1) выщербленный осколок; иһит эмтэркэйэ выщербленный осколок от сосуда; 2) щербина || щербатый; эмтэркэй хамыйах щербатая ложка (деревянная якутская).

даҕ. Тас өттүнэн сааһа алдьанан хатыыламмыт, хатыылаах, кылааккайа суох (маһы этэргэ). ☉ Шершавый, щербатый (о деревянных предметах). Маспыт биир сиринэн саркаахтаах
□ Дьүһүнэ көстүбэт гына киртийбит саркаахтаах муоста үрдүгэр бөх-сыыс ыһылла сытар. Эрилик Эристиин

I
<кэлтэгэй> кэрис бараан ыйдаах (ыйдаах-күннээх) фольк. — олоҥхоҕо Аллараа дойду ыйын-күнүн хоһуйарга туттуллар уларыйбат эпиитэт сорҕото, чопчу суолтата биллибэт. ☉ Щербатый, сумрачно-тусклый — часть постоянного эпитета солнца, луны эпического Нижнего мира в олонхо
Кэдирги эргиирдээх кэлтэгэй кэрис бараан ыйым кэдирги кэмниэтин! (андаҕар). ПЭК ОНЛЯ II
Кэрис бараан дьүһүннээх Кэлтэгэй ыйдара-күннэрэ Тиэрбэс иитин курдук Тиэрэ эргийэн хааллылар. П. Ойуунускай
Кэрэ күммүт оннугар Кэрис бараан ый тыгар. Н. Тарабукин (тылб.)
II
1. кэрий диэнтэн холб. туһ. Доҕотторо тэҥҥэ кэристилэр
2. Тугу эмэни уочарат быһыытынан ылан, биэрэн, туһанан ис. ☉ Брать, использовать что-л., передавая из рук в руки, по кругу
Уоттан ордон хаалбыт биир тимир куруусканан үһүөн кэриһэн чэйдэрин иһэн, күөл бүүрүгүн үрдүгэр сукуһан олордулар. Амма Аччыгыйа
Саҥа кэлбит дьон кэриһэ иһэн баран чороону остуолга уураллар. Эрилик Эристиин
[Эһэ] ис буотараҕын иһин сыатын кытта холбуу кырбаан, буһаран саламааттыыллара уонна кэргэн барыта мас хамыйаҕынан үллэстэн кэриһэн сииллэрэ. ПАК ЭТ
III
көр кэрии
Кэрис тыабар кэҕэ этэн кэҕийдэ, — Тула өттүбэр Тоҕус сайын сатыылаата. Л. Попов

1. аат. Туох эмэ сарымтыбыта, сарымтыбыт лоскуйа, илдьиркэйэ. ☉ Лоскуток, клочок, торчащий по изорванному краю чего-л.
   Уулусса муннугар тохтоон, кумааҕы афишалар сарымтахтарын самсыы тута-тута ааҕыталаата. Софр. Данилов
   Атаҕар таба турбат буола салҕалас буолла, мэктиэтигэр алдьаммыт баата ыстаанын сарымтахтара тыал үрэн эрэринии эйэҥнииллэр. И. Никифоров
   [Микиитэ] хаһыат сарымтаҕын кыбыппыт сиринэн кинигэтин арыйа баттаан, аахпытынан барда. Амма Аччыгыйа
2. даҕ. суолт. Сарымтыбыт, сарымтаҕас, сириттэҕэс. ☉ Рваный, щербатый, неровный
   Тэппэй кинини [элиэни] куорсуна түспүт сарымтах кынатынан эндэппэккэ билбитэ. Далан
   Тоҕойго киирээт, ыт халлаан мохсоҕолугар имнэппит [сиирэ тэптэрбит] сарымтах кулгаахтара ибигирэһэ түстүлэр, ону-маны сытырҕалаамахтаата. Н. Заболоцкай
   Дьүкээбил уота, дьэргэлгэн кустук араас эгэлгэ өҥүн түһэрэн, халлаан оройун ааһа сарымтах саһарҕалары өрө уһууран тахсааччы. Г. Колесов
   ◊ Сарымтах ой (түс) кэпс. — сарымтахтаа диэн курдук
   [Ыт мохсоҕолго сиирэ тэптэрбит кулгааҕа] сүүрдэҕинэ уонна Витяны кытта оонньоотоҕуна, сарымтах ойо сылдьар. Н. Заболоцкай
   Оҕолор кинилэри ыраахха диэри батыһан сарымтах ойбуттара. И. Федосеев

