1) см. тэлгээ =; муостаҕа көбүөрү тэлгэт= постелить на полу ковёр; оту тэлгэт= раскидать сено (на корм скоту); 2) перен. разг. класть, раскладывать рядом; күндү түүлээх тириитин тэлгэт= разложить шкуры пушных зверей.

несов. что 1. (класть, раскладывать) тэлгэт; стлать ковёр на пол көбүөрү муостаҕа тэлгэт; 2. (приготовлять постель) тэлгээ, оҥор; стлать постель утуйар таҥаһы тэлгээ; 3. (настилать) тэлгэт, тэлгэтэ уур; стлать лён лёну тэлгэтэ уур; 4. (сооружать) тэлгэт; стлать пол муостаны тэлгэт.

туохт., кэпс. Атын-атын эттиктэри булкуйан баран уур. ☉ Смешивать разнородные предметы друг с другом и затем раскладывать их
Кур ноһуому кытта эрбии көөбүлүн төбө аҥаара булкуйан баран, ол булкааһыгыттан быыстарайдаан хортуоппуйу яровизацияланар. ГСҮЦХ

1) раскладывать, расстилать; разворачивать; муостаҕа көбүөрү тэнит= расстелить на полу ковёр; атыыласпыт малгын тэнитэн көрдөр разверни свою покупку; 2) натягивать; өтүүнү тэнит = натянуть верёвку; 3) перен. разг. увеличивать, умножать; размножать; ыччат сүөһүнү тэнит = увеличить поголовье молодняка; 4) перен. развёртывать, разворачивать что-л.; социалистически көҕүтүһүүнү киэҥник тэнитиэххэ шире развернуть социалистическое соревнование # сүһүөххүн тэнит = идти далеко пешком (букв. расправить свой суставы); тириигин тэнит = размяться (напряжённой физической работой).

туохт.
1. Кэрчиккэрчик гына быс, быһыта оҕус. ☉ Рубить, резать что-л. на куски
Ырыган Ыстапаан …… кыһыахтаммыт кур тириини имиппитин сытыы быһаҕынан тэлитэ быһан арааран кырбастыыр. А. Федоров. [Чысхаан] таба этин кыра-кыра гына кырбастаан, хатаран өлбүктэ диэн оҥордо. В. Чиряев
Улуу бэйиэккэ тиийэргит, Отой саарбах, Төһө даҕаны Хоһооҥҥутун албастаан Хол-буут арааран кырбастааҥ. С. Тимофеев
2. Кыра-кыра кэрчиккэ араартаа, кылгаталаа. ☉ Раскладывать по частям, разделять на части что-л. Бу маны кыракыра кэрчиккэ кырбастаа.
3. көсп. Өлөр-өһөр, сэймэктээ. ☉ Разрубить на части, изрубить на куски, уничтожить физически, умертвить кого-л.
Улаханнык санаммыккын оройгун охсоммун, Уодьугаҥҥын тардаммын, уһун уҥуоххун урусхаллыаҕым, Кылгас уҥуоххун кыдьымахтыаҕым, Кыһыл эккин кырбастыаҕым, Кыа хааҥҥын тоҕуоҕум. Күннүк Уурастыырап
Саха урааҥхайдары үллэр туман курдук үгүс тумат омуктар кырган кэбистилэр. Үлтү кырбастаан, үөрэ сэмнэҕэ оҥорон кырамталарын киллэрэн улуу күөлгэ куттулар. Далан

