аат.
1. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ босхо (төлөбүрэ, манньата суох) биэрии. ☉ Подарок, дар
Уол истибэт: «Чэ, арай, бу быһаххын бука бэлэх аҕал, оччоҕо этиэм суоҕа этэ, ынах наадата суох, тутабын!» — дии турар үһү. Саха фольк. Онуоха эбии политсыылынайдар баралларыгар кинигэ бэлэх хаалларааччылар. И. Федосеев
Михаил Иванович эрэстэрээҥҥэ киирэн, бастыҥ остуолу бэлэмнииллэригэр сакаастаата уонна универмагка бэлэх атыылаһа тэбиннэ. Н. Лугинов
[Киирик:] Ол мин эрэйим диэн кыра суол. Мин Сэбиэскэй былааска улахан күндү бэлэҕи оҥоруом дии санаабытым. С. Ефремов
2. итэҕ. Былыр дойду, суол иччилэрин, абааһылар санааларын манньытаары улахан суон маска салама, сиэл ыйаан, ол анныгар тугу эмэ ууран биэрии. ☉ Принесение даров духам перевала, местности с целью их задабривания (местом для даров обычно выбиралось крепкое, толстое дерево, растущее недалеко от дороги на перевале или у начала местности)
Тоҕус суолум бэлэҕэр Тогус улаан убаһата туруоруҥ. С. Зверев
Туобуйаттан чугас Суруктаах хайа баар. Урут онно хайаан да бэлэх биэрэллэрэ үһү. Багдарыын Сүлбэ
тюрк. белек

ж. 1. (перенесение на другой срок) болдьоҕу уһатыы, тохтотон эрий; 2. (продление) уһатан биэрии; отсрочка пропуска боруоппуһу уһатан биэрни.

аат.
1. Байыаннай кириэппэс эбэтэр бөҕөргөтүнүүлээх сир начаалынньыга. ☉ Начальник войск крепости или укреплённого района, комендант
Кириэппэс хамандаана хаайылынна. «ХС»
Иркутскайга ыраахтааҕы аатыттан дьаһайар суут тэриллиэҕиттэн 1783 сылтан ыла Саха провинцията хамандаанынан салаллар уобалас буолта. ИОВ ЯК
2. Гарнизоҥҥа, харабылга сулууспаны сөптөөхтүк сүгүүнү, байыаннайдар уопсастыбаннай сирдэргэ дьиссипилиинэлэрин, гарнизоҥҥа бэрээдэктэрин көрүүнү дьаһайар байыаннай начаалынньык. ☉ Военный начальник, ответственный за правильное несение гарнизонной и караульной службы, за дисциплину военнослужащих в общественных местах, за сохранение порядка в гарнизоне, комендант
Мин заставабар төннөн кэлээт, хамандааҥҥа дакылааттаабытым. Н. Якутскай
[Семёнов:] Мин бу ыстаап хамандаана диэн буолабын. С. Ефремов
Хаһааччыйаҕа 40 киһилээх гарнизон этэрээтэ тэрилиннэ. Хамандаанынан судьуйа суруксута А.Г. Никифоров ананна. С. Васильев
3. Сэрии дьонун сиринэн, уунан, салгынынан айанын, айанныыр суол учаастагын, ханнык эмэ мэһэйдэри, ууну, хайаны туорааһыны салайар байыаннай начаалынньык. ☉ Военный начальник на путях передвижения войск, на участках маршрутов форсирования переправ, комендант. Морсуруут хамандаана. Оройуон хамандаана
4. Уопсай дьиэ сэбиэдиссэйэ. ☉ Заведующий общественным зданием, комендант
Хамандаан көҥүллээбэт, арай дэкээнтэн көрдөһөн сайабылыанньа суруйуум ээ? В. Гаврильева
[Маша:] Өссө хамандаан оҥостоору гыммыт дии. Бу дьиэҕэ кэргэннээх мин эрэ баарбын уонна бары холостуой уол-кыыс. С. Ефремов
Хамандаан күлүүһүн аҕалан ааны аспыта. Ю. Рытхэу (тылб.)