несов. см. растрепать(ся).

побуд. от арбай = растрепать, приводить в беспорядок (волосы).

1. прич. от растрепать; 2. прил. үрэллибит, арбайбыт (взлохмаченный); илбирийбит (изорванный).

туохт. Ыс, бурай (баттаҕы). ☉ Растрепать, взлохматить (волосы)
Эмсэх буолан, өлөн эрэр Эмээхсинэ тиийэн кэлэр: Арыт, маҥан баттаҕын Арбаҕайдаан кээһэн баран, Уот иннигэр аргынньахтаан Олороро көстөн ааһар. Күннүк Уурастыырап. Тэҥн. арбат

туохт. Ыһыллаҥнат, бурҕаҥнат, үргэҥнэт (баттах туһунан). ☉ Растрепать, взлохматить (напр., о волосах)
Алаас саҕатыгар хойуу ыарҕаны тыал биир кэм мэник оҕо баттаҕыныы силигилдьитэр. Болот Боотур
[Лэкиэс:] Хата үчүгэй аҕайдык баттаххар түһэн, силигилдьитэн биэриэм эбээт. Тугун кыһыытай, оҕолоор! С. Ефремов

1. туохт.
2. Кими, тугу эмэ таарый, даҕай, тут, таарыйан, даҕайан тутан көр. ☉ Трогать кого-что-л., касаться кого-чего-л.
   Мантан бэттэх Маайыс билбэтин мээнэ тыыппат буолбут. Суорун Омоллоон
   Этэллэрэ: «Тыытымаҥ букатын Көтөр кынаттаах уйатын». Баал Хабырыыс
   Чаччыгыныардар ол эмэгэттэртэн куттанан, аны отону тыыппат буолбуттара. И. Федосеев
3. көсп. Кими, тугу эмэ аймаа, сүпсүгүрт. ☉ Беспокоить, тревожить кого-л. [Кымырдаҕастарга:] Чэ, үлэһиттэр, кытаатыҥ, эйэлээх куораккытын тутунуҥ, аны мин эһигини тыытыам суоҕа. Суорун Омоллоон
   Өлбүттэри тыытымаҥ, түөһүмэҥ, Сүгүн сытыарыҥ, кэбиһиҥ! Баал Хабырыыс
   «Олорорум иһин төлөбүрү ылаҕыт, атыныгар миигин мэһэйдээмэҥ, букатын тыытымаҥ», — диэбиттии тимир-тамыр туттара. «Чолбон»
4. көсп. Долгут, аймаа, күүрт. ☉ Задевать, трогать, волновать кого-что-л.
   Михаил Сергеевич кэпсээнэ Айта санаатын тыыттаҕа. Далан
   Кэрэ муусука киһи сүрэҕин тыытар, уйадытар, ардыгар көтөҕөр, өрүкүтэр даҕаны! Н. Габышев
   Сурук миигин сүрдээҕин тыыппыта. П. Аввакумов
5. кэпс. Кими эмэ күүс өттүгүнэн күөмчүлээ (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Применять грубую силу в отношении кого-л. «Бэрин, тыытыахпыт суоҕа!» — дии-дии Полянскай чугаһаан тиийбитигэр, бандьыыт уонча хаамыыттан охторбута. Амма Аччыгыйа
   Бу күһүн эн сынньымаҥ диэн бирикээстээбитиҥ иһин, төрүт тыыппакка аҕаллыбыт. Эрилик Эристиин
   Сир үрдүгэр өрүү суобаһын үрдүктүк тутар күүстээх харамайга барытыгар сокуон биир: сытан биэрбити тыыппаттар. В. Титов
6. көмө туохт. суолт. Сорох сыһыаттары кытта ситимнэһэн хайааһын тэтимнээхтик, күүскэ буоларын көрдөрөр. ☉ В сочетании с некоторыми наречиями обозначает интенсивность действия
   [Маайыс:] Тыый, тыаҕа соҕотоҕун барыма, онно эһэ баар буолуоҕа, тырыта тыытан сиэн кэбиһиэҕэ. П. Ойуунускай
   [Чүөчээски] икки атаҕа адьас улук буоллулар, сырата-сылбата быһынна, иһэ баранна, таҥаһыттан таҥас орпото, от-мас хайыта тыытан бараата. Суорун Омоллоон
   Үлүһүйбүт бөрөлөр убаһалар тараһаларын хайыта тыыта, такымнарын иҥиирин сыыйталыы сырыттылар. Р. Кулаковскай
   ♦ Быаргын тарбаа (тыыт) көр быар
   Оҕонньор өр соҕус күлэн быарын тыыттан баран тохтуур. Н. Якутскай
   Саабынаан тэҥнэстэхпинэ эмдэй-сэмдэйбит. Аҕам ону көрө-көрө күлэн быарын тыытар буолара. Н. Лугинов
   Улахан (абааһы, үөдэн) тыыттын — сах сиэтин (салаатын) диэн курдук (көр сах II). Доҕоор, Клим, булду улахан тыыттын, буут биэрэ охсуохха. Суорун Омоллоон
   Чулуу тааһым буолабуола, Чобоорхойо сатаама, Тохтоон эрдин, Үөдэн тыыттын, Сойуолаһа барыма! Эллэй. Доҕор Миша, эр киһилии, Кытаанахтык саҥартыыр: «Арахсыбыт да — сырыттын, Ааттаама, абааһы тыыттын!» Р. Баҕатаайыскай
   ср. др.-тюрк. тит ‘разрывать, раздирать’, хак. тыт ‘теребить шерсть’, кирг. тыт ‘трепать, растрепать; теребить’