Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сиэл-кутурук

аат., кэпс. Туох эмэ (хол., кэпсээн) толору, ситэри буоларын курдук эбии-сабыы, сиһилээһин. ☉ Дополнение, приложение к чему-л. (напр., к рассказу), делающее его более полным, подробным
«Дьэ кини ити кэпсээнин сиэлэ-кутуруга бэрт уһун буолуохтаах», — диэн Ааныс Бүөтүр Сэмэнэбис диэки өрө көрөн мылаарыйбыта. П. Аввакумов
Ол-бу сиэлэ-кутуруга суох сахалыы быһа «Миитэрэй» диэ, биитэр «Миитэрэй оҕонньор» диэ. «ХС»
Тугу барытын сиһилии, сиэлинкутуругун ситэрэн, кими баҕарар аатын, аҕатын аатын, араспаанньатын толору ааттаан дуоспуруннаахтык кэпсэтээччи. «ХС»

Еще переводы:

сэлээ

сэлээ (Якутский → Якутский)

туохт. Сылгы сиэлин, кутуругун кырый, сарбый. ☉ Остригать гривы, хвосты у лошадей
Сиэлин-кутуругун сэлээбэтэх аттара эбит. А. Сыромятникова
Онтон биирин туоларын саҕана сиэлин сэлээн ыыттахха тый дэнэр. Сылгыһыт с. Кытыт биэлэри үөрдүүллэр, ыччат сылгыны бэчээттииллэр, имнииллэр, сиэлин, кутуругун сэлииллэр. ҮБНьТ

бэрик-туһах

бэрик-туһах (Якутский → Якутский)

аат. Сир-дойду иччитигэр бэриллэр (ыйаныллар) сиэл, кутурук сүүмэхтэрэ. ☉ Жертва из конских хвоста и гривы духу местности.

нэлбэй

нэлбэй (Якутский → Якутский)

туохт. Аллара намылыйан түс (сылгы хойуу сиэлин, кутуругун туһунан). ☉ Ниспадать, расширяясь кни зу (напр., о гриве, хвосте лошади).
ср. халх. нэли ‘становиться широким’, монг. дэлбийх ‘расширяться, растягиваться’

хончот

хончот (Якутский → Якутский)

хончой диэнтэн дьаһ
туһ. Аттаах киһи иһэрин көрөн, уу көҕөччөр дьүһүннээх атыыр төбөтүн хончотон олоотоон, үөрүн түмээри сиэлэ-кутуруга субуллан …… көрө-истэ турда. В. Протодьяконов

кырыархай

кырыархай (Якутский → Якутский)

даҕ. Кырыа хаарыйбыт түүтүнүү, кырыанан бүрүллүбүт түүлүү сырдаан көстөр (сылгы өҥүгэр). ☉ Цветом напоминающий тронутый инеем мех (о масти лошадей)
[Саха сылгытын өҥө] Күрэҥ өҥ күл курдук буолар. Сиэлэ-кутуруга дьэҥкир үөстээх буолар. Кутуругун таһа кырыархай [кыһыҥҥы кырыарбыт түү курдук] тастаах, сорох күрэҥ өҥ кытархай буолар, сиэлэ-кутуруга сырдык дьэҥкир өҥнөөх. «Кыым»

чаҥкырыын

чаҥкырыын (Якутский → Якутский)

даҕ. Сырдык араҕас (сылгы сиэлин, кутуругун этэргэ). ☉ Светло-жёлтый (о хвосте и гриве лошади)
Кэрэххэ туттуллар сылгы кыталык элэмэс, чаҥкырыын сиэллээх, кутуруктаах, далан араҕас эбэтэр кыыс кэрэ буолуохтаах. ПИС СТС
Сиэлинэн, кутуругунан арааран эмиэ туһунан дьүһүннүүллэр, холобур, чаҥкырыын сиэллээх, кутуруктаах хара көҕөччөр. ОМГ ЭСС
ср. п.-монг. чангкир ‘беловатый, синевато-белый’

оруктуй

оруктуй (Якутский → Якутский)

туохт. Биир сиринэн ордук хойуутук уонна уһуннук үүн (сылгы сиэлин, кутуругун этэргэ). ☉ Расти в отдельных местах особо густо (о гриве и хвосте лошади)
Оруктуйар кутуруктаах, Үөрүктүйэр сиэллээх, Өрүкүйэр көҕүллээх, Көҕүйэн кистиир, …… Күөнтээн сылдьар Көгөччөр атыыр. Саха нар. ыр. II

сохсот

сохсот (Якутский → Якутский)

сохсой диэнтэн дьаһ
туһ. Барабыай түүтүн сохсоппут, …… төттөрү-таары догдороҥноо да догдороҥноо буолла. В. Тарабукин
Ат ыты көрөн туора ыстанна, сиэлин-кутуругун сохсотон баран, тыбыыран төлө тыынан кэбистэ. Л. Толстой (тылб.)

быһаҕалас

быһаҕалас (Якутский → Якутский)

туохт. Кимиэхэ эмэ туох эмэ бэрт аҕыйаҕын, кэмчитин кэрэйбэккэ көрдөөн ыл. ☉ Выпросить что-л., несмотря на то, что того, что просят, совсем мало
Баара-суоҕа иккиэйэх былааттаах этим, биирдэһин саҥаһым быһаҕалаһан ылла. СГФ СКТ. Бу сир дьоно сылгы, ынах быатыгар хамаҕа соҕус эбиттэр. Сиэллэрин, кутуруктарын дэлби сүлүйэн ылбыттар. Өссө мин тыыннаах сүөһүттэн быһаҕаласпыт дойду дьонун итэҕэйбэтим. Саха фольк.

сэһэркэй

сэһэркэй (Якутский → Якутский)

даҕ. Дьэҥкэрэн көстөр сырдык саһархай. ☉ Светло-жёлтый с прозрачным оттенком
Саһыл кэрэ [сылгы өҥө]: бу өҥ тааҥ курдук саһархай буолар, сиэлэ, кутуруга сэһэркэйдиҥи дьэҥкир үөстээх, кылын тас көрүҥэ бэйэтин өҥүн курдук. «Кыым»
Холкуоспут бэрэссэдээтэлэ будьурхай сэһэркэй баттахтаах, кыһыл хааннаах, үрдүк көнө уҥуохтаах, кэтит сарыннаах Прокопий Григорьевич диэн киһи этэ. «Сахаада»