несов. 1. см. броситься; 2. чем (бросать друг в друга) тамнас, быраҕыс; 3. кем-чем, перен. (пренебрегать) быраҕаттан, тамнааттан; # бросаться деньгами харчынан тамнааттан.

пренебрегать кем-л.; унижать кого-л.; сэнээбиккиттэн тотуоҥ погов. получишь сполна у того, кого ни во что не ставил (т. е. никем не пренебрегай, никого не унижай).

несов. разг. I. чем (бросать) быраҕаттан, тамнааттан, тамнас; швыряться камнями тааһынан тамнас; 2. кем-чем, перен. (не дорожить, пренебрегать) быраҕаттан, тамнааттан, ыһыахтан.

туохт., эргэр. Атыттартан итэҕэс тут, көйгөлөө. ☉ Держать в чёрном теле кого-л., пренебрегать кем-л., обделять кого-л. вниманием и любовью.

обижать, притеснять кого-л.; пренебрегать кем-л.; атаҕастыыбын диэн атаххыттан ыллараайаҕын погов. смотри, как бы тот, кем ты пренебрегаешь, не схватил тебя за ноги (т. е. не думай, что другой хуже тебя).

туохт.
1. Кими эмэ атыттардааҕар итэҕэс тут, атаҕастаа, абааһы көр. ☉ Держать в черном теле кого-л., пренебрегать кем-л., обделять вниманием и любовью
Биирдэ баран эттэххэ, миигин тугу гыныахтарай, наай гыннар, сынньыахтара, көйгөлүөхтэрэ, оннук буолбат дуо? А. Софронов
Дьэримиэйи саҥаһа хара маҥнайгыттан олус көйгөлөөбүт. Амма Аччыгыйа
Оҕону көйгөлүүр даҕаны, наһаа тараҥнатар даҕаны сыыһа. ЧКС ОДьИи
2. Тугу эмэ аанньа ахтыма, күндүтүк санаама. ☉ Пренебрегать чем-л., недолюбливать, попирать что-л. [Абааһы — Кулун Куллустуурга:] Күнүм сирин көйгөлөөбүт, айыым сирин атаарҕаабыт адьарай кэллэҕиҥ! ПЭК ОНЛЯ III. Күүппүт дьоллоох олоҕун Күүлэйинэн бүтэрэн, Көрү-нары батыһан, Көйгөлөөбүт дэһэллэр. «Чэчир-68»

туохт. Кими-тугу эмэ аанньа ахтыма, бэйэҕиттэн намыһахтык санаа, бэйэҕэр тэҥнээмэ. ☉ Пренебрегать кем-л., считать ниже себя, унижать кого-л. [Сайсары] баҕайы мүөттээх-саакырдаах таҕыстаҕын көр
Ити тухары сэниирэ итиччэ. Суорун Омоллоон
Киһини хаһан да сэнээбэт куолу, онтон ордук куһаҕан суох. Н. Заболоцкай
Үгүс саллааттар Киргиэлэйи кырата, дьарамайа бэрдин иһин, сэнии көрөллөрө соҕотохто уурайда. «ХС»
♦ Сэнээбиккиттэн тотуоҥ — кимитугу да улахаҥҥа уурбаккыттан кэлин кэмсиниэҥ, кэһэйиэҥ. ☉ Пожалеешь о том, что пренебрегал кем-л., относился свысока к кому-л.
Сэнээбиккиттэн тотуоҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. ДТС йеникле ‘пренебрегать’, казах. диал. шене ‘унизить, задеть, оскорбить колкими словами’

туохт. Тугунан эмэ итэҕэс дии санаа; сирэ, сэнии санаа, хом түһүүнү, сөбүлээбэт буолууну биллэр. ☉ Осуждать кого-л. за что-л.; быть недовольным кем-чем-л.; пренебрегать кем-чем-л. «Төрүт дьиэлэригэр кэлбит дьон кэриэтэ тутталлар», — диэн оҕонньор омнуолуу санаата. Софр. Данилов
Оннооҕор халлааҥҥа сулустар Утуйбат эбиттэр отойун: Омнуолуур, одуулуур курдуктар Ороммун, ыскааппын, остуолбун. Л. Попов

I употр. только с отриц. ф. гл. или в вопр. предл. хороший, порядочный; путный || хорошо, порядочно; путно; аанньа киһи итинник буолбат порядочный человек таким не бывает; бу хайа аанньа үлэний ? разве это хорошая работа?; это разве работа?; аанньа утуйбатым я плохо спал; аанньаҕа кэлбэтэҕэ буолуо он, вероятно, пришёл с недобрыми намерениями # аанньа ахтыма = пренебрегать кем-чем-л., не удостаивать вниманием кого-что-л.; наар аанньа час от часу не легче.
II послелог, выражает отношения соответствия, сообразности и причины: киһи ыйыппытын аанньа эттэҕэ он сказал только потому, что его спросили; түүлүн аанньа түүл сон как сон; сыппытым аанньа сытан барабын лежу и не хочу вставать (букв. как лежал, так и хочется лежать).

аат. Атах таҥаһыгар эбэтэр сүөһү туйаҕар лоппоччу сыстыбыт буор, хаар. ☉ Грязь, снег, забившиеся в копыто лошади или прилипшие к подошве обуви
Ат иһэҕиттэн көмүс кыырпаҕын көрдөөбүккэ дылы (өс ном.). Иһэхтээх этэрбэһинэн тоһургуур. Амма Аччыгыйа
Тыыннара бурҕачыйан иһэхтэрин хаара ыһыахтанан, адаар муостаах көлөлөр иннилэрин хоту тэтимнээхтик дьулуһаллар. В. Протодьяконов
Аттар туйахтарыттан иһэхтэр кыырайаллар. АС НИСК
♦ Иһэх гынан тэпсэр - 1) алдьатар-кээһэтэр, урусхаллыыр. ☉ Привести в полное расстройство, разрушить; развалить что-л. Адьырҕа санааҕытынан аан дойдуну абырыахпыт дии саныыгыт дуо? Хата, алдьатыаххыт, иһэх гынан тэпсиэххит... П. Ойуунускай
[Гитлер] Арассыыйаны сэриилээн Ийэ сирбитин Иһэх гына тэпсэн, Кыдыйан, кырган баран Кыаммат өттүн кулут гынан Күүһүгэр күүс эбинэн Күннүүр санаалааҕа. «ХС»; 2) тугу да билиммэт, сэниир, атаҕастыыр. ☉ Всячески унижать кого-что-л.; не признавать кого-что-л., пренебрегать кем-чем-л.
Бүтүн Арассыыйа чиэһин-быраабын …… хааннаах атахтарынан иһэх гынан тэбистилэр. П. Ойуунускай
Күн бэҕэһэээ сүгүрүйбүт идийээлин бүгүн иһэх гынан тэпсэр киһи, тыынын көмүскэлэ тирээн кэллэҕинэ, тугу да кэрэйиэ суоҕун сөп. Софр. Данилов
ср. хак. эчек 'пятка, задник'