сатаарый 2 диэн курдук. [Абааһы уола] Сэттэ былас уот мэнэгэй тылын Сиэрэ уотун курдук Сэлэпис гыннарда, Сарылыы былаастаан Саҥа саҥаран Сатаарытта турдаҕа… П. Ойуунускай

сыһ. Сатаарытан, эҥээриччи дуоратан (дуорайан). ☉ Протяжно, громко и раскатисто (раздаваться — о голосе, звуке чего-л.)
«Саҥа кыыһы кытта дорооболос. Аата Таня диэн!» — Соня, сатаархайдык күлэн баран, Таняны кытта билиһиннэрдэ. М. Доҕордуурап

туохт. Киҥнээхтик, кытаанахтык хараҕын кырыытынан көр. ☉ Бросать злобный взгляд, коситься злобно, свирепо
Бүлүү түгэҕинээҕи киһини кынчарыйбыкка дылы (өс ном.). Дьөгүөрдээн уолун алдьархайдаах быһыытыттан наһаа кыһыйан кырыктаахтык кынчарыйбыта буолар да, туттуммакка күлэн сатаарытар. Амма Аччыгыйа
Суон Бүөтүр утары тугу да булан эппэккэ, оҕонньору сибилигин туран илдьи тэпсэн кэбиһиэх курдук кырыктаахтык дьөлө кынчарыйан олордо. Болот Боотур

сыһ. Сатаарыйан иһиллэр курдук, сатаарытан, сатаархайдык (тыаһаа, саҥар, күл). ☉ Протяжно, громко, гулко (звучать, говорить, смеяться)
Оруудьуйалар араас «куоластаахтар»: сорохтор чиҥник, кылгастык көхсүлэрин этитэн кип гыннаран кэбиһэллэр, …… сорохтор сатаарыччы саанан хаалаллар. Амма Аччыгыйа
[Бухатыыр] Сааскы киһини кытта Сатаарыччы кэпсэтэ турар Дьалхааннаах сарайдаах эбит. Суорун Омоллоон
Онтон бары сатаарыччы күлүстүлэр. Р. Баҕатаайыскай

сыһ. Дьиибэлэммиттии, туох эрэ көрүдьүөһү, бэтиэхэни санаабыттыы. ☉ Потешно, озорно
Дыгдаалап остуол дьааһыгыттан ылан хортууһун уунна, аҥаар хараҕын быһа симэн кыҥаан көрдө, тиэхэлээхтик мүчүк гынан мичээрдээтэ. М. Доҕордуурап
Батурин тиэхэлээхтик, исиһиттэн күлэн сатаарытар. В. Яковлев
Сөдүөт кыһыйбыт санаатыгар эбитэ дуу, Боккуо өссө кини диэки тиэхэлээхтик ымас гынан аһарарга дылы гынна. Н. Кондаков

дьүһ. туохт.
1. Оҥостон туран кэҥэт (үксүгэр ыллаары гыммыт киһи күөмэйин оҥостон, кэҥэтэн, чөллөрүтэн хабарҕатын быччыҥнарын күүрдэрин этэллэр). ☉ Прочищать (горло); напрягать мышцы (горла, груди)
Көҥдөй түөһүн көҥкөтөн, Саҥата суох үөһэ тыынна, Төрүөтэ суох кыйаханна. Р. Баҕатаайыскай
Кэрдиис хабарҕатын дабатан Кэпсээн-кэҕийэн киирдэ, Көмүс күөмэйин көҥкөтөн Күөрэтэн-дьиэрэтэн барда... С. Васильев
Ыйдаҥатааҕы тэргэн тиит күлүгүн саҕа эриэн үөн бөҕөлөр …… кинини тоһуйан үөлэс айахтарын көҥкөтөн, дириҥ куолайдара хараара чөҥөрүспүттэр. Д. Апросимов
2. Күөмэйгин күүрдэн улаханнык саҥар, ыллаа. ☉ Говорить, петь громким голосом; петь басом, басить
Күөмэйин көҥкөтүөҕүнэн көҥкөтөн, куолаһын сонотон, салгыы ыллаан сатаарытта. Болот Боотур
Толуу бэйэҕин Тото көрөммүн, Үтүө бэйэҕин Үөрэ көрөммүн, Алтан чороон Айахпын атыттым, Көмүс чуораан Күөмэйбин көҥкөттүм. Болот Боотур