несов., влететь сов. 1. кетен киир; пчела влетела в окно ыҥырыа түннүгүнэн кете н киирдэ; 2. перен. разг. (быстро вбежать) көтөн түс; 3. безл. разг. (достаться за что-л.) тигис, түбэс; ему влетело за опоздание ки- ниэхэ хойутаабытыгар тигистэ.

пчела || пчелиный; тойон ыҥырыа шмель; тыгар ыҥырыа оса; ыҥырыа мүөтэ пчелиный мёд; ыҥырыа уйатын тоҕо тарпыт курдук словно разворошили осиное гнездо (о чём-л. очень многочисленном и шумном, внезапно представшем перед глазами) # ыҥырыатыгар түспүт а) обмелевший (об озере); б) прорубь, где вода не достаёт до кромки льда.

I) господин; баай тойон богатый господин; тойон оҕото мэнигилээтэҕинз , кулут оҕото таһыллар посл. шалит господское дитя—наказывают дитя слуги; 2) разг. глава семьи, хозяин; баар суох ыал тойоно единственный глава семьи; дьиэлээх тойон глава семьи; 3) прост, начальник; 4) орёл; тойон кыыл орёл; тойон оҕото тойон , тураах оҕото тураах посл. птенец орла — орёл, птенец вороны — ворона тойон ымыы щур (птичка); тойон ыҥырыа пчела.

аат. Сибэкки сүмэтин хомуйан мүөт оҥорон таһаарар тигээйитээҕэр улахан кынаттаах көтөр үөн. ☉ Жалящее летающее перепончатокрылое насекомое, собирающее цветную пыльцу и перерабатывающее её в мёд, пчела
Онон чөкчөҥө ыҥырыаҕа үтүөнү оҥорбута кэнники бэйэтигэр туһалаах буолбут. Суорун Омоллоон
Иэмэх солко Симэх окко Ыҥырыалар Ылластылар. И. Эртюков
Сарсыардааҥҥы халлааҥҥа ыҥырыа дыыгыныыра иһиллэр. АС НИСК
♦ Ыҥырыа уйатын тоҕо тарт — тураах (кымырдаҕас, тигээйи) уйатын тоҕо тарт диэн курдук (көр тарт)
Дьэ ити түбэлтэ ыҥырыа уйатын тоҕо тарпыта. Баартыйа оройкуомугар аадырыстанан үҥсүү суруктар түһэриллибиттэрэ. П. Степанов
Итинтиҥ өһүргэннэҕинэ өссө тэбиэһирэн барыан сөп, оччоҕо ыҥырыа уйатын тоҕо тартаҕыҥ ол. «ХС»
◊ Тойон ыҥырыа көр тойон
Кини алтан окко тугу эрэ көрдүү сылдьар тойон ыҥырыаны толло көрөн, тумна хаампыта. Далан
Мөп-мөкүнүк тойон ыҥырыа сибэккиттэн сибэккигэ көтөн дооҕунуур. Н. Лугинов
Атын сибэккилэргэ, сэбирдэхтэргэ үрүмэччилэр, тойон ыҥырыалар, тигээйилэр олороллор. И. Сосин
ср. тюрк. ары, аруу, ара ‘пчела’, якут. ыҥ ‘стонать’, ырыа ‘песня’