милиция || милицейский; милиция свистога милицейский свисток.

издавать протяжный резкий тонкий свист; свисток чыһыырар протяжно засвистел свисток.

1) пронзительно свистеть, свиристеть; милиционер свистога чуһуурда раздался свисток милиционера; 2) вырываться со свистом (напр. о паре).

чыһыыр диэнтэн төхт
көрүҥ. Аттар чалбаҕы кэһэн чаллырҕаталлар, куучар иһиирэн чыһыырталыыр. «ХС»
Салгыҥҥа полицейскайдар свистоктара чыһыырталаабыта. М. Горькай (тылб.)

үһүүр диэнтэн хай
аата. Сүр хатан үһүүрүү кинини төттөрү хайыһыннарбыта. Р. Кулаковскай
Тыал свистоктар сып-сытыы үһүүрүүлэрин салгын устун тарҕатара. М. Горькай (тылб.)

чыһыыр диэнтэн тиэт
көрүҥ. Буулдьалар чыһыырбахтаатылар. С. Тарасов
Субу-субу полицейскайдар свистоктара хатаннык чыһыырбахтыыр. Е. Неймохов
Борохуот, чыһыырбахтаан-иһиирбэхтээн ыла-ыла, үөһүнэн өрө битийэн, ааһа турбута. А. Сыромятникова

тыаһы үт. туохт. Уһуннук тыаһыыр сытыы иһиириини таһаар (хол., уута оргуйдаҕына чуһуурар чаанньыгы этэргэ). ☉ Издавать протяжный, резкий, тонкий свист (напр., о чайнике)
Иннибэр траншеяҕа сэнэрээт дуу, миинэ дуу дэлби барда, оскуолактар чыһыырдылар. НТГ СУоС
Судьуйа свистога чыһыырда. «ЭК»
Маамыкта өрө чыһыыран тиийэн кэнники бөрө моонньугар хатылла түстэ. Тэки Одулок (тылб.)
ср. тат. ыжгыру ‘гудеть; выть; шипеть’

аат.
1. Спорт сорох көрүҥнэригэр күрэхтэһиилэргэ судьуйалыыр киһи. ☉ Судья в некоторых видах спортивных состязаний. Арбитр боксердары ириингэ ортотугар ыҥыртаата
□ Ол икки ардыгар арбитр свистога чыһыырар, уолаттар онно биирдэ көбүөр таһыгар тахсыбыттарын билэллэр. Н. Лугинов
2. Судаарыстыбаннай тэрилтэлэр икки ардыларыгар үп-мал боппуруоһугар тахсар мөккүһүүлэри көрөр уонна быһаарар дуоһунастаах киһи. ☉ Должностное лицо, рассматривающее имущественные споры между государственными предприятиями, организациями и учреждениями, арбитр
Англия дипломаттара былыр былыргыттан Европа государстволарын иирсээннэригэр мөккүөрү быһаарааччы (арбитр) курдук сылдьаллара. АЕЕ ӨӨ

1. даҕ. Түргэн туттунуулаах, хамсаныылаах, сылбырҕа, сымса. ☉ Проворный, ловкий, быстрый
   Эһэ, кырдьык, өһүргэммиттии кыламмытынан, оҕонньор диэки биирдэ ыстанан кэбистэ — бу сымсаҕайын, бу хапсаҕайын көрүөҥ! Л. Попов
   Кини олус хапсаҕай, сылбырҕа, сороҕор сынньалаҥ кэммитигэр араас уустук нүөмэрдэри көрдөрөн сэргэхситэр. С. Никифоров
   Тороху даҕаны аһара күүстээх, хапсаҕай хамсаныылаах кыыл буолан биэрдэ. ПНЕ СТ
2. аат. суолт., спорт. Саха национальнай тустуута: тустааччылартан, ыйааһыннарыттан тутулуга суох, ханнык эмэ албаһы туттан утарылаһааччытын урут охторбут эбэтэр сири таарыйбыт киһи — ол хотор. ☉ Якутский национальный вид борьбы: участники, независимо от личного веса, должны стараться уронить противника; проигрывает тот, кто коснулся земли первым, хапсагай
   Эдэркээн судьуйа уол свистогунан үһүүрээтин кытта хапсаҕай саҕаланна. У. Ойуур
   Хапсаҕайы сайыннарыыга, пропагандалааһыҥҥа үгүс үтүөлээх киһини, Роман Михайлович Петухову, дьоно-сэргэтэ Бөҕө Петухов диэн ааттыыллар. Хапсаҕай
   Ситэн-хотон да баран, таптыыр дьарыгын, — хапсаҕайын, бырахпатаҕа. «Кыым»
   алт. капшагай, хак. хапчагай ‘быстрый, скорый’, тув. капшагай ‘ловкий, проворный’, ног. капсагай ‘торопливый, суетливый человек’, бур. габшагай ‘прыткий, вёрткий’. п.-монг. ҕабсиҕай ‘ловкий’

аат.
1. Суукка көрүллэр дьыалаҕа бириигэбэри таһаарар бырааптаах суут дуоһунастаах үлэһитэ. ☉ Должностное лицо в органах суда, выносящее приговор по судебному делу, судья
[Бүөтүр:] Судьуйа үҥсүүлээхтэри барытын көрүөм диир үһү. Амма Аччыгыйа
Ол дьон бары [кинээһи кырбааччылар] судьуйа уурааҕынан уонча киһи иккилии, үстүү ый түрмэҕэ сыппыттара. Эрилик Эристиин
Суукка бэрэссэдээтэллээччи норуодунай судьуйа буруйдуур түмүгү ааҕар. ДьИэБ
2. спорт. Күрэхтэһиини, оонньууну дьүүллүүр, тойоннуур киһи. ☉ Тот, кто судит игру, состязание, судья, арбитр
Кини ыт үтүлүк саҕа боксуор бэрчээккилээх илиитин судьуйа өрө көтөхтөр эрэ, элбэх киһилээх киэҥ саала иһэ кыайыылааҕы эҕэрдэлээн …… ньиргийэ түһэрэ. Н. Лугинов
Кылаабынай судьуйа күрэхтэһии быраабылатын халбаҥа суох тутуһуу иһин эппиэттиир. СНККБ
Бөҕөстөр илии тутуһаат, төттөрү хаамалларын кытта, судьуйа свистога айманар. ССТ
3. көсп. Ким-туох эмэ туһунан санаатын этэр, тойоннуур, сыаналыыр киһи. ☉ Человек, который высказывает какое-л. суждение, мнение, заключение о чём-л., даёт оценку кому-чему-л., ценитель, судья
Суобас уонна чиэс туһунан Субу-субу дойҕохтуугун — Суобаһы уонна чиэһи сокуоннуур Судьуйа курдук туттаҕын. Л. Попов
Мин хартыынаҕа үчүгэй судьуйа буолбатахпын. С. Ефремов
Сүрэх дьыалатыгар судьуйа суох. СДТА