1. нареч. инкогнито, атын аатынан; путешествовать инкогнито атын аатынан ааттанан сырыт; 2. с. нескл. инкогнито, кистэлэҥ аат; его инкогнито раскрылось кини кистэлэҥ аата билиннэ.

несов. 1. кого-что таптаа; 2. что и с неопр. (иметь склонность) таптаа, сөбүлээ; он любит путешествовать кини айанныырын сөбүлүүр; 3. что (нуждаться в каких-л. условиях) таптаа, наадый; цветы любят воду сибэкки ууну таптыыр.

туохт., үрд. Олус уһуннук уонна ыраах сындалҕаннаах айаҥҥа сырыт. ☉ Совершать дальнюю, изнурительную и продолжительную поездку, долго путешествовать
Ый ордуга биэс хонук устата быыстала суох айаннаан-сэмэлээн, Москваҕа кини дьэ тиийэн кэллэ эбээт! Амма Аччыгыйа

1) отправляться в путь, в дорогу; путешествовать, ездить; ханна айаннаатыҥ ? куда ты отправился?; айаннаан ис = продолжать ехать; сатыы айаннаа = отправляться пешком; айанныыргар аһы , бараргар маһы бараама посл, думаешь ехать — не трать еды, думаешь уехать — не приканчивай дров; 2) бежать медленной рысью (о лошади).

туохт.
1. Ханна эмэ ыраах сырыт, айаҥҥа сырыт. ☉ Совершать дальнюю поездку, путешествовать. Хотугу полюска айаннаа. Европа устун айаннаа
□ Ийэ сирбит киэҥ нэлэмэн иэнин устун айаннаан түөрт ыйтан ордук бириэмэҕэ сылдьыбыппыт устатыгар биһиги үгүһү көрдүбүт, элбэҕи иһиттибит. Суорун Омоллоон
Кини Саха сиригэр кэлэн, Бухатыырдар айаннарын айаннаата, Сахалары кытта кэргэннэһэн, Сахалыы саҥарда, Сахалыы ыллаата. С. Данилов
Дьаныардаахтык айанныыра, киэҥ сирдэри кэрийэрэ: Тандалыыра, Таатталыыра, Кэбээйинэн эргийэрэ. Күннүк Уурастыырап
2. Хайа эмэ диэки сыҕарый, сыҕарыйа тур (сыаллаах-соруктаах, үксүгэр ыраах, чугас сиргэ — уһуннук, бытааннык). ☉ Направляться куда-л. (обычно далеко, с особой целью; если на небольшое расстояние — медленно, с трудом)
Гришалара — биэс уонуттан тахсыбыт, суон, нүксүгүр киһи — оргууй туран дьону быыһынан аалыҥнаан, бэрт өр айаннаан остуолга чугаһаата, ааттаһардыы дьону эргиччи көрдө. Амма Аччыгыйа
Ол курдук өр айаннаан, хат-хат төннөн, эргийэн хаҥас диэки саах эһэр түннүккэ чугаһаабыта. Н. Заболоцкай
Икки түүннээх күнү быһа айаннаан, эрэйдэнэн бартыһааннар этэрээттэрин буллум. Т. Сметанин
3. Соҕуруу итии дойдуга көт (күһүҥҥү көтөр айанын туһунан). ☉ Улетать в теплые южные края (об осенних перелетных птицах)
Хаастар айанныыр кэмнэригэр Эн сүрэххэр Курус саҥа диэлийэр, Хаһыҥнаах мунчаа түүннэр кэлэллэр. С. Данилов
Хараара ыараабыт хараҥа халлааҥҥа Хаас үөрэ айаннаан айманна. П. Тулааһынап
Саха сирин көтөрдөрө саас кэлэр уонна кыстыы айанныыр суоллара элбэҕин туһунан өр сылларга мунньуллубут матырыйааллар көрдөрөллөр. Айылҕаны х.
4. Түргэн сэлиинэн бар (ат туһунан). ☉ Идти рысью, средним аллюром
Тула өттө тула им-дьим. Арай ата айаннаатаҕын аайы, хайдыбыт сирэйдээх ыҥыыр хаакыр-хаакыр тыаһыыр. Күндэ
Бүгүн Маша …… эмиэ Ламмалаан иһэр. Сааскылыы намыын киэһэҕэ били аҕатын улаана айаннаан туйаҕын тыаһа лабыгырайар. М. Доҕордуурап
5. көсп. Ханна эмэ бара тур, уста тур, атаарылла тур (хол., сүүрүк устуутун, таһаҕас, сурук, почта эҥин туһунан). ☉ Направляться, отправляться куда-л. (напр., о течении, грузах, почте и др.)
Өлүөнэ муустарын көһөрөн, Муораҕа айаннаан эрдэҕэ. П. Тулааһынап
Өртөн ахтан, ыраахтан айаннаан [Талба] ийэ өрүскэ долгуйа дьулуруйан тиийэр. Амма Аччыгыйа
Ыраах сиртэн айанныыр Ийэ күндү суругар — Ымыы буолан күүс салгыыр Ити тылы суруйар. А. Абаҕыыныскай
Икки хоноот сурунааллар Аралысов бэрэмэдэйдэригэр хааланан, Дьокуускайга айаннаабыттара. И. Федосеев
6. көсп. Инниҥ диэки сыҕарый (хол., үөрэххэ, сайдыыга, олоххо). ☉ Продвигаться вперед, развиваться (напр., в учебе, жизни)
Үгүс оҕо «орто» халыыпка киирэр уонна «орто» сыананан айанныыр. Н. Лугинов
Илии тутуһан айанныах, диибин, Үчүгэйи, куһаҕаны тэҥҥэ үллэстэн, Бэйэ-бэйэбитин өйөһүөх диибин. С. Данилов
Ол кэмтэн бу алгыс баһынан олоххо айаннаан иһэбит, Биир уопсай иһиттэн баһынан, Мииммитинуубутун иһэбит. «ЭК»
7. харыс т. Күн сириттэн сүт, өл (үксүгэр кырдьаҕас эбэтэр өлөрө биллибит ыарыһах өлбүтүн туһунан). ☉ Умереть, скончаться (обычно о стариках и долго, безнадежно болевших)
Эмээхсин бэҕэһээ сарсыарда айаннаабыта. Ону көрсөр буоллаххына, учууталгыттан көҥүллэтэн тахсыаҥ үһү. Н. Түгүнүүрэп
♦ Анараа дойдуга айаннаа — өл, өлөн хаал. ☉ Отправляться на тот свет, умереть
Аҕыйах хоноот «албын» аатырбыт гражданин Анараа дойдуга айанныы сыспытын Атын эмчиттэр Абыраан тураллар. Р. Баҕатаайыскай