1. аат.
2. Кытаанах эттик үлтүркэйэ, эмтэрийэн түспут өлүүскэтэ. ☉ Отколовшийся от твёрдого тела кусок, осколок
   Бурдук сиринэн атаакалаан истэхтэринэ, политрук уҥа илиитин быччыҥын сэнэрээт эмтэркэйэ ибили көтөн ааста. Ф. Софронов
   Уу оргутан, тар эмтэркэйин онно уган, бурдук кутан, дэлби ытыйан хааһылыыллар. С. Маисов
   Ордук өстүөкүлэ иһит кутталлаах, кини эмтэркэйдэрэ саас үйэ тухары хаалан, хаһан баҕарар киһини да, кыылы-сүөлү да эчэтиэхтэрин сөп. ББЕ З
3. көсп. Туох эмэ (хол., киһи олоҕун) хаалбыт оччугуй сороҕо, тобоҕо. ☉ Часть, отрезок, осколок чего-л. (напр., человеческой жизни)
   Олох уһук эмтэркэйигэр да туран Эйигин булар эрэл баара. Т. Сметанин
   Мин олоҕум лоскуйун тиһэх эмтэркэйдэрин аччык-аас кэм мэҥиэстэр. ФЮ ӨИЭТ
   Табаарыс Базаров ити дойҕоҕо барыта, буржуазия дойҕоҕун эмтэркэйин курдук, буржуазия кылаассабай өйдөбүлүн курдук, наһаа оккураҥ! В. Ленин (тылб.)
4. даҕ. суолт. Кытыытынан эмтэрийбит, ойо барбыт, эмтэриттэҕэс, ойуттаҕас. ☉ Щербатый, с щербинами, с зазубринами. Эмтэркэй хамыйах
   □ Эбиэт кэнниттэн сиэркилэ иннигэр туран өр баҕайы кичэйэн эмтэркэй тиистэрин тымтыгынан хастан тахсара. М. Горькай (тылб.)

даҕ. Тугу да кимиэхэ да биэриэн баҕарбат, күтүр. ☉ Скупой, жадный, скаредный (о ком-л.)
[Кэтириис:] Онто да суох күтүр, кэччэгэй аатым балай эрэ тарҕанна. А. Софронов
Кини сааһын тухары, дьадаҥытынан хаалбыт гынан баран сүрдээх кэччэгэй Киргиэлэйдээҕэр быдан ыраастык аһаантаҥнан олорор. Амма Аччыгыйа
Биһиги чугаспытыгар бэйэтэ бэрт туспа сигилилээх-майгылаах, олус диэн кэччэгэй, күтүр киһи олорбута. Н. Заболоцкай
△ Кэмчи, кэрэгэй. ☉ Скупой, скудный (о чем-л.)
Мээлэ кэпсэммэтин, кэччэгэй тыллааҕын иһин этэбин. С. Окоемов. Саха сиринээҕи кинигэ кыһата соторутааҕыта кэччэгэй соҕустук да буоллар, сэттэ эдэр поэттар кинигэлэрин таһаарда. «ХС»
♦ Кэччэгэй кэскиллэн — быстах оҥоруулан, дьоло суох буол. ☉ Быть несчастным, не имеющим будущего, обделенным судьбой
Очурга оҕустаран, Томторго туойтаран, Итэҕэс айыыланаайаҥый, Кэччэгэй кэскиллэнээйэҥий Кэҕэ мэник уол!.. А. Софронов
◊ Кэччэгэй кириэһэ суох — кэччэгэй оннооҕор кириэскэ ороскуотуруон кэрэйэр. ☉ У скупца нет и креста. Кэччэгэйтэн кэлтэгэй хамыйахтаах баһар — кэччэгэй (ордук) ночоотурар, хоромньулаах (этии былыргы итэҕэлтэн төрүттээх: Орто дойдуттан барыта чиэски, «кэлтэгэй», Аллараа дойду иҥсэлээх абааһылара асаһаллар, онон кэччэгэй куруук ночооттоох, хаһан да өнүйбэт). ☉ Выражение основано на старинном якутском веровании, по которому прожорливые черти Нижнего мира, где все щербато (не как у людей), едят у скупого, потому он всегда терпит убыток (букв. у скупца черпает тот, у кого щербатый половник).

1) неодинаковый, разный (напр. о предметах, состоящих из различных частей); ыйааһын кэлтэгэй неточные весы (у к-рых одна сторона перетягивает); кэлтэгэй ньуоска щербатая ложка; кэлтэгэй остуол колченогий стол; 2) перен. односторонний, ограниченный; неудовлетворительный; имеющий порок, изъян; кэлтэгэй быһаарыы одностороннее решение; кини оҥорбута барыта кэлтэгэй все его поделки бывают с изъяном; кэлтэгэй ый а) месяц на ущербе; б) серп луны; 3) перен. разг. обиженный судьбой, несчастный.