1) полоскать, ополаскивать; оҕо таҥаһын сайҕаа = полоскать детское бельё; 2) смывать; долгун сайҕаабыт волной смыло (напр. прибрежный мусор); 3) полоскать (посуду, одежду).

1) ствол; стебель; тиит умнаһа ствол дерева; от умнаһа стебель травы;, 2) длинный черенок, длинная ручка, рукоятка; хамса умнаһа чубук (курительной трубки); ср. ук ; 3) берег, побережье || прибрежный; өрүс умнаһа берег реки.

бить в ладошки (о детях). лаайда лайда (прибрежная равнина у моря, обнажённая отливом).

дорога вверх по склону (обычно на прибрежную лесистую гору); ср. оспуос.

берег; туруору биэрэк крутой берег; биэрэк.устун баран истибит мы шли по берегу, мы шли берегом; биэрэк кытыытынааҕы сэппэрээк прибрежные кусты.

приставка, суолтатынанА. туохтуурдары үөскэтэргэ туттуллар уонна көрдөрөр: 1) ханна эмэ кэлиини, аҕалыыны, хол. прибежать сүүрэн кэл; привезти тиэйэн аҕал; 2) хайааһыны биллэр түмүккэ тиэрдиини, хол. приготовить бэлэмнээ; приучить үөрэт, үөрэтэн кэбис; 3) чугаһатыыны, сыһыарыыны, хол. приставить сыһыары уур; примёрзнуть сыста тоҥ; 4) бэйэҕэ чугаһатыыны, ылыыны, хол. приманить угуйан ыл, мэҥиэлээн ыл;. притянуть тардан ыл; 5) эбиини, толорон биэриини, хол. приписать эбии суруй; 6) хайааһын ситэтэ суоҕүн, хол. приоткрыть кыратык атыт, сэгэт; 2. туохэмэ чугаһынааҕы суолталаах аат тыллары уонна даҕааһынна-ры үөскэтэр, хол. прибрежье кытыл, кытыл таһа; прибрежный кытыл аттынааҕы.

1. даҕ. Өрүс, үрэх түбэлэригэр торолуйан үүнэр бөдөҥ, үрдүк (мас); улахан, үрдүк лиҥкинэс мастаах (тыа). ☉ Крупный, высокий (о прибрежных деревьях); имеющий большие, высокие, стройные деревья (о лесе)
   Тэҥкэ харыйатын курдук көнө киһи (өс ном.). Тэҥкэ тииттэр төбөлөрө элэҥнээн, сөмөлүөт субу кэтиллиэх курдук таҥнары сатыылаабыта. Суорун Омоллоон
   [Дьөгүөркэ] Түбэ тэҥкэ тииттэрин Үрдүгүттэн дьулайда. М. Ефимов
2. аат суолт. Өрүс, үрэх кытыытынааҕы улахан, үрдүк лиҥкинэс мастаах тыа. ☉ Прибрежный лес с крупными стройными деревьями
   Ырыых-ыраах, өрүс тэҥкэтигэр, кэҕэ этэн чоргуйар. Н. Якутскай
   Таастаах, муохтаах тэҥкэлэргэ, үрүйэлэргэ сиибиктэ диэн …… кыһынын хагдарыйбат от үүнэр. Далан
   Тэҥкэ, ойуур иһинээҕи солооһун өтөх сирдэр отторун уонна бурдуктарын үүнүүтэ быйыл мөлтөх. Г. Попов
   ср. эвенк. тэҥгкэ ‘террасовый лес’, тэнкэ ‘обрывистый берег; коренной берег’

верхняя часть, верхняя сторона, поверхность чего-л.; дьиэ үрдэ потолок; уу үрдэ поверхность воды, водная гладь; хайа үрдэ верхушка, вершина горы; тиит үрдэ верхушка дерева; үүт үрдэ сливки; айах үрдэ верх кумыса, налитого в чорон до краёв; айах үрдүн охтор = первым отпивать из кругового чорона (преподносится самому уважаемому или старшему из собравшихся); үрүт өттүттэн ыл бери сверху (с верхней части); муус үрдүнэн а) на замёрзшем водоёме (напр. рыбачить, косить прибрежную траву); б) по поверхности водоёма (идти, ехать куда-л.); сыарҕа үрдүттэн отун = топить с воза (т. е. сжигать то, что привезёшь, т. к. не запас топлива на зиму); сылгыта сылгы үрдүнэн барбыт , ынаҕа ынах үрдүнэн барбыт фольк. кобылы его через кобыл пошли, коровы его через коров пошли (т. е. скот его сильно расплодился).