үллүктээ диэнтэн холб. туһ. Үрүмэ көмүс былыттар Үтүмэн-быдан алларанан, Үрүҥ-сахсас баатаны Үрэйэ-тэлгии тарпыттыы, Үллүктэһэн хааллылар. С. Васильев

кыдамалаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Иннокентий Заболоцкай кырыы оту кэбиһэр, түстүүрэ эрэ хаалбыт. Өтөр-өтөр бөдөҥнүк кыдамаламмыт от аргыый күөрэйэн тахсан, сахсас гына түһэрэ көстөр. Н. Заболоцкай

[куһаҕан + ахханнык] сыһ., түөлбэ. Куһаҕан аҕайдык, куһаҕан соҕустук. ☉ Плоховато, плохо, дурно
Хабдьылар хара кутуруктарын хороҥнотоот, куһааханнык хабдьыгыраат, сахсас гынан көтөн тараппачыһан хааллылар. «ХС»
Ежиков …… революционнай ырыалары куһааханнык олбу-солбу оонньоон барда. Д. Фурманов (тылб.)

сохсой диэнтэн көстө түһүү. Ньукулай оҕонньор анныгар кумуччу уктан олорор көһүйбүт атаҕын нэһиилэ көннөрөн, умса баатыйалаан, сохсос гынан туран кэллэ. Болот Боотур
Ала тураах сохсос гынна, соноото, сахсас гынна, сыҕарыҥнаата. С. Тимофеев
Бултаабыт булдунан махтах санаммыт Сатай өһүргэнэн сохсос гына түспүтэ. «Чолбон»

чөмчөй диэнтэн холб. туһ. Бастаан нэлэс, онтон сахсас, онтон чөмчөс, онтон лаглас баар үһү (тааб.: оту охсуу, мунньуу, бугуллааһын, кэбиһии)
Балаҕаннары тула уонтан тахса буор ураһалар, тирии тордохтор чөмчөһөн олороллор. Болот Боотур
[Бугуллары] кыраабылынан тараан кэбистэхтэринэ, отторо сымыыт курдук өрө чөмчөс гына түһэр. «Чолбон»

сыһ.
1. Туох эмэ туохтан тахсарын, тугунан оҥоһулларын бөдөҥ, улахан гыныталаа (хол., буукубалары). ☉ Делая каждый составной элемент чего-л. крупным, большим (напр., о написании букв), крупно. Бөдөҥнүк суруй. Бөдөҥнүк сииктээ
□ Саҥата суох одуулаан көрөн баран, аахта кумааҕы сирэй муннугар кыһыл чэрэниилэнэн бөдөҥбөдөҥнүк суруйан барылатта. А. Софронов
2
көр улаханнык. Итинтэн антах бөдөҥнүк ыал олохсуйбут сирэ суох. Амма Аччыгыйа
Өтөр-өтөр бөдөҥнүк кыдамаламмыт от, аргыый күөрэйэн тахсан, сахсас гына түһэрэ көстөр. Н. Заболоцкай

аат. Эрбэммит мас силиһин кытары хаалбыт алын чааһа, төҥүргэс. ☉ Пень
Урут манна ойуур эбит быһыылаах, онон-манан чөҥөчөктөр хороһон көстөллөр. Н. Якутскай
Саҥардыы түөрүллүбүт чөҥөчөктөр, кыстаммыт мастар адаарыһан, сахсаһан сыталлар. А. Фёдоров
Хорутуллар сири солууллар уонна чөҥөчөктөрүн түөрэллэр. СОТ
♦ Чөҥөчөккө үҥпүт — толоон оҕото диэн курдук (көр толоон). Түүн төрүөбүт, түннүгүнэн тахсыбыт, чүөмпэҕэ сүрэхтэммит, чөҥөчөккө үҥпүт (өс хоһ.). Чөҥөчөктөрүн хаардаабыт көр хаардаа. Бу оҕонньор чөҥөчөктөрүн хаардаабыт бадахтаах
◊ Чөҥөчөк тэллэйэ — чөҥөчөккө, мас төрдүгэр үүнэр синньигэс умнастаах тэллэй. ☉ Опёнок (гриб)
Маринуйдааһыҥҥа үүнэн ситэ илик, кытаанах эттээх үрүҥ тэллэй, хатыҥ, тэтиҥ, бэс тэллэйдэрэ, чөҥөчөк тэллэйэ, саһылчай бараллар. УГС ССКОТ
Сидьиҥ тэллэй (бледная поганка), мухомор, үөстээх тэллэй (желчный гриб), сымыйа саһылчай, сымыйа чөҥөчөк тэллэйэ дьааттаахтар. КВА Б
ср. чулым. тогэч ‘пень’, бур. түгэсэг, монг. төгцөг ‘обуглившийся пень’