1) цельный, неотделённый; сомоҕо көмус золотой самородок, самородок золота; сомоҕо муус глыба льда; сомоҕо таас а) булыжник; б) валун; сомоҕо сыа ком жира; 2) перен. единый, сплочённый; сомоҕо коллектив сплочённый коллектив # сомоҕо домох грам. устойчивое словосочетание; фразеология; сомоҕо тыл словосочетание.

бөскөй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Атыыһыт киниэхэ супту хааман бөскөҥнөөн кэлэн: «Самородок көмүстээх үһүгүн дуу, көрдөр эрэ»,— диэбитэ. Н. Якутскай

аат.
1. Сомоҕо көмүс. ☉ Самородок
Хайа аннынааҕы сыыр хааһыттан аҕам чаччыгыныар сымыытынааҕар улахан соморуодак кыһыл көмүһү булбута. А. Фёдоров
Ол аргыстарыттан биир киһи …… хас да бөдөҥ соморуодак көмүстээх иһэрэ биллибит. С. Никифоров
2. көсп. Айылҕаттан бэриллибит улахан талааннаах киһи. ☉ Человек с большими природными данными, одарённый от природы, самородок
Г.П. Башарин — наука саамай үрдүк чыпчаалыгар тиийэ үүммүт саха бастакы талааннаах соморуодак учуонайдарыттан биирдэстэрэ. Далан

аат.
1. Бэйэтин идэтин толору баһылаабыт үлэһит. ☉ Квалифицированный специалист в какой-л. области деятельности, мастер
Чаһы маас тара.  Евдокия Петровна отучча сыл иистэнньэҥинэн үлэлээн …… билигин дьахталлар тас таҥастарын тигэр маҥнайгы кылаастаах иистэнньэҥ-маастар. «Кыым»
К.К. Байкалов аатынан сопхуоска чахчы бэйэлэрин идэлэрин ба һылаабыт мэхэнисээтэрдэр, үлэ маас тардара үлэлииллэр. «Ленинскэй знамя»
2. Барыга-бары сыстаҕас, дьоҕурдаах ки һи. ☉ Мастер на все руки
Оҕонньор маска эрэ буолбакка, тимиргэ кытта маастар.  Бу көрдүм, Сэмэнчик маастары Атынан дьүккүтэн иһэрин, Буруус туу эрбэммит мастары Собуоттан тутууга тиэйэрин. С. Васильев
Уруһуй да буоллун, Уолбут син биир маастар. Күннүк Уурастыырап
3. Дьоҥҥо-сэргэҕэ киэҥник биллэр, айылҕаттан талааннаах киһи (хол., тыл, сыана, ойуулуур-дьүһүннүүр дьыала маас тара). ☉ Талант-самородок, мастер
Ускуустуба уһулуччулаах маастардара үүннүлэр.  Ырыаһыт Ольга Иванова, тойуксут Марина Петрова, хомусчут Федора Гоголева, Марина Никитина, Пётр уонна Иона Николаевтар састааптаах чабырҕахсыттар триолара — само деятельнай сыана маастардара — ситиһиилээхтик оонньоон көрдөрбүттэрэ. АҮ. Сахалар муоһунан оҥоруу үчүгэй маастардарын быһыытынан бэрт былыргыттан аатыраллар. «Ленин с.»
4. Производство хайа эмэ салаатын, учаастагын салайар үлэһит. ☉ Должность руково дителя отдельного участка производства, мастер
Тутуу биригээдэтигэр саҥа холбоспут холкуостан хас да киһини эбэн Ананийы маастарынан анаабыттар. М. Доҕордуурап
◊ Спорт маастара — спортка уһулуччу ситиһиилэрдээх спортсмеҥҥа бэриллэр аат. ☉ Мастер спорта
Никита Кустуров тустууга өрөспүүбүлүкэ хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ, ССРС спордун маас тара. Н. Лугинов
Тустуу кытаанах оскуолатын аан бастаан барбыт уолаттар …… Фёдор Винокуров, Фёдор Эверстов, Сидор Попов уонна Калистрат Владимиров курдук бэртээхэй, бэйэ лэрэ туспа суоллаах-иистээх спорт маастардара буола үүннүлэр. ССТ

