нареч. пристально, внимательно (смотреть острым сверлящим взглядом); турулуччу көр = смотреть пристально.

м. 1. көрүү; пристальный взгляд тонолуппакка көрүү; мимолётный взгляд көрөн аһарыы; 2. (мнение) көрүү, санаа; политические взгляды политическай көрүүлэр; # на мой взгляд мин санаабар; на первый взгляд омос көрүүгэ.

оҥоччу көр = пристально смотреть круглыми глубоко сидящими глазами.

несов. 1. что, тех. үүттээ, сэбирилиэктээ; 2. что, безл. перен. (о непрестанной боли) дьөлүтэ кэй, ас; сверлит ухо кулгааҕым анньар; 3. кого-что, перен. (о мысли, чувстве) тэһитэ кэй, аал; 4. кого-что, перен. (пристально вглядываться) тобулу одуулаа.

сов. 1. (разместиться) киир, бат; мебель свободно уставилась в комнате миэбэл хоско холкутук батта; 2. разг. (пристально смотреть) тобулу көр, батары көр; он уставился на меня кини миигин тобулу көрдө.

аат.
1. Өр, уһуннук, хараххын араарбакка көрүү. ☉ Внимательное разглядывание, рассматривание, пристальный взгляд. Болҕомтолоох одуу буолла
2. көсп. Сии-сэмэ, сиилээһин-хоһулааһын. ☉ Осуждение, нарекание; пересуды
Онно туох одуута баарый? Далан
[Хандыы:] Бэйэм көлөһүммүнэн сүөһүлэммитим одуу буоллаҕай. А. Фёдоров
Былыргы хараҥа үйэҕэ өбүгэлэрбит атын суолу кыайан тобулбатахтара сии-одуу буолуон сатаммат. Багдарыын Сүлбэ
♦ Одуу быһар көр быс
Мин илииматаҕым хайдах хамсыырын туораттан одуу быһан кэтээччилэр баалларын билэбин. В. Яковлев
«Кыыл таба тугутун курдук дии», — диэн Чуура иһигэр одуу быһар. Л. Попов
Кинилэри [Нарыйалааҕы] Степанида түннүгүнэн көрөн одуу быһа турда. Айысхаана
ср. телеут. аду ‘почтение, уважение’

нареч. насквозь (протыкать, пробивать и т. п.); тобулу ас = проткнуть; тобулу баттаа = продавить; тобулу түс = провалиться; тобулу үүн = прорасти сквозь что-л. # тобулу көр = смотреть пристально, сверлить глазами.

нареч. сквозь, насквозь; дьөлө ас = проткнуть насквозь, пронзить; дьөлө түс = проткнуть; дьөлө үүттээ = пробурить; дьөлө үүттээһин бурение; дьөлө үүттүүр массыыналар буровые машины #дьөлө көр = сверлить взглядом; смотреть пристально.

даҕ.
1. Ырааҕы, кыраны үчүгэйдик таба көрөр, сытыы харахтаах. ☉ Далеко видящий, острый, зоркий (о глазах человека, животного, птицы)
Кутун-сүрүн Кубулутан иҥэрбит Кыһыл көмүс сыаҕайы Кыраҕы харахпынан Кыҥаан эрэбин. П. Ойуунускай
Боруҥуй да буоллар, кини кыраҕы хараҕа сытыытык көрөр. В. Протодьяконов
Көтөрдөр олус кыраҕылар. Холобур, сыһыы үрдүнэн кый үрдүккэ элиэтии сылдьар хотой от быыһынан сүүрэн эрэр кутуйаҕы тэһэ көрөр. ББЕ З
2. Кыраны да бэлиэтии, таба көрөр. ☉ Внимательный, зоркий, цепкий (взгляд)
Күндү ыалдьыт хараҕа Кимнээҕэр да кыраҕы, Таба көрө охсуоҕа Ырбаахыҥ абыраҕын. И. Гоголев
Кини кыраҕы хараҕа, чуор кулгааҕа барыны көрөр-истэр. Болот Боотур
Кылтааһап кыраҕы харахтааҕа, кини көрө охсубута. В. Гаврильева
3. кэпс. Бэргэн (сааһыт туһунан). ☉ Меткий (о стрелке)
«Кыылы харахха табар кыраҕы ытааччы!» — дэтэриҥ. Р. Баҕатаайыскай
Бээтинсэм кыраҕы ытааччы буолбута, онон киниэхэ эмиэ сэбилэнэригэр соруйдум. Д. Дефо (тылб.)
4. көсп. Сэргэх. ☉ Бдительный
Эһэ хайа курдук Кыстаммыт хаһаас Кыраҕы харабылынан Саһыл кыылы анаабыт. ПИИ К
Кини [Серго] ааспыт хаатыргатыттан, билиҥҥи былааһыттан, политическай өттүнэн кыраҕытыттан, Лениҥҥэ …… чугаһыттан куруутун арыт дьулайар дьонтон, биһигиттэн, арыый саамай эдэр да курдук буолара. СОТА
Кинилэр [манабыллар] кыраҕы харахтарыттан бэл улахана суох этэрээт саһарыгар ыарахан. ЛВИ БУӨ
5. көсп. Олус болҕомтолоох, сыыс түһэрбэт. ☉ Проницательный, острый, пристальный
Уйбаан итинник кыраҕы көрүүлээҕин, уйан сүрэхтээҕин, киһини долгутардык суруйар дьоҕурдааҕын билбэккэ сылдьыбыппын кэлин санаатым. В. Сыромятников
Карикатура общественнай итэҕэстэри сытыытык көрөргө, дириҥник сыаналыырга, онон эстетическэй кыраҕыга иитэр. ВГМ НСПТ
Чахчылаах талаан баар буоллаҕына, ону норуот булгуччу бэлиэтиир, кини ити туһугар олус сэргэх уонна кыраҕы. «ХС»
ср. казах. кыраҕы ‘дальнозоркий’, кыр ‘зоркий, прозорливый; хваткий, ловкий’

1) смотреть, глядеть; наблюдать что-л., за чём-л.; видеть что-л.; түннүгүнэн көр = смотреть в окно; киинэни көр = смотреть кино; тобулу көр = смотреть пристально; утары көр = смотреть прямо; таптыы көр = а) смотреть с удовольствием; б) облюбовать; үйэтигэр элбэҕи көрбүтэ он много видел на своём веку; көҕөрбүтүн көрүмэ — үүнээйитэ билиэҕэ погов. не смотри, что зелено—по урожаю увидим (соотв. цыплят по осени считают); 2) присматривать, ухаживать; ыарыһаҕы көр = ухаживать за больным; бэрээдэги көр = смотреть за порядком; 3) терпеть, испытывать; кыһалҕаны көр = терпеть нужду; 4) в сочет. с деепр. на =ан осн. гл. выступает в роли вспомогательного гл. со значением пробовать, пытаться, сметь; амсайан көр = попробовать на вкус; кэтэн көр = попытаться надеть (на себя); примерить (на себя) что-л.; этэн көр = попытаться сказать # көрөн баран чыпчылыйыах бэтэрээ өттүнэ в мгновение ока; көр эрэ маны межд. ах, ты, ишь ты; смотри(те)-ка на него; көр эрэ маны, өссө кини сөбүлэспэт! смотрите-ка на него, он ещё не соглашается!