расплываться вширь; быть раздутым, широким; уойан балҕай = расплыться, разжиреть.

расширяться (в ущерб высоте), как бы расплющиваться; расплываться; сибиниэс ууллан ньалбайбыт свинец растопился.

образн. 1) растапливаться, расплываться (напр. о масле); 2) поблёскивать, лосниться (напр. о растекающемся по сковородке жире, об очень потном лице).

образн. лосниться от жира (напр. о лице); расплываться, растекаться тягучей массой (о жире, масле и т. п.).

1) растекаться, расплываться (напр. о тесте); 2) быть очень плоским и широким (напр. о лице); ньалҕайбыт сирэйдээх киһи человек с очень плоским и широким лицом.

дьүһ. туохт. Уостаргын ыртатан үөрбүт курдук буол. ☉ Расплываться в улыбке
Уолчаан ийэтин көрөн ыллайа түстэ. Г. Колесов
Татыайык уруккуттан ааттастаҕына буолар үгэһинэн, күлэн ыллайда. Эрилик Эристиин

дьүһ. туохт., кэпс. Сиэри таһынан соноон, кэтирээн таҕыс (хол., аһара уойбут киһи туһунан). ☉ Располнеть, расплываться вширь (напр., о разжиревшем человеке)
Уойан-уойан баран, суолла быһыытыйбыт, куҥа-таһа барыта босхо салыбырыы сылдьар балҕайбыт киһиэхэ тиийэн сүгүрүс гынна. Болот Боотур
п.-монг. балхайи

1. чалбааттаа 2 диэн курдук. Бэркэ диэн аһаан чалҕаалаабыттар. ПЭК СЯЯ
   Арыылаах алаадьыны сиэн чалҕаалыы олорор дьон күлсэн алларастаспыттара. Д. Кустуров
   Тайаҕы өлөрөн, арыгылаан, аһаансиэн чалҕаалыыллар. БН СУ
2. Ирэн уу буол, уулан (мууһу этэргэ). ☉ Оттаивать, расплываться (о льде)
   Хабытчаарап уу чалҕаалаабыт мууһугар муннунан умса хоруйда. Е. Неймохов
   Харахтарын саҥардыы чалҕаалаан эрэр муус түннүккэ хатаата. «ХС»

дьүһ. туохт. Кэтит, мардьаҕар, үллүбүт-баллыбыт курдук буолан көһүн (сирэй туһунан). ☉ Быть дряблым, широким, обрюзглым (о лице)
Полицеймейстер баһын өндөтөн иһиллээн мардьайан олорор Олесов диэки көрдө. Болот Боотур
Пуд Ильич мардьайбыт сирэйин уонна толору уобуулаах туора бытыктаах айаҕын көрөн баран, мин күлэн тоҕо барабын. Далан
«Ол сылдьар тойонноро биһигини үөрэнэ олордохпутуна “аны оскуолаҕа кэлимэҥ! ” диэн үүртэлээн таһаарбыта», — дии-дии [уол] мардьайбыт модьу соҕус маадьаҕар атахтаах киһини ыйар. В. Протодьяконов
ср. монг. марзайх ‘расплываться в улыбке; ослабляться’, кирг. баржай ‘быть толстым, рыхлым’

дьүһ. туохт. Эйэҕэстик көрөн үөрэн мичээрдээ (үксүгэр наҕыл киһини этэргэ). ☉ Приятно улыбаться, усмехаться, расплываться в улыбке (о спокойном человеке)
Илимигэр элбэх собо туппут киэһэтигэр оҕонньор күлэн мычаарыйа-мычаарыйа б а лы к ү ө л э олорон, сиэнин кытары тэҥнээх киһитинии кэпсэтэрэ. С. Никифоров
Мычаарыйбыт төгүрүк кыаһаан-маҥан сирэйдээх, ис киирбэх, мааны таҥастаах-саптаах саха киһитэ дугуччу үктэнэн тиийэн кэлбитэ. Тумат. Мария Кононовна мэлдьитин күлэн мычаарыйа с ы лдьар, тыа киһитигэр бэрт майгылаах, сүрдээх кэпсэтиик-ипсэтиик дьахтар. Д. Очинскай (тылб.)