сов. кого 1. силэйтэлээ, халба-рыталаа; 2. (разбудить) анньыалаа, анньыалаан уһугуннар.

сов. кого, разг. I. (разбудить) сахсыйан туруор, илгиэлээн уһугуннар; 2. перен. (расшевелить) сахсыйан биэр, хамсат.

несов., расшевелить сов. кого-что, разг. 1. (шевеля разбудить) илгиэлээ, илгиэлээн уһугуннар; 2. перен. (побудить к деятельности) хамсат, уһугуннар.

туохт.
1. Утуйа сытар киһини туруор. ☉ Разбудить кого-л. спящего
Даша дьону уһугуннарыан кэрэйэн, батыһан таҕыста. Амма Аччыгыйа
Настя тахсан уһугуннарбытыгар Сеня хараҕын арыйда. Н. Якутскай
Силипиэн кыралары аһы-үөлү бэлэмнээн эрэ баран уһугуннаран туруортуур, чэйдиир саҕана балай эмэ өр сынньатар. П. Аввакумов
2. көсп. Тугу эмэ көбүт, күөдьүт. ☉ Разбудить, пробудить (напр., интерес к кому-чему-л.)
Дьон өйүн-санаатын үлэнэн уһугуннаран баран, уурайан хаалар сыыһа. М. Доҕордуурап
Ол эрээри, ханныгын да иннигэр, саҥа үйэ чаҕыл күнүн сардаҥата бар дьону уһугуннарбыта, санааларын өрө туруорбута. КНЗ ОО. Өбүгэлэрин төрүт үгэстэрин утумнаан, айылҕаттан бэриллибит дьоҕурун уһугуннаран, сайыннаран, үгүс дьоҥҥо үтүөнү оҥорбут …… улуу эмчиттэр үөскээн-төрөөн олорбуттар эбит. НЭНь
3. көсп., кэпс. Хамсанан-имсэнэн, эрчиллэн көһүйбүккүн аһар, чэбдигирт (хол., эти-сиини этэргэ). ☉ Взбодриться посредством физических упражнений, разминки, оживиться
Кытылга күнүс тиксэ түһэн ылаллара, олорбутунан көһүйбүт, бөҕүөрбүт эттэрин-сииннэрин уһугуннараллара. В. Тарабукин
Эттэрин-сииннэрин уһугуннаран, сарсыарда аайы сэрээккэлииллэр. Кустук

частица модальная 1) означает, что действие, о кот-ром идёт речь, всегда совершалось или никогда не совершалось данным субъектом: куттамматах бэйэтэ куттанна он никогда не трусил, но тут испугался; 2) в сочет. с буолла , буоллаҕа , дуу , ини выражает недоумение, затруднение, нерешительность, сожаление: уһугуннарыах бэйэм дуу ? разбудить мне его, что ли?; барыах бэйэҥ буоллаҕа придётся уж тебе идти; тугу гыныах бэйэм буолла ? что же мне делать?; ылыах бэйэтэ ини , ылымыах бэйэтэ ини взять ему или не взять (это) (трудно сказать).

1) ставить; кинигэлэри долбуурга туруор = ставить книги на полку; баҕаната туруор = ставить столб; массыынаны гаражка туруор = поставить машину в гараж; кыраадыста туруор = ставить градусник; муннукка туруор = ставить в угол (ребёнка); остуолла туруор = накрывать (букв. ставить) стол (угощать кого-л.); 2) ставить, назначать; харабылга туруор = назначить кого-л. в караул; 3) ставить, выдвигать, предлагать; боппуруоһу дьүүлгэ туруор = ставить вопрос на обсуждение; мин кини кандидатуратын туруорабын я выдвигаю его кандидатуру; 4) ставить; пьесаны туруор = ставить пьесу; 5) поднимать, будить; сарсыарда эрдэ туруораарыҥ меня разбудите рано утром # атаҕар туруор = поставить на ноги; диагноста туруор = ставить диагноз; кириэс туруор = ставить крест на ком-чём-л.