аат. Тиэхиньикэҕэ уонна медицинэҕэ туттуллар араҕас өҥнөөх умайар минеральнай эттик. ☉ Сера
Хараҕыттан-сирэйиттэн Хатат уотун курдук Сиэрэ уота Сирилии тоҕунна. П. Ойуунускай
Бөтөкөчүүн доруоп саатын хаапсылыгар испиискэ сиэрэтинэн оҥоһуллубут бөстүөнүн хатаата. В. Протодьяконов
Уокка быраҕыллыбыт сиэрэ курдук, Эн күлүм гынан аастыҥ, Бу дойдуга тохтуу түспэккэ. Д. Дыдаев

I
аат.
1. Дьон туохха эмэ тутуһар майгылара эбэтэр үгэс оҥостубут үөрүйэхтэрэ. ☉ Установившиеся обычай, привычка, заведённый порядок
Эдуард Леонтьевич! Эн сиэри алыс туораабаккар көрдөһөбүт. Амма Аччыгыйа
Болдьоммут тоҕус чаас туолуута сиэр быһыытынан улахан эрдэлээһинэ-хойутааһына суох ыалдьыттар кэллилэр. Н. Лугинов
Кырдьаҕастар, саха дьонун сиэринэн, киммин-туохпун ыйыталаһаллар. Багдарыын Сүлбэ
2
сиэр-туом диэн курдук. Томторҕолоох ойуу …… сиэргэ, бырааһынньыкка эбэтэр ытык ыалдьыттары күндүлээһиҥҥэ туттуллар иһиттэргэ оҥоһуллар. И. Данилов
Кини өбүгэлэрин үгүс үйэлэргэ илдьэ кэлбит ытык үгэстэрин, сиэрдэрин халбаҥнаабакка тутуһар. Эрчимэн
◊ Сиэрэ суох (сиэри таһынан, сиэргэ баппат) — 1) олус, наһаа. ☉ Очень, слишком, чрезмерно
Сиэрэ суох киэҥкуоҥ Хара барык дьиэ иһэ Халыдыйан көһүннэ. П. Ойуунускай
Бэйэтэ да сиэри таһынан дэбдэҥ, киһиргэс үөдэн быһыылаах. Күннүк Уурастыырап
Сиэрэ суох наҕылыйан эрэҕит. П. Егоров; 2) Олус сүөргү, түктэри. ☉ За рамками приличия, неприличный, непристойный
Онно, тутатына иһиттэҕинэ, туохха да холоммот сиэри таһынан быһыы курдуга. Н. Лугинов
Дьэ, доҕор, сиэрэ суох начаалынньыгы кэпсээтиҥ дии. «Кыым»
Адьас сиэргэ баппат чиэһинэйэ суох быһыы. «ХС». Сиэри (эрэ) ситэрэн — туох эмэ оҥоһуллуута, буолуута ситтин, толору буоллун (эрэ) диэн. ☉ По обычаю, по традиции; лишь для приличия
[Боллоорутта] киэһэ-сарсыарда сиэри эрэ ситэрэн иккитэ-үстэ кириэстэнэн сапсынан ылар. Амма Аччыгыйа
Аан маҥнай сиэри ситэрэн билсэн кэбиһиэҕиҥ. С. Никифоров
Байанайтан көрдөһө таарыйа, сиэри ситэрэн уоппутугар ас бэристибит. Сэмээр Баһылай
ср. бур. сээр ‘запрет, табу’, калм. цээр ‘умеренность; закон’
II
даҕ. Бэйэтэ кугастыҥы дьүһүннээх гынан баран сиэлэ, кутуруга хара ардайдаах (сылгыны этэргэ). ☉ Саврасый (о масти лошадей)
Маҥан биэ барбыт, сиэр биэ сиэлбит, кэрэ биэ кэлбит үһү (тааб.: кыһын, саас, сайын). Сиэр сылгы сиэлин, кутуругун Силэйэ баттаталаабыт курдук Сиэрэй хара тыалар Симсиһэ үүнүтэлээбиттэр. Саха нар. ыр. Сиэр аттаах киһи ыҥыыр үрдүгэр мөхсөн эрэрдии ньүкүлдьүйэн кэллэ. А. Фёдоров
ср. казах. жирен ‘рыжий’, хак. чигрен ‘масть лошади’

аат. Киһи өйүн-санаатын көрдөрөр ис хаачыстыбалара, ол хаачыстыбалар этика нуормаларыгар, киһи тутта-хапта сылдьарыгар көстүүлэрэ. ☉ Нравственность
Үөһээ үҥэр таҥараны, Үтүө сиэри-майгыны Умнар суолга киирбиккин, — Улаханнык иирбиккин. Күннүк Уурастыырап
Орто дойду олоҕо диэн дьон-сэргэ өйүн, сүрэҕин дьайыыта, ол этиитинэн, ол ыйыытынан киһи сиэрэ-майгыта. В. Гаврильева
Сиэрмайгы өттүнэн сүҥкэн улахан сабыдыалы литература уонна ускуустуба оҥороллор. «Кыым»

аат. Туох эмэ улахан тэрээһин оҥоһуллар, ыытыллар бэрээдэгэ, олохсуйбут үгэһэ. ☉ Установленный порядок, церемония проведения какого-л. торжественного мероприятия
Маннык үгүс дойдулар түмсэр мунньахтарын сиэрин-силигин быһыытынан, кини мунньаҕы олорон эрэ аста. С. Данилов
Онуоха тустууларын сиэрэ-силигэ маннык буолар эбит. Күннүк Уурастыырап
Уруу малааһынын сиэрин-силигин ситэрэргэ икки ыалынан сүбэлэһэн тэриннилэр. «ХС»

аат. Итэҕэлтэн төрүттээх эбэтэр олохтон үөскээн тахсыбыт олохсуйбут үгэс. ☉ Обряд. Ыһыаҕы тэрийии сиэрэ-туома саха норуотун историческай сайдыытын кытта тэҥҥэ уларыйан испит. Саха сэһ
1977
Сиэртуом силигин толорор тойуктар мифологияны кытта ыкса ситимнээхтэр. Саха фольк. Бу дойду булдун сиэринтуомун ситэ билэ илик буоллаҕа дии. Сэмээр Баһылай

правило, обычай