утешать; развлекать, забавлять, веселить (обычно ребёнка); ытыыр оҕону саатат = утешить плачущего ребёнка.

саҥа I 1 диэн курдук
Үүйэ кэлииккэни аспыта, дьиэ аһаҕас аанынан саҥа-иҥэ, күлсүү бөҕө оргуйан олорор. Л. Попов
Сайылыкка да кыстыкка саҥа-иҥэ иһиллибэт. Баал Хабырыыс
Тулабар көтөр саҥата-иҥэтэ хойдон барда. Т. Сметанин
♦ Саҥа-иҥэ буол кэпс. — 1) ким эмэ тугу эмэ гыммытын буруйдаан тыл-өс ыыт, тарҕат. ☉ Пустить сплетни, толки о чём-л., судачить о чём-л., порицать кого-что-л.
Суоҕуна малын-салын тыытымаҥ, саҥа-иҥэ буола сылдьыа. НАГ ЯРФС II; 2) киһи кэпсэтэн аралдьыйарыгар доҕор, саатабыл буол (үксүн оҕону этиллэр). ☉ Развлекать кого-л. своим присутствием и разговорами (обычно о ребёнке)
Хата, оҕобун Сээчиги ыытаарыҥ. Саҥа-иҥэ, илии-атах буолуо этэ. «ХС»
Ыар санааҕа сылдьар ийэтигэр дьиэтигэр саҥа-иҥэ буолааччы, сааратааччы эмиэ ол кини. Ч. Айтматов (тылб.). Саҥата-иҥэтэ суох — ордук-хоһу тыла суох, ону-маны саҥарбакка, айдаана суох. ☉ Не рассуждая много, без лишних слов
Кыладыапсык маны саҥата-иҥэтэ суох биэриэ дуо? М. Доҕордуурап

туохт.
1. Ким эмэ болҕомтотун атыҥҥа тардан, тугу эмэ гынарын умуннар, үлэтиттэн, дьарыгыттан араар, тэйит. ☉ Обращать чье-л. внимание на другое и тем самым отвлечь его от работы, занятий
Оҕонньор кыыһын сааһа ситэ илик, онон халыымын биирдэ көрдүө суоҕа, онон-манан аралдьытыма, хата сөбүлэн, сөп дуо? А. Софронов
Күнүс үлэспит болдьохпут кэлэн, проекционнай аппарааты көтөҕөн киирбит Миитэрэй үлэлии олорбут үлэбититтэн тута аралдьытта. Т. Халыев
«Бэйэ, аралдьытыма. Ону-маны саныыбын», — диэн күдээринэ хоруйдуур. М. Доҕордуурап
Кэбис, эн миигин аралдьытыма. Аата, бары-бары аайыттан куттаныах сир барамматаҕын. И. Федосеев
2. Кими эмэ санаатын чэпчэт, көнньүөрт. ☉ Отвлекать кого-л. (напр., от мрачных мыслей); развлекать, утешать
Харытыана эрэйдээх бу курдук үксүн курутуйа, үксүн санаарҕыы олордоҕуна, хата Настаа эмээхсин аралдьытта. П. Ойуунускай
[Маркс] адьас өлүөр диэри балаҕыран барбатаҕа, күлүү-элэк тылларынан биһигини аралдьытара. ЛВ МТА
Костя кинини кэпсээнинэн-сэһэнинэн аралдьытан, соҕотох онон да Марыынаҕа уонна Доропуун оҕонньорго улаханнык көмөлөстө. Н. Заболоцкай
△ Кими эмэ саатат. ☉ Развлекать кого-л.. Ити оҕону оонньуурунан аралдьыт эрэ
□ Аллара түһэн ыалдьыттары аралдьыт
Чаас аҥаара буолан баран кэлээр. Н. Островскай (тылб.)
3. Кэпсэтэр, сэһэргэһэр тиэмэҕин уларыт. ☉ Переменить, изменить тему разговора
Онтон уол, аҕа киһиэхэ куруубайдаабытын кэмсинэн, күлүүгэ-оонньууга аралдьытан кэбиһиэн баҕарда быһыылаах. Амма Аччыгыйа
«Тоойуом, сөмөлүөт кэлэрин-барарын төлөпүөнүнэн этээччилэрэ суох», — Слепцов кыыһы өһүргэтимээри, атыҥҥа аралдьытар. Н. Якутскай
«Бу сэриигэ кыайдарбыт, эйэ уһуннук, үчүгэйдик олохсуйуох этэ», — диэн Мичил убайа, кэпсэтиини атыҥҥа аралдьытан, саҥата элбээн барда. Г. Колесов
♦ Санааҕын аралдьыт көр санаа
Кини [Суоппуйа] куттанара. Санаатын аралдьытаары табах уурунан тардар, иһиллээн көрдөҕүнэ им-дьимҥэ дылы. Д. Таас
[Уйбаачаан] санаатын аралдьытаары, киэһэ аайы Таняҕа киирэн бириэмэтин атаарар үгэстэммитэ. М. Доҕордуурап
Ким да кэлэн санаабын аралдьытыа, сүрэхпин үөрдүө дии санаабат этэ [Ньургуһун]. Дьүөгэ Ааныстыырап

1. саараа диэнтэн дьаһ. туһ. Эһигиттэн биһиги көлө көрдүүбүт, ону саараппакка, күнү-дьылы тарпакка, биэрэргитин-биэрбэккитин биллэриҥ. Амма Аччыгыйа
2. кэпс. Кими-тугу эмэ аралдьытан тугу эмэ гынарын мэһэйдээ, тут, аралдьыт. ☉ Отвлекать кого-л. от чего-л., отрывать от дел
   Айыы-айа, мээнэ лахсыйаммын оҕолорбун, айан дьонун сааратан кэбистим. Амма Аччыгыйа
   «Мин барабын, аара көрүстэхпинэ, баҕар, сааратан тохтотон көрүө этим», — диибин мин кутталга ылларбыт ыалга. Н. Заболоцкай
   Быһаччы эт. Өйүүн барыахпыт. Ону-маны тэринэр элбэх. Уйбаан уолу сааратар сатаммат. И. Федосеев
3. кэпс. Киһини (хол., оҕону) чуҥкуйбатын курдук тугунан эмэ аралдьыт; саатат. ☉ Развлекать кого-л. (напр., ребёнка), занимая его чем-л.. Оҕону саарат, ытатыма
   □ Бэйи, ааҕааччы доҕорбун Саарата, аралдьыта, Кыбытан биэриим билигин Лирическэй киллэһиги. Баал Хабырыыс
   [Төрөппүттэрбит] оҕолору сааратар, оҕолорунан дьарыктанар бириэмэлэрэ, кыахтара тиийбэт этэ. ВПК СОо
   Миигин саарата, Эйигин саната Оһохпор оонньууллар Суоһа суох төлөннөр. Чэчир-76
4. поэт. Туох эмэ (хол., күн, халлаан) дьүһүнүн, сырдыгын түһэрэн оонньот, сандаарт. ☉ Отражать свет, сияние чего-л., озаряться светом (напр., солнца)
   Ырайга тэҥнээх Европа Ытык кырдьаҕас куората [Париж] Күнү, халлааны саарата Күлүмнүү, күүрэ турбута. С. Данилов