1) неровный; рябой; быдьырхай сирэйдээх у него рябое лицо, он рябой; быдьырхай эриэн рябой, пятнистый; 2) перен. жирный; быдьырхай бургунас жирная тёлка.

1. 1) пятнышки, крапинки || крапчатый; күөх эбир синие крапинки; эбир ойуу крапчатый рисунок; 2) веснушки; 2. рябой # эбир былыт перистые облака.

1) имеющий пятнышки, крапинки; с... пятнышками, с... крапинками; крапчатый; 2) имеющий веснушки; с... веснушками; веснушчатый; эбирдээх сирэйдээх кыыс девушка с веснушчатым лицом; 3) имеющий рябинки; с... рябинками; рябой.

прил. 1. (со щербинами) ойутта-ҕастардаах, хатыылаах; щербатый пол ойут-таҕастардаах муоста;2. разг. (рябой) эбирдээх, уоспалаах; с щербатым лицом уоспалаах сирэйдээх; 3. (без зуба) аҥаҕар, тииһэ суох.

даҕ., фольк. Эриэн, дьиримнэс өҥнөөх. ☉ Пестрый, рябой, переливающийся разными цветами радуги. Кэҥкил тыалаах, дьирибинэ балыктаах, дьэҥкэ уулаах баар үһү (тааб.: хобордоох, алаадьы, арыы). Өлүү тимир дьирибинэ балык. ПЭК СЯЯ

даҕ., кэпс.
1. Хараҕын кырыытынан өһүөннээхтик көрөр. ☉ Злобно смотрящий искоса
Хотуппатаҕа эйигин хоп тыл, Өстөөх кынчалҕан хараҕа, Үрүҥ ыраахтааҕылар торҕон кыыл Жандармнарын тыҥыраҕа. Эллэй
2. көсп. Быдьыныыт курдук мэҥнэрдээх. ☉ С крапинками, рябой
Ардыгар сылгы хараҕын маҥана эҕирдээх буолар, оннугу кынчалҕан харахтаах диэн ааттыыллар. ОМГ ЭСС

даҕ.
1. Биир тэҥэ суох, элбэх баас онно эбирдэрдээх (хол., киһи сирэйин туһунан). ☉ Неровный, рябой (напр., о лице)
Эдьиий уоспа сиэбититтэн быдьырхай эриэн. ПЭК СЯЯ
Былыык бөлүөҕүрбүт быдьырхай быһыылаах, хостуур саҕана балык уонна бадараан сыттаах буолар. ТВН ФБНь
2. көсп. Үчүгэй уойуулаах, эмис, байтаһын. ☉ Упитанный, жирный, нагулявший жир (о скоте). Быдьырхай бургунас
◊ Быдьырхай искэх — бөдөҥ төгүрүк искэх. ☉ Зернистая крупная икра. Быдьырхай искэҕи сиэтибит. Быдьырхай эттээх ыстаал — таһыттан эбэтэр быһыллыбыт, тостубут сиринэн көрдөххө бытархай төгүрүктэртэн турар курдук металл (тимир). ☉ Сталь с зернистой структурой. Бу саа быдьырхай эттээх ыстаалтан оҥоһуллубут

даҕ. Түөһүгэр чүөччэрдии, кэтэҕэр дьураалыы үрүҥнээх; кырымахтаах (киис туһунан). ☉ С белым кружочком на груди, с седой прядью на затылке (о соболе)
Киргиллээх киис кэһиилээх …… Киэҥ Симиил хатын [үрэх]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Киргиллээх кэтэхтээх, Килбиэннээх кылааннаах Киис барахсан. П. Тобуруокап
△ Эбирдээх, дьураалаах. ☉ Рябой, пятнистый, полосатый
Киргиллээх сымыыт. ПЭК СЯЯ
Киргиллэрдээх уктардаах …… Эбир тускуу хамыйаҕын Эҥийэлии тоһуйбут. С. Зверев
◊ Киис киргиллээҕэ — киис саамай бастыҥа. ☉ Лучший из соболей
[Кулун Куллустуур] Киис гиэнин киргиллээҕинэн …… Таҥныбыт киһи эбитэ үһү. ТТИГ КХКК
Киис киргиллээҕин курдук, Кыыс тахсан сүгүрүйдэ. И. Чаҕылҕан
Киһи киэнэ киргиллээҕэ көр киһи. Киһи киэнэ киргиллээҕэ …… Урааҥхай киэнэ улуута эбит бу киһи! Суорун Омоллоон
Киһи киэнэ киргиллээҕэ, Бухатыыр буулаҕата Багдаллан турар эбит. П. Ядрихинскай
[Микииппэр] киһи киэнэ киргиллээҕэ. Күндэ