даҕ.
1. Арахсыспакка, бытарыйбакка бүтүннүү кэлим сылдьар (туох эмэ модьуну, кэлимсэни этэргэ). ☉ Цельный, неотделимый, нераздельный (о чём-л. крупном)
Сомоҕо суорба таас ньыгылын Ама уот күллүө үһү дуо? И. Эртюков
Куһаҕан сурах …… хайаттан төкүнүтүллүбүт ириэнэх сомоҕо хаар курдук ыраатан, аллара түһэн истэҕин аайы улаатар быһыылаах. Э. Соколов
Баҕалар хоруоптан ыстанан түһэн, иин эркиннэригэр ойуоккалаатылар, сомоҕо буордар кинилэри иин түгэҕэр баттыы түстүлэр. М. Горькай (тылб.)
2. көсп. Хайдыһыыта, ыһыллаҕаһа суох, ыга түмсүүлээх. ☉ Сплочённый, хорошо организованный
Үлэһит кылаас биир сомоҕо буола түмсүүтэ туругурдун! Амма Аччыгыйа
Биһиги дьоммут Биир сомоҕо буолан бастаан киирбит [фашист] Баламат күүһүн тулуйбуппут. Саха нар. ыр. III
[Михаил:] Ол кини барбытыттан биһиги мөлтүөхпүт суоҕа, хата, ордук сомоҕо буолуохпут. С. Ефремов
♦ Сомоҕо көмүс — сиртэн хостонор кыһыл көмүс бөдөҥ куһуоччуга, туорааҕа. ☉ Самородок золота
Сиртэн-буортан сомоҕо көмүстэр, күндү таастар өрө көтөллөрүн курдук, талааннар норуоттан үөскүүллэр. Суорун Омоллоон
Эһиги билэн эрдэххит дии, сир үрдүгэр төһө улахан сомоҕо көмүстэр көстөллөрүй? Тумарча
Мин хайам Аҕыс хос кырыылаах Сомоҕо көмүстээх. С. Васильев. Сомоҕо мас — хайытыллыбатах, бөкүнүк дүлүҥ мас. ☉ Обрубок бревна, чурка
Били өлөрбүт табаларын тириитин сомоҕо маска иилэ бырахпыттара. Далан
Сааба олорор суон сомоҕо маһын мөкүнүҥнэтэр. «ХС». Сомоҕо олоппос — олорорго сөптөөх төгүрүк кэтит сирэйдээх дүлүҥ. ☉ Широкий круглый чурбан, служащий сиденьем
Хаара суох кылгас тыс этэрбэһин, атаҕын атаҕар охсуолаан, тэбэммитэ буолла, бэлэмнэммит сомоҕо олоппоско кэллэ. Болот Боотур
Дарыбыан икки өттүнэн уһуктаах хойгуону тобугунан сомоҕо олоппоско ыбылы баттаан, улахан игиинэн аалан кирдиэхтии турда. В. Яковлев
Александрдаах эмээхсин аттыгар баран, сомоҕо олоппоско олорон кэбистилэр. М. Доҕордуурап. Сомоҕо сирэй- дээх — дэгдэгэр имнээх, толору эттээх сирэйдээх. ☉ Со скуластым, мясистым лицом
Биир салгыҥҥа хараарчы сиэппит сомоҕо сирэйдээх, модьу көрүҥнээх, төрөл уҥуохтаах киһи тугу эрэ күөдьаа кэпсии олорор. Болот Боотур
Көнө, үрдүк уҥуохтаах, хара бараан сомоҕо сирэйдээх …… көрсүө-сэмэй көрүҥнээх киһи. С. Окоёмов
Уһун соҕус сомоҕо эттээх сирэйдээх, арыы саһыл хааннаах …… уҥуоҕунан орто улахан киһи. МНН
Сомоҕо тыл (домох) тыл үөр., көр домох. Холбуу да, сомоҕо да тыллар икки эбэтэр хас да тыл ситимнэһиитинэн үөскүүллэр. АПС СТЛ
Сомоҕо тыл уус-уран литератураҕа айар үлэ ньыматын быһыытынан туттуллар. ННН СТМО. Амма Аччыгыйа бу [«Сааскы кэм»] айымньытыгар сомоҕо домоҕу үгүстүк туттар. «ХС»
ср. алт. сом ‘форма; контур; контурный; статуя; обтёсанное дерево’