несов. см. проучить 1.

побуд. от кэһэй = дать кому-л. суровый урок, проучить кого-л.

туохт., эргэр. Кэһэт, үөрэт (охсон, тэбэн, кырбаан). ☉ Проучить (побоями)
Куотан биэрэбиэрэ, Ойоҕоһуттан кэлэ-кэлэ, оноһуннаа да оноһуннаа буолла, …… Кырыытыттан кэлэ-кэлэ Кырбаа да кырбаа буолла. Күннүк Уурастыырап

1) побуд. от бил = 1; үөрэнээччи уруогун биллэр = заставить ученика выучить урок; 2) давать знать, сообщать (о себе); баарын биллэриэ он даст о себе знать; 3) объявлять, сообщать, извещать; дьонтгор биллэр = сообщить родителям; 4) перен. разг. проучить кого-л.; дать почувствовать кому-л. что-л. # атахха биллэр = убежать; бэйэҕин биллэр = показать, проявить себя.

1. көрүлээ диэнтэн дьаһ. туһ. Николай торуойкатын көлүйэн, үтүө суолунан көтүтэн, дьону көрүлэтиэн баҕаран, олбуор дьонуттан уонча маскарааттыыр дьону ылан абаҕа оҕонньорго барарга эттэ. Л. Толстой (тылб.)
2. Кими эмэ талбыккынан тут, дьаһай (хол., үөх, кырбаа, кэһэт). ☉ Расправиться, разделаться с кем-л., наказать, проучить кого-л. [Офицер:] Ээ, дьэ, Көстөкүүн илиибитигэр түбэстэр дуу, хайдах эрэ көрүлэтэр этибит..
   [Ньукулай:] Дьэ, көрүлэтиэ этибит... Күндэ

туохт.
1. Кэдэрээнинэн тириини имит, таҥастаа. ☉ Мять, выделывать кожу с помощью скребка
[Тириини] кэдэрээннээн сымнатан баран, сыа арыытынан, сүөгэй арыытынан оҕунуохтууллара. БСИ ЛНКИСО-1994
2. кэпс. Улаханнык кэһэт (дэҥҥэ тутлар). ☉ Серьезно наказать, проучить кого-л.
Мин эмиэ дьадаҥы олох кэдэрээннээбит киһитэбин. М. Доҕордуурап
«Эмиэ дьиибэтин үөнэ тэһитэ кэйдэ. Сискин кэдэрээннээтэҕим буоллун», — Өксүөнтэй сүүрү ылан охсордуу туттубутугар, Куочай тэскилээн биэрдэ. «Чолбон»

моһуоратын көннөр — кэһэтэ түһэн, үөрэтэ түһэн биэр. ☉ Наказать, проучить кого-л. «Үрүгэн тэллэх ыта, сүгүн аһаппатыҥ! Моһуораҕын көннөрөрүм буолуо?!» — ди эн э рэр э Доропуун. Р. Баҕатаайыскай
[Ийэтэ оҕотугар:] Нохоо, моһуораҕын көннө рүөм, иэҥҥин тардыам! Эмиэ үүтү булкуйда ээ, быһыыта! «ХС»
Бу сатана лары мо һуораларын көннөрүөххэ. М. Доҕордуурап

1. правильный; сөп этии правильное предложение; сөп санаа правильное мнение; 2. частица да, хорошо, ладно; сөп , кэлиэм хорошо, я приду; сөп , оҥоруом ладно, я сделаю; сөп дуо модальное словосочет. ладно; кэлэн барбыттара диэриҥ , сөп дуо ? скажите им, что мы приходили, ладно?; 3. нареч. довольно, достаточно; сөп улахан довольно большой; сөп үчүгэй достаточно хороший; сөп күүстээх киһи довольно сильный человек # себүн көр = как следует проучить кого-л., дать хорошую взбучку кому-л.; сөп диэ модальное словосочет. разг. согласись, согласитесь, не правда ли; нтини билбит буоллар , сөп диэ , боппуруоһу ордук сытыытык туруоруохха баар этэ если бы это знали, то, согласитесь, вопрос надо было ставить более остро.

I 1. 1) спинной мозг; хорда; визига; үрүҥ сүнньэ спинной мозг; киһи сүнньэ спинной мозг человека; хатыыс сүнньэ визига осетра; 2) задняя сторона шеи; сүнньүн үүтэ затылочная впадина; сүнньүгэ биэр = дать по шее; ол кэриэтэ сүнньэ быстыа он скорее свернёт себе шею (чем что-л. сделает); 3) перен. русло; өрүс сүнньэ фарватер реки; 2. основной, главный; философия сүрүн боппуруоһа основной вопрос философии; биһиги сүрүн сорукпуг наша главная задача # сүнньүн ас = заколоть, зарезать (животное; букв. уколоть в спинной мозг); сүнньүн астарбыт курдук он упал замертво (букв. будто его укололи в спинной мозг); сүнньүн көннөр = проучить кого-л.; сүнньэ көнө (киһи) прямой, принципиальный (о человеке).
II см. бэрдин.

туохт.
1. Кими, тугу эмэ салыннар, хаттаан оҥорбот гын; кимиэхэ туохха эмэ тоһун биэр. ☉ Дать кому-л. острастку, суровый, горький урок, проучить
[Уйбаан:] Кэһэтэр гына дьүүллүүллэрэ буоллар үчүгэй буолуо этэ. А. Софронов
Сиргэ күүскүтүнэн киирбиккитин кэһэтиэх баар этэ. Амма Аччыгыйа
Хоту дойду киһитэбин. Хантан тымныы кэһэтиэй, Хата бэйэм кэһэтэбин. С. Тарасов
2. кэпс. Кими, тугу эрэ кыайа тут (хол., өлгөмнүк, элбэхтик бултуй, чэпчэкитик барыһыр эҥин). ☉ Легко расправляться с кем-чем-л. (напр., много и легко добывать зверя)
Дьиэлэрин тула ыһылла сытар айылҕа барахсан быйаҥын, сугуну, кэһэтэр эбиттэр. С. Руфов
Кини сатыылаабыт андыны кэһэтэн тахсар ини. Н. Заболоцкай
«Кииһи ол киһи кэһэттэҕэ буолуо», — дии-дии, Охоноос эмиэ табаҕын кэбийдэ. А. Кривошапкин (тылб.)