пригорать; хааһы хаахтыйбыт каша пригорела # дьыала хаахтыйда разг. плохи дела.

I ощущать горечь во рту от жажды, испытывать жажду.
II пригорать; үүт кэҥсэйбит молоко пригорело.

1) подгорать, пригорать; үүт ыыстыйбыт молоко подгорело; 2) перен. становиться чёрным, сгущаться (о тучах); былыттар ыыстыйбыттар тучи сгустились.

I
туохт., кэпс. Утат, утатан бэлэһиҥ хат, куур. ☉ Испытывать жажду, пересохнуть в горле от жажды
Мин, айан киһитэ, бу куйааска дэлби кэҥсэйдим, утахта иһэрдиҥ. МНН
Айан киһитэ сылайан, кэҥсэйэн биир туруору балаҕаннаах ыалга киирэн кэлбитэ, суос-соҕотох огдообо эмээхсин олорор эбит. Саха сэһ. II
Кэҥсэйбит атыылаһааччы, күүгэнин үрээт, [кыбааһы] ис да ис буолар. В. Катаев (тылб.)
II
туохт., түөлбэ. Хаахтый. ☉ Пригорать
Үүт кэҥсэйбит.  Быһаҕас күөс кэҥсэйэр. ПЭК СЯЯ
III
көр кэҥсэр
Бу эһиги, Дьулурҕа ийэ уустара кэҥсэйэҥҥит, дьулуруһаҥҥыт биһиги уһаайбабыт анныгар кэлэн солуу тураҕыт. Күндэ

туохт. Иһит түгэҕэр сыстан кэриэр. ☉ Пригорать, приобретать привкус горелого
Кыратык хаахтыйа быһыытыйбытын аахсыбатахха, син, эмээхсин күөһүн хойуу гынааччы. Н. Лугинов
Урут уокка өрөн сылытартан үүт хаахтыйара, онон сүөһү үөһүрэрэ. ВМП УСС
♦ Дьыалата хаахтыйбыт көр дьыала
Эн биһигини булбатаҕыҥ буоллар, дьыалабыт хаахтыйыа эбит. Н. Якутскай
Дьыала хаахтыйыан билэн, Айсен ойон туран, эһэтин аахха сүүрдэ. С. Данилов
От үчүгэйдик оттоммотоҕо буоллар, дьыала хаахтыйыа эбит. Э. Соколов. Хааһыта хаахтыйбыт — дьыалата хаахтыйбыт диэн курдук (көр дьыала). Били киһи хааһыта хаахтыйан сылдьар үһү
ср. др.-тюрк. хох ‘чадить; пахнуть горелым (о мясе)’

туохт.
1. Иһит түгэҕэр сыстан, кэһиэҕирэн, хаахтыйан ыыс амтаннан (хол., үүтү, хааһыны этэргэ). ☉ Подгорать, пригорать (напр., о молоке, каше)
Халлыбыт торҕо күөх халлаан соҕуруулуу-илин кытыыта ыыстыйбыт үүт үрүмэтинии сымнаҕастык тэтэрэн эрэр. Амма Аччыгыйа
Хааһыҥ буспатах үһү дуо, буһарын ааһан ыыстыйбыт. Эрилик Эристиин
Үүтү кутуох иннинэ көстөрүүлэни тымныы уунан сайҕаатахха, үүт ыыстыйбат. ФВН ЭХК
2. Саһарымтый, ыыс араҕастыҥы өҥнөн. ☉ Становиться желтоватым, желтовато-красным
Маҥхайарын ааһан, ыыстыйа саһаран эрэр баттахтаах кырдьаҕас оҕонньору икки өттүттэн өйөөн таһаараллар. Н. Якутскай
Оҕонньор саһарымтыйан көстөр ыыстыйбыт бытыгын быыһынан тииһэ бараммыт айаҕа оҥоҥнообута. П. Аввакумов
Сиэмэ хаҕа ыыстыйа буһуутун, кытаатарын кытта хомуйуллуохтаах. ААФ ОИОИС
3. Хойдон хараҥаран көһүн, хойун (хол., былыты, буруону этэргэ). ☉ Сгущаться, темнеть (напр., о туче, дыме)
Ыыстыйбыт тумаҥҥа сууланан, Ый былыт быыһынан төҥкөйдө. П. Тобуруокап
Ол икки ардыгар былыт халҕаһата эбии ыыстыйан, аһаҕас сири саба бүрүйэр. М. Доҕордуурап
Ыыс быдаан буруо …… салгын сиигиниин холбоһон, ыыстыйан сир ньуурун сабар. НТГ СУоС
4. көсп. Кыыһыран хаанныын-сиинниин уларый, дьэбидис гын, өс. ☉ Стать суровым, злым, помрачнеть
Баайдар сэргэхсийэ түстүлэр, кыыһыран ыыстыйбыттара ааһан барда. М. Доҕордуурап
«Утары куоластаабыппытыгар Тэптиргээнэп сирэйдиин-харахтыын ыыстыйан хаалла эбээт», — Сэмэнчик күлэн саһыгыраата. В. Протодьяконов
Ити тылы истээт, Доргууйап арыы саһыл хаана ыыстыйа түстэ. «ХС»