туохт.
1. Туох эмэ төкүнүк быһыылааҕы туох эмэ үрдүнэн үҥкүрүт, бэйэтин иэнинэн эргит. ☉ Вращая, двигать что-л. округлое, по какой-л. поверхности, катить (напр., брёвно)
Уонча киһи акылаат түһэрэллэр быһыылаах, мас хатайдыы сылдьаллар. ЧКС ОДьКИи
Көтөр сымыытын бэйэтэ баттыырыгар тумсунан сөп-сөп төттөрү-таары ис-тас диэки хатайдаан биэрэр уонна эргитэн иһээччи. ЛЕВ ССКИиС
2. Туох эмэ сымнаҕаһы илиигинэн имитэн эбэтэр туох эмэ устун үҥкүрүтэн төкүнүт. ☉ Придавать чему-л. мягкому или вязкому округлую форму, разминая руками или двигая по какой-л. поверхности, катать
Таба тириитин ууга уган сымнатан, быа курдук быһан ылбыттарын маннык хатайдаан куурдаллар, хатараллар, субатын сыыйан, бөҕө быа имитэн бэлэмнииллэр үһү. Н. Габышев
△ Тугу эмэ (хол., тиэстэни) үрдүнэн бөлүөгүнэн төкүнүтэн хаптаччы тэнит. ☉ Разглаживать, раскатывать что-л. вращательными движениями при помощи катка, скалки, валика и т. п., катать (напр., тесто)
Тиэстэни мас бөлүөгүнэн хатайдаан тэнитэллэр. ЮГ КХЭДьС
3. көсп. Хат-хат, хос-хос тугу эмэ оҥор; төттөрү-таары, хардары-таары тугу эмэ гын. ☉ Делать что-л., повторно, много раз, доводя до совершенства или проверяя на качество, обкатывать
[Солдатов] ааҕан бүтэн да баран, дьыаланы төттөрү уунан биэрбэккэ, хос-хос хатайдаан арыйа-арыйа, таастыйбыт курдук дьиппиэрэн олордо. П. Аввакумов
Тыйаатыр элбэхтик айаҥҥа сылдьыбыта. Сороҕор биир-икки ыйы быһа биир оруолу эрэ хатайдаан тахсарыҥ даҕаны айар үлэһиккэ сыанан аҕаабат. «Кыым». Айталын [хоһоонноругар] …… аһаҕастык биллэр санааны төттөрүтаары хатайдаан этэргэ кыһаллар. «ХС»

туохт.
1. Туох эмэ хоччорхойу, хаппыты сымнатаары илдьи сыс, мэһий, имит. ☉ Толочь, мять, разминать что-л. жёсткое, твёрдое
Ону истэ-истэ кырдьаҕас эмээхситтэр, таба хаппыт силгэтин ыстаан мүлүктүү-мүлүктүү тириини эллииллэр. Н. Якутскай
Үрүҥ туойу эллээн баран хатардахха хайдыбат, кыбыс-кытаанах буола хатан хаалар. И. Данилов
Куҥ эти сууйан, силгэтин ылҕаан, кыра гына кырбастаан баран, ас өтүйэтинэн эллииллэр, ол кэнниттэн лапса курдук гына кырбыыллар. Дьиэ к.
2. Маһы суор, чочуй, таҥастаа. ☉ Обработать дерево, выстрогать нужную форму
Сэргэни Ырыа Ылдьаа үс төгүрүк сылы быһа таҥастаан, эллээн чочуйбута. Н. Лугинов
Хаптаһыҥҥа сырылаан, Хабырынар устуруус: Кыҥаан эллиир дьуххалаан, Кылбарытар мындыр уус. Р. Баҕатаайыскай
Урукку курдук тутууну аҥаардас сүгэнэн эллээн суоруу уурайда. Тутуу үлэтигэр тиэхиньикэ күүһэ туттуллар буолла. «Кыым»
3. Тимири кытардан баран таптай, балталаа. ☉ Ударами молота придавать раскалённому докрасна металлу какой-л. вид, ковать
Элбэх да тимири Оҕонньор эллээтэ, Үс түүннээх үлэтин Түмүгэ кэллэ дьэ. Эллэй
Онон сиикэй соҕус тимири эллээн, таптайан охсуллар. ПАЕ ЭАБ
Таһыттан киллэрбит тимирдэрин кыһа бэлэһиттэн туртаччы кытардан таһааран, холбуу эллээн батырҕатта. С. Васильев
4. көсп. Олох араас ыарахаттарыгар мускуллан бус-хат, кииллий, ыарахаттары эрдээхтик туораа. ☉ Становиться нравственно крепким, стойким, выносливым, закаливаться, мужественно переносить испытания
Кини эн курдук эмиэ Долгуйбат тоҥ туруктаах буоллун, Этиҥ, чаҕылҕан, силлиэ Эллээн кииллиппит эттэннин! П. Тобуруокап
Эрэй-муҥ эллээбэтэх, олус көнө сүрүннээх киһи тосторо түргэн быһыылаах. Э. Соколов
Олох барахсан үөһүгэр уктан, уһааран, Өлбөт үөстээн, имитэн эллээбитэ, Оҕо сааска үлүскэн үлэ, суткураан Инчэҕэй талахтыы эрийэн эрчийбитэ. «Чолбон»
♦ Эмньигин эллээ — иннин ыл диэн курдук (көр илин I)
[Күн Толомон Ньургустай оҕобут] Биһиги тойон иччибитин хаҥылын сыһытан, эмньигин эллээн, дохсунун солбонутан, эргичийэн кэлэр күҥҥэр уол оҕонон уруйдуох этибит. ПЭК ОНЛЯ III
[Кулун Куллустуур:] Күн Толомон Ньургустай удаҕан, Мин диэтэх киһини Бигэ үүдэһиммин айгыратан, Эмньикпин эллээн туран Эр гынаары Эргитэн аҕалбыта баара. ТТИГ КХКК
ср. тур. елле ‘касаться руками, трогать; щупать’, тюрк. эл, чув. ал ‘рука’, монг. элдэх ‘выделывать (кожу); раскатывать (тесто)’, бур. элдэхэ ‘мять; возделать (землю)’