аат.
1. Дьиэ ис бараанын (миэбэл) көрүҥэ: үчүгэйдик ыпсарыллыбыт устуруустаах хаптаҕай ньуурдаах, атахтардаах тэрил (атаҕын ахсаана, оҥоһуута араас буолар). ☉ Стол (вид мебели). Сурук остуола. Эбиэт остуола
□ Сибилигин аҕай кэлэн аһаары остуолга олорон эрэрэ. Суорун Омоллоон
Хотуна Баһылайга табах биэрдэ уонна хаҥас остуолга чэй бэлэмнээтэ. Н. Түгүнүүрэп
2. көсп. Кими эмэ анаан ыҥыран күндүлээһин-маанылааһын. ☉ Угощение, застолье
Быр курдук ичигэс балаакка маанылаах остуолугар бырааһынньыктыы олорбуттара. В. Протодьяконов
Киэһээҥҥи остуолбутугар кэлэргитигэр көрдөһүөхпүн баҕарбытым эбээт. Л. Толстой (тылб.)
♦ Остуолла тарт — 1) бырааһынньык, күндү-мааны остуолун бэлэмнээ, күндүлээ. ☉ Накрывать на стол, угощать
Киэһэ дьиэлээхтэр, остуол тардан, хоноһолорун күндүлүүллэр-маанылыыллар. Н. Якутскай
Уобаластар, аэропортар салайааччылара биһигини остуол тардан, айах тутан көрсөллөр. «ХС»; 2) остуолга иһити, аһы бэлэмнээ. ☉ Раскладывать, расставлять блюда на столе.

