прил. воинскай; воинская обязанность воинскай эбээһинэс; воинские почести, воинскай чиэстэбил.

чествовать кого-л., оказывать почести кому-л.; учууталы чиэстээ= чествовать учителя.

I 1) отталкиваться шестом; кытыыттан чиэстэн = оттолкнуться от берега шестом; 2) опираться на что-л.; атаҕа суох тайаҕынан чиэстэнэн иһэр хромой идёт, опираясь на палку.
II страд. от чиэстээ= чествоваться; кини улаханнык чиэстэннэ ему были оказаны большие почести.

аат. Чиэстээһин, бочуоттааһын. ☉ Чествование, почесть
Рим импиэрийэтин тыһыынчанан ааҕыллар дьонноро таҥараҕа чиэстэбил биэрэллэрэ. ДьДьДь
Ханнык баҕарар эр санаалаах, кырдьыксыт киһи бэйэтин төрөөбүт дойдутугар чиэстэбил биэрэр. ЭБЭДьА

туохт. Кими, тугу эмэ атыттартан арааран, чорботон ордук аһат, хааччый, харай, тугу эмэ ордук биэр. ☉ Оказывать особое внимание кому-чему-л., воздавать почести кому-л., особо заботиться о ком-чём-л.
Ыраахтааҕы былааһа Дьокуускайга олус хадаҕалаан туттарбыт таҥаратын сэттэ дьиэтиттэн биирдэстэригэр архыып баара. Далан
Бу сырыыга оҕонньору кус этинэн күндүлээтибит, арыылаах лэппиэскэнэн хадаҕалаатыбыт. Н. Габышев
Оннооҕор көлүүр оҕуһун хадаҕалыыллар. «ХС»
ср. каракалп. кадаҕалау ‘наблюдать’, тел. кадаҕа ‘попечение, забота’

туохт.
1. Кимиэхэ, туохха эмэ ытыктабыллаахтык сыһыаннас, кими, тугу эмэ үрдүктүк тут, бочуоттаа. ☉ Воздавать почести кому-чему-л., чествовать, поздравлять кого-л.
Ол иһин эйигин сэриигэ Бу чиэстээн атааран эрэбит. Эллэй
Нохоо! Ити аата кинээскин, тойоҥҥун чиэстээбэт, ытыктаабат буоллаҕыҥ. Бэс Дьарааһын
Сахалар бэрт былыргыттан күҥҥэ сүгүрүйэллэрэ, күнү таптыыллара, чиэстииллэрэ. КНЗ СПДьНь
2. эргэр. Кими эмэ болҕомтолоохтук, кыһамньыгын ууран көрүс, анаан уруйдаа. ☉ Оказывая честь кому-л., встречать, приветствовать кого-л. почтительно, с уважением
[Тойон Макаарай] Кэнниттэн атыыһыт Сахаарай Киирэрин Лиэп тойон чиэстээтэ. Эрилик Эристиин
Софронов табаарыс Ярославскайы кытта сэргэ туран, бар дьоҥҥо чиэстээбиттэригэр хаста эмэтэ баһыыбалаан тоҥхоҥноото. Н. Габышев
Ыраахтааҕы кинини икки төгүл көрсөн баран, биир да тылынан кинини чиэстээбэт. Л. Толстой (тылб.)

туохт.
1. Кими эмэ ытыктаан, бочуоттаан өрө тут. ☉ В о з д авать особые почести, оказывать почёт кому-л., чествовать кого-л.
Улу у Ку да ҥсаны олус маанылаатылар, кини киһи албан аатынан аламай маҥан күнү сабардыырга холуйдулар. П. Ойуунускай
Ийэ дойдум мин тиийбиппэр, Ахтылҕаммын таайбыттыы, Алыс маанылаан көрүстэ. С. Данилов
Таҥараҕа бэлэхтэниэм сүүрбэ хонук инниттэн ордук туу һугуран миигин маанылаабыттара, түөрт кэрэчээн кыыһы ойох биэрбиттэрэ. И. Гоголев
2. кэпс. Остуол тардан күндүлээ, аһатсиэт. ☉ Ставить богатое угощение, потчевать кого-л. чем-л.
Бөҕүөрбүт айанньыты Истиҥ тыл, чэй сылааһынан, Тоҥ чыыр, сылгы хаһатын Чулуутунан маанылаатаҕына, Билиэҥ саха кыһынын, Ыалдьытымсах майгытын. И. Гоголев
Киэһэ дьиэлээхтэр остуол тардан, хоноһолорун мааныылыыллар. Н. Якутскай
3. көсп. Ордук таптаан, атыттартан чор боччу тутан иит (оҕо туһунан). ☉ Ба ловать, носить на руках, нежить (о ребёнке)
[Өлөксөөндөрө:] Туоманы оҕоттон эрэ ордук маанылаан, т а птаан ииппит оҕобут этэ. Н. Неустроев
Хаарыан бэйэлээх оҕолоруттан мэлийбит ийэлээх аҕа соҕотох хаалбыт оҕолоругар ыллараллар, маанылыыллар, ас талбытын таһан аһаталлар. И. Ф едосеев. Аҕалаах ийэтэ уолларын олус маанылаан, аһатан-таҥыннаран, туох күүстэрэ кыайарынан үчүгэйдик ииппит тэрэ. МНН

1. ааттаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Биһиги дэриэбинэ дьоно бэйэлэрин «дьаамнарбыт» диэн ааттаналлар. Н. Габышев
   Артыаллар, ТСОЗ-тар дэсиһэннэр, Тус-туспа бөлөхтөһөннөр, Харыйалаах ыаллара наардаһан, «Үүнүү» диэн ааттаннылар. С. Васильев
   Төннөллөрүгэр Солуураптар инилэрэ, уҥуоҕунан кыра буолан «Кыра Уйбаан» диэн ааттаммыт киһи, илдьиркэй болтуотун устан Микиитэҕэ уларыста. Амма Аччыгыйа
   «Ол киһи үүммүт» диэн буоллаҕына, ол киһи билиитэ, сайдыыта, өйө-санаата кэҥээн иһэрин ааттанар. Суорун Омоллоон
   Кини Салбаныкы Сүөдэр диэн албынын, иҥсэлээҕин иһин ааттаммыта. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Дьоҥҥо тугунан эрэ билин; ханнык эрэ сурахтаах буол, өйдөбүлү биэр (онно суох эбэтэр дьиҥнээх). ☉ Считаться, слыть кем-л., каким-л.
   Бүгүн Чүөчээски сүппүт ааттаммыта, туора дьон истиитигэр, иккис күнэ буолла. Суорун Омоллоон
   Манна хоту дойдуга сылга биир киһи сырыттаҕына, ол аата элбэх сырыылаах сир диэн ааттанара. Н. Якутскай
   △ Ханнык эрэ ахсааҥҥа, суолтаҕа сырыт, киминэн-тугунан эрэ ааҕылын. ☉ Считаться кем-л.; находиться на каком-л. счету
   Институт куоталаһыы кыайыылааҕынан ааттаммыт! Н. Лугинов
   Дьиҥнээх бассабыыгынан ааҕымматым буоллар, бассабыыгынан ааттаныа суох этим. М. Доҕордуурап
   Аҕабытын кулаак оҥордулар. Ол эн син биир кулаак уола ааттаныаҥ. Эйиэхэ эрэл суох буолуоҕа. Н. Якутскай
   ♦ Үрдүк (үтүө) ааттаммыт — үрдүк чиэһи, бочуоту, ытыктабылы ылбыт. ☉ Удостоился почести, стал славным, знаменитым
   Үрдүк ааттанан, үтүө сурахтанан, өрөгөйө үрдээн, хараҕа уоттанан, үс өргөстөөҕүнэн өрүтэ көрбөхтөөн: «Бука барыгытыгар — махтал!»— диэн тыл эппитэ үһү. П. Ойуунускай
   Миигин да өлөрөн Ордук үтүө ааттаныаҥ суоҕа... Өссө тыыныҥ ыарыа, Күлүгүҥ хараарыаҕа. Ньургун Боотур
   ◊ Албан ааттан үрд. — сөҕүмэр киэҥник, дарбааннаахтык сураҕыр, киэҥник билин. ☉ Заслужить громкую славу, широкую известность
   Фашистар самныбыт былаахтара Сиринэн сыһыллан аастылар. Биһи знамябыт албан ааттанан Үөһэнэн тэлимнээн бардылар. И. Чаҕылҕан
   Ааттаах албан ааттанаар, Улуу дьоллоох сурахтанаар. Нор. ырыаһ.