I
1. аат.
1. Киһи сирэйигэр, этигэр тахсар тирии дьүһүнүттэн ордук хараҥа, атын өҥнөөх ханнык эмэ бээтинэ, чуоҕур. ☉ Пигментное пятно, веснушка на лице, теле человека
Ойоору олорор баҕа буутун курдук сантаҕар таныылаах, тэллэриттэҕэс уостардаах, буоспалаабыт эбирдээх сирэйдээх. Эрилик Эристиин
Катя эбирдээх кылгас муруннаах, кэтит сирэйдээх, хараҥатыҥы халлаан күөҕүнэн сымнаҕастык диэличчи көрбүт кыыс. Амма Аччыгыйа
Сабыстыбыт иэдэһигэр алтан харчы саҕа кыһыл эбирдэр көстүтэлээбиттэрэ. Л. Попов
Кэсимиэтикэҕэ сүбүөкүлэ симэһинин көмөтүнэн сирэй эбирин сүтэрэллэр. ФНС ОС
△ Сүөһү, кыыл тириитигэр, көтөр түүтүгэр баар уопсай өҥүттэн атын, үксүн хараҥа өҥнөөх бээтинэ. ☉ Пятно, крапинка на шкуре животного, на оперении птиц
Сотору-сотору хара улардар, эбирдээх эрдэҕэстэр көтөн күлүбүрэһэллэр. Амма Аччыгыйа
Кэнники сылларга сорох киис тириитин ис субатыгар хара эбир түһэр буолла. НС ХСБС
Биир кэлим сырдык өҥнөөх сылгыга бары миэстэтигэр туох да бэрээдэгэ суох үөһэттэн бырдаҥалатан саба ыһыллыбыт бөдөҥ эбир курдук атын өҥнөөх ойуулардаах сылгыны чуоҕур сылгы дэнэр. АНД СӨДьИ
2. Ууга туох эмэ түспүтүттэн кэрэниистэнэн тарҕанар төгүрүк ии долгуннар. ☉ Круги по воде, образующиеся при падении в неё какого-л. предмета
Уута долгуннуран, төгүрүк эбирдэр тула сырыстылар. Н. Заболоцкай
Оо, дьикти, оо кэрэ да киэһэ! Элгээҥҥэ сүтэллэр эрэһэ Эбирдэр чуумпуну көрсүһэ. М. Ефимов
2. даҕ. суолт.
1. Эриэннии чуоҕурдаах, бээтинэлэрдээх. ☉ Крапчатый, пёстрый, рябой
Уйаҕа алта кыра күөх эбир сымыыт баар. Н. Габышев
Кыталык аас кынатыгар Хара эбир кыырпахтаах. И. Гоголев
Оһох үрдүгэр турар эбир чаанньык хаппаҕын төлүтэ мөҥүөлээтэ. Л. Попов
Оҕонньордоох эмээхсин Олорбуттара үһү. Кинилэр биир эбир Кууруссалаах эбиттэр. ХОКИО
2. Ууга төгүрүк иилии тарҕанар (долгун). ☉ Расходящийся кругами (о волнах)
Эбир долгуннар муус хайыҥҥа тиийэн охсуллубуттара. С. Дадаскинов
[Бөһүөлэк] соҕуруу өттүнэн улахан күөл эбир долгуннарынан дьирибинии сытар. ВС ҮҮДь
Днепр …… кэтит туорааһыннаах, эбир долгуннаах уута килэйэн көстөр. НТГ СУоС
◊ Эбир былыт — биир кэлим буолбатах, сорох өттүнэн хараҥатыйан, сороҕор сырдаан көстөр быһыттаҕас былыттар бөлөхтөрө. ☉ Перисто-кучевые облака
Сайыҥҥы халлааҥҥа эбир хара былыттар күөрэлэһэн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
Халлааҥҥа үөһэнэн устар чараас эбир былыттар [киирэн эрэр күн уотуттан] хаанынан кыыһаллар. Н. Габышев
Эбир былыты быыһынан үөр хаас айманан ааһар. С. Окоёмов
ср. др.-тюрк. евир ‘вращать, направлять’, тур. евир ‘облако, туча’
II
эбир хамыйах көр хамы- йах
Уҥа илиитигэр сиэллээх эбир хамыйаҕы туппут. Ньургун Боотур
Одуну ойуун кымыс баһан ылан, эбир хамыйаҕынан ыһан унаарыппыта. «Чолбон»
Чабычах иһигэр сэттэ сиринэн маҥан сиэл баайан киэргэтиллибит айыыларга анаан кымыс ыһар эбир хамыйаҕы угаллара. СНЕ ӨОДь
Эбир ыһыах көр ыһыах. Былыргыттан быстыбат, Эргэ дьылтан эстибэт Эбир ыһыах ыһылынна. С. Зверев
Туруу дойду оройун Тунаҕынан тупсаран, Туҥуй эбир ыһыаҕынан Туруоруохпут буоллаҕа! Саха нар. ыр. III