туохт.
1. Саппахтан, чараас былыт, туман бүрүйэн күлүгүр, балаадый (күнү, халлааны этэргэ). ☉ Заволакиваться лёгкими облаками, туманом и т. п., тускнеть (о солнце, небе)
Өндөл дьүрүс халлаан Өһөхтүйэ өлбөөдүйдэ, Сандал маҥан халлаан Саппаҕыра сабыһынна. С. Тимофеев
Сарсыардаттан да былыттаах, саппаҕырбыт күн саҕаланан, мин «Көмүс гектар» үлэ-сынньалаҥ лааҕырыгар саараҥныы-саараҥныы баран истим. «ББ»
△ Сырдык дьүһүҥҥүн сүтэрэн, хараар, хараҥатый, күлүгүр. ☉ Теряя ясность, яркость, становиться тёмным, тусклым (о теле и предметах). [Сабыйа Баай хотун] Хоҥорой дуопсун тумулугар Самаан сайын дайдытын Сайаҕас салгыныгар Саппаҕырбыт этин Сайа оҕустаран Салгылаан баран, …… Аал уотугар, Алаһа дьиэтигэр Айхаллаан киирбит эбит… П. Ойуунускай
Сандаарар сайылык Саппаҕыра нуурайда. С. Васильев
2. Сабыстыбыт, балаҕырбыт дьүһүннэн (хол., утуктаан, санааҕа ылларан). ☉ Становиться хмурым, сумрачным, мрачнеть, «раскисать» (напр., от усталости или неприятных переживаний)
[Катя] соторутааҕыта ытаан саппаҕырбыт сирэйигэр хайыы-үйэ үөрүү эрэ күлүмэ өрөгөйдөөбүтэ. Н. Лугинов
Биһиги манна чугас уруулаах этибит, олус ымсыы, кэччэгэй, саппаҕырбыт харахтаах, ааттыын Сабыстай диэн киһи. Н. Заболоцкай
Уол эмээхсин арбысарбы буолбутуттан, сирэйэ-хараҕа саппаҕырбытыттан дьиксинэ санаабыта. Э. Соколов
«Тоҕо саппаҕырдыҥ, иирсэн кэллиҥ дуу, тугуй?» — диэн ийэтэ ыйытта. Кэпсээннэр
3. көсп. Кэхтэн-самнан өлбөөр, өлбөөдүй. ☉ Омрачаться чем-л., блёкнуть, меркнуть (напр., о мыслях, счастье)
Мөлтүүр-ахсыыр кэмҥэ саныыр санаа саппаҕырар, өйдүүр өй күлүктүйэр буолар да эбит. Н. Абыйчанин
Саас тухары саппаҕырбат саргы-өрөгөй сандаарыйдын! С. Васильев
Дьоллоох буолуҥ, тапталгыт хаһан даҕаны саппаҕырбатын. В. Протодьяконов
Умсугуйдум кини саппаҕырбат сарсыҥҥы сардаҥалаах күнүгэр, кини киэҥ кэскилигэр, уһун олоҕор. Г. Нынныров

туохт.
1. Кими эмэ аһара кыһанан-мүһэнэн көр-харай, ньээҥкэлээ. ☉ Проявлять излишнюю заботу о ком-чём-л., ухаживать за кем-л., нянчиться с кем-л. сверх всякой меры
Ууллаҕас арыынан Умунуохтаан тупсарбыта, Эйээр биһик иһигэр Эйэҥнэтэн ииппитэ, Күөх үүс тириитигэр Үлбүрүйэн үөскэппитэ. С. Зверев
Оҕонньору букатын ньирэй оҕо курдук үлбүрүйэр эбиттэр. «ХС»
2. Кими-тугу эмэ (хол., дьиэ кыылын, сүөһүтүн) буомурдар курдук элбэхтик, күнү-күннээн тутан-хабан көр-иһит, имэрий-томоруй. ☉ Чрезмерно возиться с кем-чем-л. (напр., с домашними животными), чересчур нежить, ласкать когочто-л.
Алыс атаҕастаамаҥ, Айыы сүөһүтүн! Үгүстүк үлбүрүйүмэҥ Үтүө доҕоргутун. С. Васильев
Борооскулары наһаа үлбүрүйэннэр, сороҕор дьонноруттан мөҕүллэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Уонна таайым этэр: «Оҕо үлбүрүйбүт ыта кэхтэр. Онон, ыты оҕоҕо оонньотор куһаҕан». И. Федосеев
3. Кимиэхэ-туохха эмэ сынньатар бокуой биэрбэккэ, өрө миинэн таҕыс, үрдүттэн түһүмэ (хол., аты). ☉ Подолгу не слезать с кого-л. (напр., с коня), не давая передохнуть
Дьон үлэһит оҕустары оҕолор харыстыылларыгар, мээнэ сүүрпэттэригэр, үлбүрүйбэттэригэр сүбэлээтилэр. Болот Боотур
Дуоспуруннанан, кыра уол Уйбаанчык үлбүрүйэрин соччо сөбүлээбэт буолбута. Тыаттан сылайан-элэйэн киирэн, күөс буһарын кэтэһэ таарыйа уот иннигэр сытан сылаанньыйаары гыннаҕына, мотохоно курдук уол кэлэн, үрдүгэр сытынан кэбиһэрэ. СҮК
Аҕыйах ат баарын солбуһуннара сылдьан үрүт-үрдүгэр түһэн үлбүрүйэр туох аанньалаахтык туһалыа баарай? «ХС»
ср. монг. илбэрэх ‘ласкать; льстить, обольщать’, кирг. үлбүрө ‘быть нежным, мягким, пушистым; ослабевать, раскисать’