плотно соединяться, смыкаться, прилегать друг к другу (о двух плоскостях) # сыҥааҕа ыпсыбат а) он сильно продрог; б) он пребывает в радостном настроении; ср. эбис= I.

сов. 1. сыта түс, сыта түһэн ыл; прилечь после обеда эбиэт кэнниттэн сыта түс; 2. к чему, разг. (прильнуть) сыһын, сыста сыт, даҕай; прилечь ухом к земле кулгааххын сиргэ даҕай; 3. (пригнуться) сытан хаал, охтон хаал; от дождя хлеба прилегли самыыртан бурдук сытан хаалбыт; 4. см. прилегать 1.

дьүһ. туохт. Таҥаһын олус кылгас буолан кэлин өттө эккэр сыстыбакка тэйэн тур (үксүн олус кылгас таҥас туһунан). ☉ Отставать сзади, не прилегать (о короткой одежде)
Хааман тохтойон иһэр. ПЭК СЯЯ
◊ Тууһут тохтой фольк., үгэрг. — кылгас тохтойбут сонноох балыксыт, дьадаҥы киһи. ☉ Рыбак, бедняк в убогой одежде
Балыксыт бакаанай, Тууһут тохтой, Собоһут дьодьон, Сордоохмуҥнаах Сорук-боллур уол буола оҕуста. Күннүк Уурастыырап

1. биирдэм тыас туохт. Тугу эмэ хаптаҕай өттүнэн хаптаҕайга охсон кылгас тыаһы эбэтэр онуоха майгынныыр тыаһы таһаар (хол., аан сабыллар тыаһа). ☉ Издать короткий громкий стук лёгким ударом чего-л. плоского обо что-л. плашмя, хлопнуть, шлёпнуть
   Бу түһэн истэҕинэ — сыҥаах тыаһа хап гынан хаалбыт. ПЭК ОНЛЯ II
2. дьүһ. туохт. Туох эмэ туохха эмэ сөп буоларын курдук түбэс. ☉ Точно угодить в намеченное место, ладно прилегать
   Кирилэ кыһыйан атыгар хап гына олоро түстэ, соноҕоһо салайтарыыта да суох билэр сиригэр, Кирилэ дьиэтин диэки, тэбэ турда. Н. Заболоцкай
   Аан хап гына сабылынна. «Кыым»

туохт.
1. Халҕайан, кэҥээн, киэҥ киэлилээх буол. ☉ Быть широким, висеть, не прилегать к телу (об одежде); быть емким, очень большим (о посуде)
Кини хатыҥыр, кыра илиилэрэ, ити көҥкөйбүт сиэх иһигэр, ханан толугураан сылдьара биллибэт. Ыҥырар ыл. Билигин генеральскай киитэлэ чөҥөчөккө ыйаабыт курдук, саҕата моонньугар сыстыбакка көҥкөйө сылдьар буолан, атын киһи киитэлин кэппит диэххэ айылаах. К. Симонов (тылб.)
2. көсп., кэпс. Аччыктаан иэдэй, хоргуй. ☉ Сильно проголодаться
— Ыһыга суох хайдах буолабыт? Маннык буоллаҕына, мин баҕас сотору көҥкөйүүһүкпүн. «Кыым»
3. көсп. Күүстээх куоластаах буол; күүстээх куолаһынан ньириһий. ☉ Обладать мощным голосом; издавать сильные раскатистые звуки
Ол эбит буоллаҕына Аанай-туонайым эбит! Аарык чаҕаан буолбут Алтан куолакал айаҕым, Аһыллыаххынан аһылын, Көр чаҕаан буолбут Көмүс турууппа күөмэйим, Көҥкөйүөххүнэн көҥкөй! С. Зверев
ср. монг. хунхий ‘глубоко оседать, впадать, быть глубоко впалым’

I
туохт.
1. Бэйэ бэйэҕэ быыһа суох гына ыга сыһын, холбос. ☉ Плотно соединяться, смыкаться, прилегать друг к другу. Муоста маһа үчүгэйдик ыбыста
□ Аһаҕастык көрбүт киэҥ харахтара кырыыланнылар, сыҥааҕын этэ күүрэн таҕыста, уостара ыбыстылар. Л. Попов
Муоста төһө үчүгэйдик ыпсар да тыаһа суох буолар. ЧАИ СБМИ
2. түөлбэ. Туохха эмэ тигис, түбэс. ☉ Доставаться, приходиться кому-л. на долю
Киһиэхэ баара суоҕа иккилии эрэ киилэ ыпсыбыта. СТДТ
♦ Сыҥааҕа ыпсыбат көр сыҥаах
Чүөчээски уһуктубута, икки сыҥааҕа ыпсыбат, тииһэ тииһин таба охсубат буолан быбыгырыы сытар эбит. Суорун Омоллоон
Хаайыылаахтар сыҥаахтара ыпсыбат буолуор диэри ыга тоҥнулар. П. Филиппов
Сыҥааҕым ыпсыбат буола ырдьаччы тоҥон, аччыктаан, мин дьиэбэр чугаһаабытым. «ХС». Сымыһаҕа ыпсыбат буолла — туохтан эрэ олуһун үөрдэ. ☉ Испытывать радость, радоваться чему-л.
Ньукулай Дьөгүөрэбис үөрэн сымыһаҕа ыпсыбат буолла. Р. Кулаковскай
ср. др.-тюрк. сап ‘соединять, стискивать’, йаву ‘приближаться’, кирг. ыпый ‘сближаться, сходиться краями’
II
Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, ы-, ыа- диэнтэн саҕаланар олохторго сыстар: ыбыс-ыксары, ыбыс-ыарахан. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на ы-, ыа-: ыбысыксары ‘очень близко, впритык’, ыбысыарахан ‘тяжелейший’
Ыбыс-ыксары бу ыга анньан кэллэ. Н. Павлов
Сергей куота сатыыр да атахтара ыбыс-ыарахаттар, кыайан сыҕарыйан быстыбаттар. «ХС»