сыһ. Саһарҕа курдук кыыһан, сырдаан. ☉ Наподобие зари (сиять, светиться). Саһарҕалыы кыыс
□ Ол илин ураты уотум Сарадахтыйа умайда, Саһарҕалыы сандаарда. П. Ершов (тылб.)

сов. 1. что сырдат, сандаарт, күндээрт; солнце озарило долину күн хочону күндээртэ; 2. кого-что, перен. сырдат, тык, чаҕылыт; улыбка озарила его лицо кини сирэйин мичээр сырдаппыта, кини мичээрдээн кэлбитэ.

сыһ., поэт. Сандааран-күндээрэн, сандаардан-күндээрдэн, күлүмүрдэтэн. ☉ Так, чтобы сияло, сверкало
Саҕах үрдүнэн Сандааран көстөр Саабылаан батаһын Сандылкүндүл оонньотто, Үйэлэри үрдүнэн Өндөйөн көстөр Үрүҥ көмүс үҥүүтүн Өрө уунан күлүмнэттэ. С. Васильев

сарадахтан диэн курдук
Соноҕоһуом, Ол иһин ураты уотум Сарадахтыйа умайда, Саһарҕалыы сандаарда. П. Ершов (тылб.). Саһарҕа сарадахтыйар, Түүн хорооҥҥо үҥэр, Чумацкай таабары тула Кыһыл саһыл үрэр. Э. Багрицкай (тылб.)

аат. Ааһан иһэр киһи, ааһан иһээччи. ☉ Проходящий, прохожий, проезжающий
Түүннэри харыйа куулаттан Кыым көттө, киэҥ түннүк сандаарда. Алааска алаадьы сытыттан Ааһааччы айанньыт бытаарда. П. Тобуруокап
Тулам хабыс-хараҥа. Ньиэмэс ыстаабын тулатыгар харабыллар ааһааччыны тохтотор, ыйытар, быстах хаһыылара иһиллэр. Т. Сметанин. Ол хайаҕа айан дьоно ааҕар: «Ааһааччы, бу өрүс курдук буол!» Таллан Бүрэ

распространять яркий свет, сиять; күн сандааран таҕыста сияя взошло солнце; хараҥаҕа уот сандаарда в темноте вспыхнул огонь.

с. 1. (по гл. излучать) сыралытыы, (сардаҥардан) таһаарыы; сандаардыы; 2- (по гл. излучаться) сыралыйыы, (сардаҥаран) тахсыы; сырал; излучение тепла итии сыра-лыйыыта.

аат.
1. Уу суудуналарыгар түүҥҥү кэмҥэ суолу ыйан биэрэргэ аналлаах чыпчылыйар уоттаах баасына. ☉ Ма як
Өрүс уутун сүнньүгэр, майаак уота сандаарда. С. Васильев
Куорат ута рытыгар арыыга сүүнэ улахан майаак тутуллубута. КФП БАаДИ
Тох туур пуорпут ханнаный? Майаактар сууллубуттар. В. Маяковскай (тылб.)
2. көсп. Үлэҕэ, производствоҕа өрүү бастаан иһээччи, көҕүлээччи. ☉ П е р е д о в и к производства
Ийэлэр, эбэлэр к эмпи ри энсийэлэрэ, үөрэх туйгуннарын, үлэ м айаактарын көрсүһүүлэрэ тэриллэллэр. КН ПБ
Н.Г. Заглада курдук бурдугу үүннэрээччи чиэһин үрдүктүк тутар үлэһиттэр — биһиги билиҥҥи кэммит майаактара — сир ахсын бааллар. «Кыым»

аат. Таһаҕас тиэйиилээх сыарҕа, тэлиэгэ субурҕата. ☉ Обоз
Бастакыта — уота, ортокута — обуоһа, кэнникитэ — кэһиитэ баар үһү (тааб.: чаҕылҕан, этиҥ, ардах). — Хата, Дьокуускайдаан хаалымына, айанньыттар, обуостаахтар ол диэки бараллара эбитэ дуу? Н. Якутскай
Кинилэр [балыксыттар] ол обуоһунан тууһу күүтэллэр. М. Доҕордуурап
◊ Кыһыл обуос истор. — 1920 — 1930 сс. оҕус, ат көлөнү субуруччу холбоон баран күргүөмүнэн таһаҕаһы тиэнэн таһыы. ☉ Красный обоз: в 1920 — 1930-х гг. так называли обозы с красным флагом, на которых перевозили различные грузы, чаще продовольственные
Кыһыл обуос диэн хастыы эмэ оҕус, ат көлөнү субуруччу холбоон баран, кууллаах бурдуктары тиэйэн илдьэн маҥхааһайдарга кутар күргүөмнээх үлэ этэ. ПНИ ОСОТ
Отут көлө бурдуга Омурҕаҥҥа астанна, Кыһыл обуос субуйда, Кыыһар былаах сандаарда. «ХС»

аат.
1. Дүлүҥ мас оһоххо отторго анаан кыра гына хайытыллыбыта. ☉ Кусок расколотого чурбана для топки, полено
Сиэҥкэ ибир-сабыр хааман тахсан, таһырдьаттан хас да хардаҕаһы киллэрэн, уотун отунна. Күндэ
Сотору хаппыт хардаҕастар бачыгыраччы умайан күүдэпчилэннилэр. С. Никифоров
Уокка оттор маһын куруҥтан бэйэтэ кэрдэн, тэлгэһэтигэр тиэйэн киллэрэн, эрбээн, хайытан хардаҕас маһы бэлэмнэнэрэ. ТГС ЫА
2. харыс. т. Айа. ☉ Самострел
Тойон эһэлэрим, хардаҕаспар хаайан кулуҥ, Кылыыбар кыһайыҥ, Кэнтикпэр киллэриҥ. Саха нар. ыр. II
Хардаҕас мас айата Хайы-үйэҕэ Үрүҥ хаары Үрэйэ тэбэн Эстибит элбэрээк элэҥнээтэ, айа араҕастыйан сандаарда. А. Софронов
ср. монг. хагадас ‘полено’