1. и. д. от араҕыс =; 2. 1) раскол; раздор; 2) разлука, расставание; 3) развод.

даҕ. Сайыһар идэлээх, чугас киһитэ барарыгар барсаары талаһар үгэстээх. ☉ Испытывающий постоянное желание следовать за кем-л. близким, болезненно реагирующий на расставание (обычно о ребёнке). Сайыһыган оҕо

1. араҕыс диэнтэн хай. аата. [Бу суол] тиэрдиэ да, бөһүөлэк чугаһаатаҕын аайы, суол арахсыыта элбээн иһиэҕэ. Амма Аччыгыйа
   Паровоз хас арахсыы аайы тохтуу түһэр уонна эмиэ ааһан иһэр. Эрилик Эристиин
   Саха тылын түөлбэлэринэн арахсыытын наардааһыҥҥа өссө өрөбөлүүссүйэ инниттэн холонуулар бааллара. «ХС». Бу дьахтар баран испит, бу ыйыллыбыт суол арахсыытыгар кэлбит. Саха фольк.
2. аат суолт.
3. Чугас дьоҥҥуттан, дойдугуттан ыраатан, тэйэн сылдьыы, олоруу. ☉ Разлука, расставание с родиной, родными
   Арахсыы мэлдьи арахсыы. Оттон маннык [сэриигэ баран] арахсыы көннөрү арахсыытааҕар сүүс, тыһыынча төгүл ыарахан. Софр. Данилов
   Арахсыыга Чернышевскай уолугар хаппаҕар араас сибэкки ортотугар павлин ойуулаах хоруопканы бэлэхтээбитэ. «ХС»
   Арай эдэр сааһын сулусчаана Маня ууламмыт хараҕар Лаврентий Николаевич кистэлэҥэ суох кутурҕаны, арахсыы абаккатын, муҥун көрөн, сүрэҕэ кыламмыта. Н. Габышев
4. Кими эмэ кытта кэргэннии буолан олорору тохтотуу. ☉ Развод, расторжение семейного брака
   Антах ороҥҥо хараҕа суох оҕонньор, уоһун кытта ботугуруур саҥата иһилиннэ: «Аныгы үйэ буолан эр-ойох иирээнэ, арахсыыта элбээн турар, бадаҕа». Н. Неустроев
   Бу кэмҥэ Нуораҕанаҕа арыгы дьаатыгар ылларбыт дьоннор үгүс этилэр. Арыгыттан тэптэрэн өлүү-сүтүү, оһоллонуу, кэргэнниилэр арахсыылара, этиһии, охсуһуу үгүс буолара. ПДИ КК
5. Бииргэ үлэлээн-хамсаан, өйдөһөн олорон, туохтан эрэ сылтаан хайдыһыы, сөпсөспөт буолуу. ☉ Раскол; раздор. Кэлэктиип иһигэр арахсыы таҕыста

прил. I. (не больной) доруобай, чэгиэн, чэбдик; здоровый ребёнок доруобай оҕо; 2. перен. (правильный) сөптөөх; здоровая критика сөптөөх критика; 3. (полезный) доруобуйаҕа туһалаах, чэбдик; здоровая пища доруобуйаҕа туһалаах ас; здоровый воздух чэбдик салгын; 4. разг. (крепкий) модьу, тэтиэнэх; здоровый парень модьутаҕа уол, чиргэл уол; 5. разг. (большой, сильный — о предмете, явлении) сүрдээх, олус улахан; здоровый мороз сүрдээх тымныы; # будь здоров! этэҥҥэ сырыт! (при расставании); доруобай буол! (при чихании).