1. туохт.
2. Сатыы хааман эбэтэр туохха эмэ олорон кэл, бар, сыҕарый. ☉ Идти, ходить, передвигаться (вплавь, вброд, на чём-л.)
   Атынан, табанан айаннаан, Арыт уунан устан, Салгынынан даҕаны көтөн, Сатыы эмиэ сылдьан, Сибиир киэҥ иэнин кэрийдибит. С. Зверев
   Ойуурга мас тосторо иһиллэр. [Тимэппий:] Бай, хайа, туох тыаһыыр! [Өрүүскэ:] Ээ, сүөһүлэр сылдьаллар ини. Күндэ
   Уон кылаас үөрэхтээх, эдэр, доруобай киһи ама тиэхиньикэни өйдөөбөт-билбэт, сырыыны кыайан сылдьыбат бэйэлээх буолуо дуо? Софр. Данилов
   △ Ыраах сиринэн тэлэһий, айаннаа. ☉ Ездить, странствовать, путешествовать (по отдалённым уголкам, городам, странам)
   Уон улууһу кэрийэ сылдьаммын, түүннэри-күннэри талкы маһыгар таҥнары холкуллан, өрө битийэн, күүһүм-күдэҕим быһынна. П. Ойуунускай
   Бэл, биһиги, ыраах Саха сирин дьонноро, киниэхэ [Украинаҕа] тиийэн сымнаҕас салгынынан тыынарбыт, куораттарыгар сылдьарбыт. Суорун Омоллоон
   Кини [Белов] айаҥҥа сырыттаҕына, Ленинградка хаалбыт кэргэнэ, кыыһа ньиэмэс буомбатыгар түбэһэн өлөллөр. Софр. Данилов
   △ Кылгас кэмҥэ ханна эмэ (хол., ыалга) киирэн аас. ☉ Нанести визит кому-л., навестить кого-л., зайти ненадолго куда-л. [Дьаакып:] Ким да кэлэ сылдьыбата дуу? А
   Сыромятникова. Маайа сырытта. Ийэм ону чэйдэтэн баран, билигин соҕус тахсыбыта. Амма Аччыгыйа
   [Татьяна Ивановна:] Хайа бу сылдьыбат бэйэҥ хайдах таарыйдыҥ? Олор, уоскуй. С. Ефремов
3. Ханна эмэ баар буол. ☉ Находиться, пребывать где-л. Үөрэххэ сырыт. Үлэҕэ сырыт
   □ Кини хамнаска сылдьан, үс сылы быһа аттары бэрийэн тахсыбыта. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Манчаары уон сэттэлээх сааһыгар, саас кус ыта сылдьан Арҕаа Бэкэҕэ киирбитэ, биир атыыр үөрэ сылгылар ньиргийэн тураллар эбит. МНН
4. Баар буол, тыыннаах буол. ☉ Жить, существовать, здравствовать (быть, иметься)
   «Аны даҕаны Сиргэр-дойдугар, дьоҥҥор-сэргэҕэр кэлэн дьаарбайар буолаар. Этэҥҥэ сырыт», — диэн алгыы хаалбыттара. Далан
   Икки чыркымай кэккэлэһэ устан от саҕатыгар кэлбиттэрэ. Мин ыппатаҕым. «Эрэйдээхтэр сылдьыҥ», — диэбитим, туран кэлбитим. Суорун Омоллоон
5. Ханна эмэ баар буол, ууруллан (угуллан) сыт (кыра мал-сал туһунан). ☉ Быть, пребывать, находиться где-л. (о каком-л. предмете, вещи)
   Биир алтан харчыны сиэппэр илдьэ сылдьыбытым суох. П. Ойуунускай
   Кини [былыргы саха] уота ытыс быһаҕаһын саҕа кыалыгын иһигэр сылдьара. Суорун Омоллоон
   «Сэбиэт илиитигэр икки тыһыынча харчы баар буолуох тустаах, бу харчы кимиэхэ сылдьар?» — диэн суруксуттан Баһылайап ыйытта. Күндэ
