проказа, шалость; араас баракаас разные шалости.

I болезненный, немощный, слабый; араҥ киһи немощный человек; араҥ булбут его одолел недуг.
II проказа, лепра.

проделка, проказа; араас дьээбэтэ элбэх он проказлив (букв. у него много разных проделок).

1) странность; причуда, чудачество || странный || странно; дьиибэтэ элбэх у него много странностей; дьиибэ киһи странный человек; дьэ, дьиибэ эбит это очень странно; 2) проделка, проказа; оҕо дьиибэтэ детская проказа.

аат. Араас ол-бу дьиибэ, тиэхэ. ☉ Проказа (шалость)
Аһыытык тууһаатым, Арааһа, уһаатым, Лас олох! Түксүлүөххэ, Бүтүөххэ, Олорчу, Ончу! Дьэ, накаас, Быракаас! Күннүк Уурастыырап
Аҕыйах ахсааннаах төбөт биһиэхэ өстүйэн араас быракааһы оҥороллорун эмиэ ахтыбыта. «ХС»

аат., кэпс. Туох эрэ уратылааҕы, киһи сөҕүөн курдугун, ол эрээри киһиэхэ сөбүлэппэти оонньоонкүлэн оҥоруу. ☉ Поступок необычного, удивительного, шутливого характера, проделка, проказа. Доодор кэдэрги байан, киһи сиэригэр баппат дьиибэни-хообону оҥорор, топпутун уйбатах бардам баай. Саха сэһ
1977
Дьоскуос аҥаардас көрдөөх, тиэхэлээх, дьиибэни-хообону эрэ оҥорор киһи буолбатах, өссө улахан үөрэхтээх, син биир бороруок курдук өйдөөх, «бөлүһүөк» киһи үһү. Болот Боотур

аат., кэпс. Арааһынай дьээбэ, ол-бу тэбэнэт, көрдөөх мэнигилээһин. ☉ Шалость, забавная проделка
Итинтэн ыла уол бэркэ сэрэнэн, икки атахтаах көрбөтүнэн-билбэтинэн эҥин баракаастары оҥорор идэлэннэ. Болот Боотур
Дэриэбинэҕэ туох эмэ баракааһы оҥордулар да, миэхэ балыйаллара. С. Никифоров
Оҕо саас баракаастара... Баҕар, олортон саҕаланаллара буолуо киһи киһи буолар араскыыта. ИКДь
Саапка элбэх үгүс оҕолору кытта доҕордоһоро. Кинилэр ол-бу баракааһы оҥорор, уорар-албынныыр да идэлээхтэрэ. Д. Таас
русск. проказы (мн. ч. к проказа ‘озорная шутка, дурачество’)

1. аат.
2. Киһи тириитин уонна ис да уорганнарын көрдүгэннээн сиир сыстыганнаах ыарыы. ☉ Проказа, лепра
   «Лида, эн араҥынан ыалдьыбатах эбиккин», — диэн Сергей Иванович үөрүүлээхтик быһаарбыта. И. Федосеев
   [Екатерина Татаева] уон түөрт саастаах эдэркээн кыысчаан. Кини ийэтэ икки сыллааҕыта араҥтан өлбүтэ. «ХС»
3. үөхс., түөлбэ. Дууһа, бодоҥ, тойооску. ☉ Горемыка, калека, негодяй. Дьэ, эмиэ араҥ дии. Бу араҥы көр эрэ
4. даҕ. суолт. Ыарыһах, ханнык эрэ ааһан-араҕан биэрбэт ыарыынан ыалдьар. ☉ Больной, страдающий какой-л. хронической болезнью
   Миитэрэй өлүк сирэйдээх, араҥ дьахтар тахсан турарыттан соһуйдаҕа буолуо. Амма Аччыгыйа
   Чоочо баай, тойон абаҕам, Икки атахтааҕы иҥнэрэн, Үс саханы түҥнэрэн, Иринньэх ийэтэ, араҥ аҕата Аатырарыҥ биллибэт. С. Зверев
   Бэйэтэ быһааран кэпсээбэтэҕэ буоллар, сааһын тухары аалларан ыалдьыбыт араҥ киһи диэ суох эбиппин. А. Данилов
   ◊ Араҥ (аас) аҕата — кыамматтары көрөр-харайар, аһыныгас үтүө сүрэхтээх киһи. ☉ Человек сердобольный, помогающий убогим-сирым, благодетель. Араҥ ыарыы көр араҥ
5. 1858 сыллаахха соҕотох Орто Бүлүү улууһугар аҕыс уон түөрт киһи араҥ ыарыыга ыалдьар эбит. Багдарыын Сүлбэ
   Аны араҥ ыарыы, холера, чумаа, натуральнай уоспа, ымынахтаах тиип, титириир, одуруун курдук ыарыылар суох буоллулар. «ХС»
   алт. сараҥ

