переставать, прекращать (ся), кончаться); самыыр уурайда дождь прекратился; оонньоон уурай= перестать играть.

побуд. от уҕарый = 1) смягчать, успокаивать, унимать; уоххун уҕарыт уйми свой гнев; 2) приостанавливать, прекращать.

побуд. от хараа = останавливать; прекращать; пресекать; ослаблять; уоххун харат умерь свой гнев.

побуд. от тохтоо = останавливать, удерживать; прекращать; кэпсэтиини тохтотуҥ! прекратите разговоры!; үлэни тохтот = прекратить работу; дьыаланы тохтот = приостановить дело (в суде).

1) прекращать, переставать делать что-л.; кэпсэтиини уурат = прекратить разговор, переговоры; үлэни уурат = прекратить работу; көрдүүрбүн ууратан эриим я отложу свой поиски до поры до времени; 2) освобождать, отстранять кого-л. от чего-л.; үлэттэн уурат = освободить от работы.

I несов. что 1. (вырывать, выдёргивать) сулбу тарт, туура тарт; рвать что-л. из рук тугу эмэ илиититтэн сулбу тардан ыл; 2. (срывать) турута тыыт; рвать цветы сибэккилэри турута тыыт; 3. (разрывать) хайыта тыыт, быпыта тыыт; 4. перен. (прекращать) быс, уурат; рвать отношения сыһыаҥҥын быс; 5. (взрывать) дэлби тэптэр; рвать динамитом скалу динамитынан очуоһу дэлби тэптэр.

туохт. Туох эмэ буола туран (хол., ардах ардыы туран) бүтэн хаал; тугу эмэ гынаргын тохтот (хол., үлэлииргин). ☉ Переставать, прекращаться, кончаться (напр., о дожде); прекращать, заканчивать, завершать (напр., работу)
Мэхээлэ, Уйбаан чэйдээн уурайаллар. А. Софронов
Этиһии дьэ уурайар. Амма Аччыгыйа
Курулас самыыр барахсан Кутан-симэн уурайда. Күннүк Уурастыырап
Арай үрдүк тэҥкэ эрэ тииттэр чыпчааллара суугунуура уурайбата. Суорун Омоллоон
ср. тюрк. ура ‘перестать’

I
туохт.
1. Сыҕарыйбакка биир сиргэ босхо эргий (хол., массыына көлөһөтө); көлөһөлөрүҥ босхо эргийэннэр сатаан сыҕарыйыма (хол., массыына). ☉ Вращаться, скользя и не двигаясь с места (о колесах), буксовать
Полкалар салгыы кимэн киирэллэр. Суол ыарахан, техника буксуйар. «Кыым». Массыыналар кумах тибиилэргэ буксуйа-буксуйа айанныыллар. А. Федоров
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ оҥорон иһэн тохтоон хаал, уурай. ☉ Прекращать, переставать делать что-л. начатое
Бу сыл аҥаарын устатыгар сир реформата үгүс оройуоннарга буксуйара көһүннэ. «Сахаада»
II
тыаһы үт. туохт. Уһуннук күүскэ сөтөлүн, күксүй. ☉ Натужно и долго кашлять
Абаттан чиҥчиҥник тоҥсуйан, Муостаҕа күрдьэҕин лобуйар. Уйбаанчык сөтөллөн буксуйан, Саадьаҕай борооску соһуйар. Эрилик Эристиин

туохт.
1. Кыыһырсан, этиһэн, өстөһөн баран эйэлэс, кими эмэ кытта бэртии буол. ☉ Мириться с кемчем-л. (прекращать ссору; возобновлять дружбу, прерванную ссорой, враждой)
Мунньах аайы айдааран тахсаллар: этиһэллэр даҕаны, иллэһэллэр даҕаны. Күннүк Уурастыырап
Дунаайдар, Дьарааһыннар билигин иллэспиттэр, эйэлээх баҕайытык кэпсэтэ-кэпсэтэ иккиэн төһүүнэн биир чөҥөчөгү түөрэ тураллар. Күндэ
Кыра оҕолор күҥҥэ уонна охсуспуттара, уонна иллэспиттэрэ биллибэккэ хаалар. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. көсп. Итэҕэскэ-быһаҕаска тулуйумтуотук сыһыаннас, кыһаллыма. ☉ Мириться с чем-л., терпимо относиться к чему-л. (напр., к недостаткам)
Биһиги өйдөөһүммүтүгэр демократия итэҕэстэргэ либеральнайдык сыһыаннаһыыны кытта, дьон олохторугар уонна үлэлэригэр мэһэйдиир суолларга иллэһэн хаалыыны кытта туох да дьүөрэтэ суоҕун тоһоҕолоон бэлиэтиэҕи баҕарыллар. ПА

1. сиҥин диэнтэн дьаһ. туһ. [Нүһэр Дархан:] Тыал сиҥнэрбит баай тиитин тулатыгар Ыччат титирик ыга үүнэр. И. Гоголев
   [Захар:] Тыраахтар охторбут маһа «Кутуйахтаах» бааһынатын бүтэйин сиҥнэрбит эбит. С. Ефремов
2. көсп. Түҥнэр, эс, суох гын. ☉ Свергать, уничтожать, прекращать существование чего-л.
   Сэриинэн түспүтү сиҥнэрэ тур! П. Тобуруокап
   Кырыыстаах сэрии сиҥнэрэн ааспытын оһорон-оҥорон элбэх да сыра, үгүс да күүс барбыта. П. Аввакумов. Баай-тойот дьиикэй батталын сиҥнэр! ТЛ-8
   △ Кыайа-хото өлөр-өһөр, кыдый. ☉ Уничтожать, истреблять кого-что-л.
   Максим эһэ-бөрө бөҕөнү, тайах бөҕөнү сиҥнэрэн, ийэтигэр аҕалара. Л. Попов
   Элбэҕи даҕаны сиҥнэрдэ Соҕотох буойун. Баал Хабырыыс
   Сарсыарда истибитэ Сааһыттар кини уутуттан Отучча куһу сиҥнэрбиттэр. В. Гольдеров
3. Кыайа-хото оҕус (оту), оту охсон өлгөмнөө. ☉ Накосить, навалить много травы
   [Петров:] Кэпсэтии быһаччы, Сүөкүлэ. Сарсыҥҥыттан от үлэтигэр таҕыс. [Сүөкүлэ:] Оттон тахсан көрөө инибин, төһөлөөх үлүгэр оту сиҥнэрэр үһүбүн. А. Фёдоров
   Хотуурдаах уолаттар от бөҕөтүн дьэ тэлэкэлээн, сиҥнэрэн ахан эрэллэр. «ХС»
   Бу оройуон сопхуостара сүүс отут үс гектар сир отун охсон сиҥнэрдилэр. «Кыым»