, уурай (туох эмэ эрэйдээҕи этэргэ). ☉ соотв. как гора с плеч свалилась
   Мин, аргыстарбын ситэн, санныбыттан улахан үлүгэр түспүтүн курдук сананан, чэпчээбиччэ, үөрбүччэ, …… ньуоскам арыылаах саламаат диэки күөрэҥнээбитинэн барбыта. Н. Заболоцкай
   Соттун хараххын, соҥуйбут эдьиийим! — Саргылаах санныбыт үрдүттэн Санаа хара тааһа түстэ! С. Васильев. Сарын сарынтан өйөнсөн — иллээхтик бииргэ сылдьан көмөлөсүһэн, бэйэ-бэйэҕэ көмө буолан. ☉ В тесном сотрудничестве, взаимопомощи, плечом к плечу
   Кини ол күнтэн сэрии бүтүөр диэри, дойду хорсун-хоодуот уолаттарын кытта сарын сарынтан өйөнсөн, бойобуой кэккэҕэ хаамсыбыта. «ХС»
   ◊ Баттах сарын эргэр. — кэтит сарыннаах. ☉ Широкоплечий
   Ол кэнниттэн Эрбэх эпчиҥнээхтэрим, Быыра быччыҥнаахтарым, Баттах сарыннаахтарым, Даарда буурайдарым, Бэттэх буолуҥ эрэ! Саха фольк. [Абааһы уола:] Ар-дьаалы, Арт-татай доҕор! Баттах сарын, Баараҕай быччыҥ …… Куруубай хааннаах Кулун Куллустуур буоллаҕыҥ ини дуо? ТТИГ КХКК. Саннын таптай — киһини хайҕаан эбэтэр туохха эмэ киксэрэн ытыскынан кыратык санныга охсуолаа. ☉ Выражая одобрение или подбадривая, похлопывать кого-л. по плечу
   «Ах, Чээрин, бүтүн батальоҥҥа тэҥнэспиккин дии», — Егорычев санныбын таптайда. Т. Сметанин. Сарын байаа- та — киһи саннын хаптаҕайын алын кырыыта. ☉ Нижний угол лопатки человека
   [Түөрэҥэй ойуун] саһара маҥхайан эрэр баттаҕа саннын байаатыгар диэри үүммүт. Күндэ. Сарын хаптаҕайа (лаппаакыта) — киһиэхэ саннын кэннинэн, сүөһүгэ, кыылга арҕаһын аннынан кэтит, хаптаҕай уҥуох. ☉ Лопатка у человека и животных
   Бөҕөс адаарыйан тиийэн саннын хаптаҕайдарынан көбүөргэ лип гына түһэр. Бастакы ыраас кыайыы баар. Е. Неймохов. [Сылгы] хоолдьугун төрдүттэн холугар диэри моонньо, оттон бүлгүнүгэр диэри саннын лаппаакыта, онтон салгыы оҥкумала дэниллэр. Сылгыһыт с. Сарын хараҕа — киһи көхсүн саннын хаптаҕайын аннынан чараас сирэ. ☉ Уязвимое место под лопаткой на спине человека. Үс үөстээх ат өргөнүн курдук хараҕын уота абааһы уолун икки чараас саннын хараҕын дьөлө көрдө. Саха фольк.
   др.-тюрк. йарын, тюрк. йарын, чарын