I
1. аат.
1. Соһуччу, күүтүллүбэтэх туох эрэ уратылаах суол. ☉ Причуда, странность, необычность
Туох дьиибэ буолтун билэ, Тойон саарга бэйэтэ Чуо тиийэр толкуйданна. Эллэй
Харалаампый доҕорбут «Дьикти лаампатын» дьиибэтин көрдөрөөрү, Халлаан уотун харахтыы охсоору, Хараҥа хотоҥҥо харбыалаһан тахсан Хаччыгынайан эрэр эбит. Күн Дьирибинэ
Манна бэйэлэрин истэригэр ытыктанар дьонноохтор, сорохтор атынынан, ол-бу дьиибэлэринэн, бэл куһаҕаннарынан да аатырбыттар. Н. Габышев
2. Тэбэнэт, баракаас (мэниктээн, тиэхэлэнэн туох эмэ куһаҕаны оҥоруу). ☉ Проказа, шалость (нередко предосудительная)
Булгу муодатынан, Дьикти дьиибэтинэн Наахара нэһилиэгэ Додор кулубаттан ордук Муодалаах киһи баар буолуо диэн, Булан көрбөтөҕүм. Саха фольк. [Петя] мэнигинэн, бөппүрүөгүнэн, дьиибэтинэн аатырбыта ыраатта. М. Доҕордуурап
2. даҕ. суолт. Киһи өйдөөбөт, туох эрэ уратылаах, дьиктилээх. ☉ Странный, диковинный, причудливый
Ол дьиибэ киһи этэ: собону сиэбэт. Амма Аччыгыйа
Уол аата Эльпидифор диэн - киһи истибэтэх дьиибэ аата. Суорун Омоллоон
Барытын аҥаардастыы кириитикэлии, сирэ сылдьааччы, Көнөнү да токурутан өйдүүр дьикти кэмэлдьилээх дьиибэ киһи. Н. Лугинов
русск. диво
II
сыһыан т. Муодарҕааһыны, дьиктиргээһини көрдөрөр. ☉ Выражает удивление, изумление
Дьиибэ, атыттар дьоҥҥо наар үчүгэй өрүттэринэн көстө сатыыр эбит буоллахтарына, Миша төттөрүтүн үчүгэйин кистээн, оттон куһаҕанынан киэн туттардыы өрө туттар. Н. Лугинов
Дьиибэ ээ, мин урут да, сэрии буолбут сиригэр түүн соҕотоҕун сылдьан, бэйэм дьонум өлүгүн көрдөхпүнэ куттана көрөрүм, куйахам күүрэрэ. Т. Сметанин

1. аат. Мэник-тэник быһыы, тыл-өс, хаадьы; оонньоон эбэтэр соруйан тугу эмэ тиэрэ оҥоруу. ☉ Шалость, шутка, проделка, проказа
   Мэнигэ бэрдиттэн Мэлээйкэ диэн хос ааттаммыт Проня Захаров …… үгүс араас дьээбэлэри, баракаастары оҥорорун ааҕан сиппэккин. Г. Колесов
   Эдэрбиттэн кытаанахтык ииппиттэрэ, ол-бу марайсарай дьээбэни сөбүлээбэт дьахтарбын. Н. Габышев
   Биирдэ кини ол-бу дьээбэтэ аһары баран, ыраахтааҕы кинини ыҥыртаран ылан: «Аны эн мин сирбэр үктэнимэ!» - диэн үүрэн таһаарбыт. ҮҮА
2. даҕ. суолт.
3. Тута-бааччы өйдөммөт, киһи дьиибэргиир. ☉ Вызывающий удивление, непонятный, необычный
   Уолаттар дьэ кинини ыйан-хайан көрдүлэр. Эҥин араас дьээбэ боппуруостары да биэртэлээтилэр. Софр. Данилов
   Миичэкэ да өйдөөҕүн өйдөөх этэ да, дьээбэ кыдьыкка булларбыт киһи этэ. А. Сыромятникова. Аан тутааҕын үрүҥ кумааҕы салпыакканан тутан баран аһар дьээбэ киһи диэтэҕин. Ыҥырар ы
4. Оонньоон эбэтэр соруйан (хос толкуйдаах, түгэх санаалаах буолан) атыннык, тиэрэ оҥорорун, тыллаһарын сөбүлүүр (киһи). ☉ Ведущий себя или говорящий с вывертами, шиворот-навыворот (в шутку или специально, умышленно)
   [Бүөччээн оҕонньор] далаҕа, сааһын тухары дьээбэ, үөннээх бэлэс миигин, күн судаар …… итэҕэллээх кулутун үөҕэн үөттэ. П. Ойуунускай
   Сеня, дьээбэ муҥутаан, Айаан суоҕар Мишаны сууст [уура]. Н. Лугинов
   ◊ Дьээбэ хаата кэпс. - дьээбэнихообону сөбүлүүр, куруук дьээбэни оҥоро уонна дьээбэтик тыллаһа сылдьар киһи. ☉ Мастер на проказы, проделки, шутки, охотник до них, шутник, проказник
   Ылдьаа ол иһин, эдэр уонна дьээбэ хаата киһи быһыытынан «туохтааһыны» этиитин ахсын туттара. «ХС»