женские украшения; женский убор, наряд; кыыс симэҕин кэттэ девушка надела свой наряд, свой украшения; кылдьыы симэх уст. ожерелье # сир симэҕэ полевой цветок.

аат.
1. Кими-тугу эмэ симиир киэргэл, киэргэл оҥоһук. ☉ Украшение
Киһи оҥорор киэргэлэ, симэҕэ, киһи оҥорор ойуута-мандара бу аан дойду отун-маһын ойуутуттан ордук кэрэ буолуох тустаах. Суорун Омоллоон
Кыыс үрүҥ көмүс симэҕэ күн уотугар күлүмнүүрэ …… көрүөххэ кэрэтэ бэрт. Н. Павлов
Ат хас хамсаатаҕын аайы оҕуруота, симэҕэ кылырдаан ылара. А. Сыромятникова
2. көсп., поэт. Сайыҥҥы айылҕа көҕөрбүт ото-маһа, дьэрэкээн сибэккитэ-сэбирдэҕэ. ☉ Зелёное убранство, зелёный наряд природы
Сир-дойду симэҕэ Сиккирии көҕөрбүт. Күннүк Уурастыырап. Сирим-дойдум симэхтэрэ — Сибэккилэр кэрэлэриэн! Л. Попов
Хара тыа бочур солко симэҕин анньынар. А. Фёдоров
3. түөлбэ., харыс т. Ымынах, куор, уоспа ымынаҕа. ☉ Сыпь при оспе и кори
Онтон сотору Марыына уонна Өлөөнө [куор ыарыыга] охтубуттара. Оҕолорум өлүөх буоланнар, симэхтэрэ кыайан тахсыбакка, эрэй бөҕөнү көрбүттэрэ даҕаны. В. Иванов
◊ Кылдьыы (хабарҕа) симэх көр кылдьыы
4
Үрүҥ көмүс кылдьыы симэҕин моонньугар кэтэртилэр. Н. Якутскай
Хабарҕа симэҕэ (кылдьыы) көмүс буолара. БСИ ЛНКИСО-1994
Сир симэҕэ көр сир II. Быйыл сайылыкка сир симэҕэ олус да үүммүт эбит! Суорун Омоллоон
Алаас налыы быарыгар күөх төбөлөөх сир симэхтэрэ бытыгыраан эрэллэр. Л. Попов
Тумул үрдэ сир симэҕинэн киэргэнэн, уус дьахтар аспыт оһуорун курдук, киэркэйэн көһүннэ. М. Доҕордуурап
ср. монг. чимэг ‘украшение, убранство, наряд’, бур. шэмэг ‘убранство; украшения’, др.-тюрк. семэклэ ‘совершать обряд погребения’