диал. разбирать, анализировать; үлэ былаанын ырыыналаан көр = проанализировать план работы; ср. ырыҥалаа=.

сов. 1. кого-что (взять по одному) ылаттаа, ылыталаа, барытын ыл; 2. что (рассортировать) биирдии бэрий, сааһылаа, араартаа; 3. что (на части) көтүр, араартаа; разобрать стену дьиэ эркинин көтүр; 4. что (рассмотреть, проанализировать) ырыҥалаа, ырыт; ырытан көр; разобрать вопрос боппуруоһу ырытан көр; 5. что, гром, ырыт; разобрать предложение этиини ырыт; 6. что и без доп. (понять) арааран өйдөө, арааран көр; разобрать почерк буочарын арааран ӨЙДӨӨ.

1. илдьирий диэнтэн дьаһ. туһ. Иккис ыстааммын илдьириттим... Н. Габышев
2. Туох эмэ бөдөҥү, бүтүнү бытарыт, кыралаа. ☉ Крошить, размельчать что-л. крупное
   Тыраахтар диискэнэн уонна тараах холбонон икки суолунан буорун илдьириттэ. М. Доҕордуурап
   Сухой паекпутун илдьиритэн сиэх буолбуппут ханна баар? И. Никифоров
3. Тугу эмэ сыры-сымнаҕас, илдьирийэ сылдьар буолуор диэри буһар. ☉ Разваривать, переваривать (обычно о продуктах)
   Күөскэ кутан ууга [бурдугу] өр илдьиритэн баран, таһааран сииллэр. Саха фольк. «Чэй, чэй», - диэхтиигит даа чэйбит эһиннэ, ити быыбакканы илдьириппитим, ону таһааран бэйэҕит да куттан иһиҥ ээ. А. Софронов
   Эйиэхэ куйаха илдьиритэн сиэтиэм, онтуҥ уҥуоххар туһалыаҕа. Л. Попов
4. көсп. Олохтоохтук сыныктаа, бары өттүнэн үчүгэйдик толкуйдаан көр. ☉ Тщательно, основательно продумать, проанализировать что-л., рассматривать какой-л. вопрос, тему и т. д. со всех сторон, подробно
   Бу боппуруоһу [күрүөйэхтэри хайдах тутуталыыр туһунан] бэйэ иһигэр хас биирдиибит үчүгэйдик илдьиритэн көрөрө наада. Л. Попов
   Өссө дьүөгэтин билиҥҥи «романын» бэйэтигэр илдьиритэн өйдүөн наада. Н. Лугинов
   Бу киэһээҥҥи баартыйа, хомсомуол ячейкаларын актыыптарын мунньаҕар бары боппуруостары бэркэ илдьиритэн кэпсэттилэр. Бэс Дьарааһын