I
1. туохт.
1. Оттоммут оту биир сиргэ мунньан улахан чиҥ чөмөхтө оҥор. ☉ Стоговать сено
Бардар бараммат киэҥ ходуһаҕа өлгөм оту оттооннор, кэбиһэн үллэтэн кэбиспиттэр. Амма Аччыгыйа
[Ханньалба:] Үрэххэ от кэбиһэ киирэбин, атырдьах уларса кэллим. П. Ойуунускай
Кур оту кэбиһэн эрэрдии Ахсынньы тымныыта сырылыыр. Эрилик Эристиин
2. фольк. Бырах, элит. ☉ Бросать, кидать, метать что-л. Халыҥ хаһанан харчы кэбиһэр, суон саалынан мохсуо кэбиһэр (өс хоһ.)
Бии дьон кэлэллэрин, олбуор аһан, тэһиин тутан, олбох кэбиһэн, тоһуйдулар. ПЭК ОНЛЯ VI
Муостаах хара саһыл бэргэһэни кырыытынан кэбиспит. Ньургун Боотур
3. Бараргар бэйэҕин кытта ылыма, хааллар. ☉ Оставить, покинуть, бросить кого-что-л.
Аҕам оҕотоо, тоҕо, тоҕо көһүппэтиҥ, тоҕо миигин соҕотохтуу кэбистиҥ? Суорун Омоллоон
[Царевнаны] Онно, тыаҕа кэбистим, тууйа-бобо кэлгийдим. А. Пушкин (тылб.)
Эн ийэҥ үлэлии бардаҕына эйигин миэхэ кэбиһэн барара. Г. Николаева (тылб.)
△ Тугу эмэ гынаргын хааллар, бырах. ☉ Бросать, оставлять (привычку)
Табахпын кэбистим.  Эн эрэн миигин, итэҕэй миигин, Истиҥнээх санаабын этэрбин: Кэлэйэн булбут «кэдэрги киҥмин» Кэбиһиэм диэммин, тыл биэрэбин. Күннүк Уурастыырап
△ үрд. Кэннигэр хааллар (кэс тылы, кэриэһи). ☉ Оставить после себя (завещание)
Санаарҕаамаҥ: кэбиспит кэриэскит Сата тыалга ыстарбата. Эллэй
Ол киэһэ Тиийбитим, Тиит Маһым, Эйиэхэ Кэс тылбын кэбиһэ. П. Тобуруокап
4. Кэмин иннинэ итэҕэс оҕону төрөт (кыыл, сүөһү туһунан). ☉ Выкидывать (плод); рожать недоношенного (детеныша — о животных)
Аһаах оттон биэлэр кулун кэбиһиэхтэрэ. Л. Габышев
Оҕо кэбиспит кырса аһаабат. АВЛ ГСФ
Дьүүкэрбит табалар үксүгэр тугут кэбиһэллэр, Оҕолоро хойуккааҥҥа диэри мөлтөх, аһаах уонна ыарыыга ылларымтыа буолаллар. ВВ ЫСЫ
5. Тугу эмэ таай, билгэлээ. ☉ Гадать (на картах), раскладывать (карты); предсказывать что-л. Төһө дьоллоох сир эбитий, Түөрэхтэ кэбиһэн, билиэххэ. Суорун Омоллоон
Дьиэлээх Кулуутап, куһаҕан таҥастаах киһи, талах олох маска олорон сэрэбиэй кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
6. Кимиэхэ-туохха эмэ анаан биэр, бэрис. ☉ Выделить кому-л. что-л., поделиться чем-л.
Бу да сырыыга айыы таҥара аһынар ини, баай Байанай тугу эмэ кэбиһиэ. Болот Боотур
Эбэ муҥхатыгар өр сылтан сылдьыспыт оҕонньоттор: «Эбэбит быйыл даҕаны өлүү кэбиһэн, өттүк харалаан ыытар ини», — диэн бэйэ-бэйэлэрин икки ардыгар ботугураһаллар. «Кыым»
7. түөлбэ. Көөнньөр (чэйи). ☉ Заваривать (чай)
Охоноон ойон туран көлөнү туора тардан, чаанньыгын кытыыга таһааран баран, чэй кэбистэ. «ХС»
2. көмө туохт. суолт. -ан сыһыарыынан бүтэр сыһыат туохтуурга сыстан хайааһын бүтэһиктээхтик оҥоһуллубутун, түмүктэммитин көрдөрөр. ☉ В сочетании с деепричастием на -ан основного глагола означает законченность действия
Сиэн кэбис. Бүтэрэн кэбис. Олорон кэбис.  Эдэр киһи таһыттан киирэр айаҕы хатаан кэбистэ. Эрилик Эристиин
Бобров! Билсэн кэбиһиҥ! Амма Аччыгыйа
Үчүгэйдик өйдөөн кэбис. С. Ефремов
◊ Илин-кэлин кэбиһэр көр илин-кэлин
Үрүҥ көмүс бастыҥа, Илин-кэлин кэбиһэр, Халадаайдаах былааччыйа, Хаарыс харсыат кэппиттэр. С. Данилов
Илин-кэлин кэбиһэрэ айгыраан Иэйэхсит хотун илэ кэлбитэ. С. Тарасов
Сото кэбис көр сото. Өлөксөй уол эрбэҕин айаҕар уган баран, сото кэбиһэн, эмээхсини одуулаһан турда. Амма Аччыгыйа
Дыргыччы өтүүктээх бүрүүкэлээх атаҕын үрдүктүк сото кэбиһэн, оргууй биэтэҥнэтэ олордо. Н. Лугинов. Хараххын кэбис — көр, көрө сырыт. ☉ Поглядывать, бросать взгляд
Көр, ол-бу диэки көрөн, харахтара килбэчиҥнэс, ол ыккардыгар, кини диэки харахтарын кэбиһэн ааһаллар. «ХС»
др.-тюрк. кемиш
II
сыһыан т.
1. Саҥарааччы аккаастанарын, сөбүлэспэтин көрдөрөр. ☉ Выражает отказ, несогласие говорящего (нет)
Кэбис, Миитэрэй, эн миигин итиннэ булкуйума. Амма Аччыгыйа
Кэбис, эн ас. Н. Заболоцкай. Кэбис, уурайабын. А. Федоров
2. Ханнык эмэ хайааһыны бопсууну, тохтотууну, этиллибит санааны утарыыны, мэлдьэһиини көрдөрөр. ☉ Выражает возражение говорящего, отрицание им чего-л., имеет запретительное значение (нет, что ты)
Кэбис, муодалаама. Суорун Омоллоон
Кэбиһиҥ, доҕоттоор, эбэбитин Талбабытын ити курдук куһаҕаннык санаамаҥ. Амма Аччыгыйа
Сымыйа! Кэбис! Уоруйахтар буолбатахтар. Эллэй