I
көр лэбэйдээ
«Ити тугуй? Бу тугуй уонна тоҕо?» Үрүт үөһэ хат-хат лэбэйдэ. Таллан Бүрэ
Оҕонньор оҕуруот аһын үүннэрии бары ньыматын туох баарын барытын, хат-хат л э б эйэн, сиһилии ыйытта. В. Яковлев
Биири биэстэ лэбэйэн Биһэн-таһан биэрэҕит. С. Тимофеев
II
1. аат. Биири үрүт-үөһэ хатылаан этии эбэтэр уһатан быһаарыы. ☉ Надоедливое повторение в речи одного и того же или многословное, долгое объяснение чего-л.
Ии, эрэйдээх, би лигин уолугар ойоору турар. Эһиги лэбэйгититтэн Тима кууһара атын диэҕэ билигин. А. Сыромятникова
Данил оҕонньор …… өйдөөҕөр улаатымсыйа соҕус туттар, итирэн билигин лэбэйигэр түс пүт Сиэллээхэби сиилиирдии одууласта. «ХС»
2. даҕ. суолт., кэпс. Биири үрүт-үөһэ этэр эбэтэр уһатан быһаарар идэлээх. ☉ Надоедливо многословный
Итинник лэбэй этиилэри истэ сатаан баран, Икки кулгааҕым истэртэн аккаастанна. Т. Сметанин
Өйдөөх киһилиин кэпсэттэххинэ Өһүргэһэ суох истэ үөрэн. Лэбэй киһиэхэ түбэстэххинэ Саталын булан куота үөрэн. С. Тумат
ср. перс. лаф ‘слово’

туохт.
1. Туох эмэ хоччорхойу тугунан эмэ баттаан, охсон, эрийэн имит, сымнат. ☉ Надавливая, отбивая, выкручивая чем-л. твёрдым что-л. жёсткое, делать его мягким, мять. Тириини талкыйар. / / Тиискинэн элбэхтэ ыстаан илдьирит. ☉ Разжёвывать, размельчать зубами
«Оттон күтүөт буут биэрбит дуу, кинини эһэ сиэбит дуу?» — диэн харабыл начаалынньыга …… бөлтөччү уоппут этин ыстаан талкыйа-талкыйа, холкутук ыйытта. А. Сыромятникова
Весовщиков улахан хортуоппуйу ылбыта, биир быһыы килиэби өлгөмнүк тууһаммыта уонна холкутук, бытааннык …… ыстаан талкыйан барбыта. М. Горькай (тылб.)
2. Наар биири хатылаа. ☉ Повторять одно и то же
Хата, бэйэҥ лахсыйаҕын, Хаалар суолу талкыйаҕын! «Чолбон»
Хаһан сатыыр [тустуу албаһын], хаһан таптаан оҥорор буолуохтарыгар диэри талкыйар баҕалаах. ССТ
Валентина …… судьуйа эбэтэр силиэдэбэтэл ыйыттаҕына, бу курдук эппиэттээр диэн бэрт өр талкыйбыта. А. Гайдар (тылб.)
3. Тугу эмэ анньыалаан-тардыалаан, баттаталаан, букунай. ☉ Суетливо толкать, дёргать, двигать что-л. взад-вперёд
Оҥочо иннигэр сытар харабыыны сулбу тардан ыллым. Сомуогун туруораары хаста да талкыйан көрдүм даҕаны, хамсаабата. «Саха с.». Кэбиинэтин аанын аһан, собуоттуур токур дэгиэ тимирин ылан, массыына иннигэр кэлэн собуоттуурга аналлаах дьөлөҕөс устун укта, талкыйан көрдө. Түһүлгэҕэ т. Мин кыра эрдэхпинэ бу хомуһу оонньуур оҥостон дэлби талкыйаммын, эргэрэн, кэлин тыаһа мөлтөөбүт этэ. ЧАИ СБМИ
Көхсүм саалла быһыытыйдаҕына, таһырдьа тахсан хаама түһэбин. Онтон киирэн, эмиэ пианинобын талкыйбытынан барабын. «ХС»
4. Бэрт өр бодьуустаһан, элбэхтэ эрчийэн үөрэт. ☉ Обучать кого-л. чему-л., долго и упорно занимаясь с ним
Кини соноҕоһун, айаас соҕус сүөһүнү талкыйан сылгы киэнэ мааныта оҥордо. Н. Заболоцкай
Биллэн турар, сааһырбыт дьоннору сатаан үөрэтии методиката эҥин диэн өйдөбүл оччолорго суоҕа. Көннөрү үрүт үөһэ хос-хос этэн, талкыйан алпаабыты, биир, икки сүһүөхтээх тыллары аахтаран муҥнаналлара. «ХС»
♦ Тылынан талкыйар — мээнэ, онуманы саҥарар. ☉ Заниматься пустой болтовнёй. Туйаара сиилиирдии төбөтүн кыҥначчы тутунна: «Эн, кырдьык, тылгынан талкыйарга дьоруойгун!» «ХС»