узнавать по приметам; предугадывать, предсказывать; предчувствовать; курааны билгэлииллэр предсказывают засуху.

1) отгадывать; таабырынна таай = отгадать загадку; 2) предчувствовать; манна кэлиэ диэн таайабын я предчувствую, что он сюда придёт; мне кажется, что он сюда придёт.

1) страд. от ыралаа- предрекаться, предсказываться, быть предсказанным; ыраламмыт соргу предсказанное счастье; 2) возвр. от ыралаа = предрекать, предсказывать что-л. (себе); предчувствовать.

1) предчувствовать (что-л. недоброе); 2) перен. разг. ирон. сомневаться в ком-чём-л.; не доверять кому-чему-л.; мин бу былаан туолуутун түүйэбин я сомневаюсь в реальности выполнения этого плана.

несов. кого-что 1. (о животных) сытынан бил, сытын ыл; 2. разг. (ощущать, чувствовать) бил, билгэлээн бил; 3. перен. разг. (предчувствовать, предполагать) (сүрэххинэн) таай, билгэлээ, сэрэй; чует моё сердце мин сүрэҕим таайар.

несов. что 1. бил, өйдөө; чувствовать голод аччыктаабыккын бил; чувствовать красоту кэрэтин өйдөө; 2. (воспринимать интуицией, предчувствовать) таай, сэрэй; он чувствовал, что придут гости кини ыалдьыттар кэлэллэрин сэрэйбитэ; она чувствовала, что её ждёт туох күүтэрин кини сүрэҕинэн таайара; 3. (понимать, осознавать) билгэлээ, (сүрэххинэн) таай, сэрэй; # давать чувствовать кому-л. таайтара эт, таайтар; давать себя чувствовать бэйэҕин биллэр, бааргын биллэр; как себя чувствуешь? хайа, хайдаххыный?

туохт., итэҕ. Туох эмэ буолуоҕун эрдэттэн таайан хайдах эмэ буол, бэлиэтик быһыылан. ☉ Заранее предчувствовать, узнавать что-л. по приметам, знакам, явлениям, предвещающим что-л. Уһун күҥҥэ мин ону биттэнэн Уҥа хааһым кыһыйан биэрдэҕин. И. Егоров
Оҕонньордоох эмээхсин кинилэри хобдохтук көрсүбүттэр. Иккиэн ардаҕы биттэнэн, дьарҕаран, ыарытыйан сыталлар үһү. Н. Габышев
Сүрэҕим куһаҕан бити биттэнэ илик. П. Ойуунускай

туохт. Былыттаах күн-дьыл буолуон иннинэ мөлтөх туруктан, ардах-хаар кэлэрин эрдэттэн бил. ☉ Испытывать неприятное ощущение в пасмурную погоду, предчувствовать наступление ненастья (дождя, снега). Бүгүн ардаҕырҕаан тобугум хамсаппат буолбут
□ Бу көтөр ардаҕырҕаан көппөт. ПЭК СЯЯ
♦ Ардаҕырҕаабыт тураах курдук буол — улаханнык санааҥ түһэн эбэтэр ыалдьан салбаҕырбыт, мөлтөх көрүҥнэн. ☉ Из-за большой печали или болезни принять невзрачный, болезненный вид
Туохтан эрэ санаата түһэн дьүһүн-бодо, ардаҕырҕаабыт тураах курдук, салбаҕырбатаҕа буоллар, Маайаны таптыахха үчүгэйкээн киэптээҕэ-таһаалааҕа. П. Аввакумов

туохт.
1. Тугу эмэ олус күүскэ баҕар, ыра санаа оҥоһун. ☉ Желать чего-л. очень сильно, мечтать
Олорор, үөрэнэр, ыраланар, доҕордоох буолар — кэрэ даҕаны! Н. Габышев
[Дьөгүөр] наар үчүгэйи-кэрэни ыраланара. Т. Находкина
Ыстапаан Саабыс ыраланан-ыраланан уоппуската бүтүөн аҕай иннинэ, киин куоратыгар, Дьокуускайыгар, бүгүн көтөн кэллэ. КФА СБ
2. Инники туох эмэ буолуохтааҕын эрдэттэн бил, биттэн. ☉ Предсказывать, предрекать что-л. себе, предчувствовать
[Манчаары] ыйааҕым ынырык буолуоҕун Ыралана сылдьабын! И. Гоголев
Олоҕум маннык буоларын, Маакам арахсан туспа барарын бэрт эрдэттэн ыраланан, өтө көрөн суруйбуппун эбээт. А. Бродников
Билиҥҥитэ барыта этэҥҥэ, онон куһаҕаны ыраланар табыллыбат, инникитин да этэҥҥэ буоллар ханнык! ФВН ТС

туохт.
1. Итэҕэл быһыытынан: ким эмэ тугунан эмэ куһаҕан буолуон биттэнэн, төттөрүтүк сүөргүтүк быһыылан (кыылы-сүөлү этэргэ). ☉ По поверьям якутов: предчувствовать что-л. недоброе, иметь такую способность (о животных)
[Лэгиэн:] Араастаан муҥнана сатаан кэбистибит да, биир да пааспытыгар биир да кырса төрүт киирбэт …… кырытыннарда, түүйдэ быһыылаах. Суорун Омоллоон
«Туох ааттаах буолан күтүр ытыыр, кими түүйэҕин?!» — ынаҕын талах олоппоһунан сабыыр. Баал Хабырыыс
Арҕахха бултаммыт эһэ хаһаайынын түүйдэҕинэ «ыарыыр» диэн кэпсииллэр. ПАК АаТХ
2. кэпс. Туох эмэ туоларын, кыалларын эбэтэр үчүгэй буоларын итэҕэйимэ, эрэнимэ. ☉ Не верить в чью-л. перспективность, в благополучный исход чего-л.
Бииктэр Өлөксүөйэбис бу олоҕу бэркэ түүйэр эбээт. Амма Аччыгыйа
«Ол хомуйсан да диэн төһө өр чэчириир эбит», — диэн Миикэн ойуун Тыгыны түүйэн көнчүө бырахпыта. Далан
Атаас, кэбис, алҕас этэн, Аналбытын түүйүмэ, Аан дойду бары кэрэтэ — Ааһар былыт диэхтээмэ! Эллэй
ср. др.-тюрк., тюрк. туй ‘замечать, чувствовать, догадываться’