и. д. л. от төрөө = родильница, роженица.

I 1) совм.-взаимн. от тарт = I 1, 3—7, 9, 14; маета тардыс= перетянуть палку (в игре); тардыһар мас а) палка для игры в перетягивание; б) уст. поперечина, за которую хваталась роженица при родах; өлөн эрэр өлөҥтөн тардыһар погов. умирающий хватается за травинку (соотв. утопающий хватается за соломинку); 2) тянуться, испытывать тягу; дойдутугар тардыһар он тянется к родным местам; үтүөҕэ тардыс= тянуться к лучшему # тардыһар оһохтор печи, дымящие при одновременной топке.
II совм.-взаимн. от тарт = II.

1. аат. Бииригэр диэри саастаах таба оҕото. ☉ Оленёнок до года
   Кыракый тугут чох хара харахтарынан Аагалаах диэки махтаммыттыы көрүтэлиир. Т. Сметанин
   Сотору бастакы тугуттар төрөөбүтүнэн барыахтара. В. Протодьяконов
   Өйдөөн көрдөххө тугуттар эмиэ оҕолор курдук араас буолар эбиттэр. Улуро Адо (тылб.)
2. даҕ. суолт. Таба оҕотун тириититтэн тигиллибит, оҥоһуллубут, быыһык. ☉ Сшитый, сделанный из меха молодого оленя, пыжиковый
   Чурумчуку бэйэтэ Чубуку бэргэһэлэннэ, Тугут истээх соннонно. Эллэй
   [Максим] тугут бэргэһэтин устан, сонун сиэҕинэн сүүһүн көлөһүнүн сотунна. Л. Попов
   Тугут саҕынньах кэтэн Туотарыйа сүүрэбин. И. Эртюков
   ◊ Кыһыл тугут көр кыһыл. Кыһыл тугут ийэтин эмиийин сүтэрэн, үҥүлүҥнүүр. Тугут кэбиспит (кээспит) — итэҕэс, сиппэтэх эбэтэр өлбүт тугуту төрөппүт (таба туһунан). ☉ Выкидывать оленёнка недоношенным (о самке оленя)
   [Табалар] мэччирэҥ хаара чиҥээтэҕинэ тоҥоллор, ол содулуттан уулаах тыһылар тугут кээһиэхтэрин сөп. ССП ЫН
   Дьүүкээрбит табалар үксүгэр тугут кэбиһэллэр, оҕолоро хойуккааҥҥа диэри мөлтөх, аһаах уонна ыарыыга ылларымтыа буолаллар. ВВ ЫСЫ
   ср. тюрк. тоҕ, туг ‘рождаться, возникать, появляться’, МНТ тубул, монг. тугал ‘телёнок’, уйг. тугутлук ‘роженица’