6. Чопчу ханнык эмэ сиртэн кэл; ханнык эмэ сиртэн төрүттээх буол. ☉ Прибывать из каких-л. мест; быть родом из каких-л. мест. Бүк түһэн иттэ олорбут Семён Иванович ити ыйытыы киниэхэ туһаайылларын билэн: «Куораттан сылдьабын», — диэтэ. Т. Сметанин
   «Убаай! Эн аултан сылдьаҕын дуу?» — Абдуркулла ыйытар. Эрилик Эристиин
   Дьиэлээх дьахтар олорбохтоон баран: «Хайа диэкиттэн сылдьаҕын?» — диэн ыйытта. Н. Заболоцкай
7. Күн аайы эбэтэр кэмиттэн кэмигэр ханнык эмэ тэрээһиннэргэ кэлэн барар буол. ☉ Посещать каждый день или периодически какие-л. мероприятия, заведения
   Мин ол ыалга эбэбин кытта олорон хааллым, орто кыыстарын кытта оскуолаҕа сылдьар буоллум. Амма Аччыгыйа
   «Арзамас» диэн литературнай уопсастыбаҕа сылдьар. А. Пушкин (тылб.)
8. Дьон өйүгэр-санаатыгар сүппэттии сөҥөн хаал. ☉ Осесть, сохраниться (в памяти, в сердце, на устах у кого-л.)
   Ол үҥкүүлэрин, тойугун сорох тыллара бар дьон уоһугар оччотооҕута сылдьара. С. Зверев
   Эн астаан саламаат сиэппитиҥ Саас-үйэ санааҕа сылдьара. Эллэй
   Өр да эн сүрэхпэр сырыттыҥ, Кыталык ырыатын тылыныы. П. Тобуруокап
9. 1. көмө туохт. суолт. -ыы, -а сыһыат туохтуурдарга сыстан көмө туохтуур быһыытынан туттуллар, хайааһын өр соҕустук эбэтэр өрүү оҥоһулларын бэлиэтиир. ☉ В сочетании с деепричастием на -ыы, -а основного глагола используется как служебный глагол, образующий видовую форму глагола со значением длительности или постоянства действия
      Харытыана эрэйдээх, ол-бу тыаһы иһиллээн кэбиһэ-кэбиһэ, отоннообута буола сырытта. П. Ойуунускай
      Уум уҥуоргу өттүгэр хас да кус аһыы сылдьара көһүннэ. Т. Сметанин
      Петя дьаарбайа сылдьан, биир моҕотойу хаппыт мутугунан быраҕан, сыыһан кэбистэ. М. Доҕордуурап
10. хоту дьөһүөлү кытта холбуу туттуллан «биир суолу тутуспуккунан эбэтэр ким эмэ ыйыытынан салайтаран тугу эмэ гын» диэн суолталанар. ☉ В сочетании с послелогом хоту выражает значение «следовать чему-л.». Төрөппүттэрэ этэллэрин хоту сылдьар
    □ [Дьаакып:] Ол кэриэтэ талбытын хоту сырыттын. А. Софронов
    Ити тугу-тугу лахсыйар суруккутуй? Мин хаһан кулаахтар тылларын хоту сылдьыбыппыный. Күндэ
    ♦ Сылдьар ыалдьыт, хонор хоно- һо — хонор хоноһо, сылдьар ыалдьыт диэн курдук (көр хоноһо)
    [Булумдьу] быһатын, иитиллибит дьонугар сылдьар ыалдьыт, хонор хоноһо буолбут. Л. Попов. Ээх хоту сылдьар — барытын, барыларын кытта сөбүлэһэр. ☉ Со всем и всеми согласный. Ээх хоту сылдьар киһи