I 1) клад; сиртэн хостонор кылаат подземный клад; 2) скирд; бурдук кылаата хлебный скирд.
II прям., трен, вклад; кылааты ылыы приём вкладов; кылааты биэрии выдача вкладов; үлэһиттэр кылааттара вклады трудящихся; наукаҕа саҥа кылаат новый вклад в науку.

I
аат., истор. Идеология баһылыыр уопсастыбатыгар утарсыылаах дьон бөлөҕө (баайдар, дьадаҥылар). ☉ Класс (социальная группа людей)
Кылаас охсуһуута күн-түүн сытыырхайан иһэр. Болот Боотур
Баһылыыр кылаастары утары, кулуттар уонна көҥүл нэһилиэнньэ дьадаҥы өттө туруммуттара. ПЭ
Баттаммыт кылаас баттааччы кылааһы утары охсуһуута хайаатар да политическай охсуһуу буолар. Ф. Энгельс (тылб.)
II
аат.
1. Оскуолаҕа уруогу ыытар хос. ☉ Комната, помещение для занятий в школе, класс
Оскуола кылааһын иһигэр мунньахтыыр быһыынан бар дьон мунньуһунна. Амма Аччыгыйа
Биир уруокка биһиэхэ кылааспытыгар аатырбыт иниспиэктэр Кузьмин …… киирэн, саҥата суох олорон тахсыбыта. Н. Заболоцкай
Үөрэхпит иккис күнүттэн ыла буукубалар ааттарын үөрэтэн бардыбыт — күн аайы кылааспыт иһэ араас буукубалар ааттарынан оргуйа олорор буолла. А. Бэрияк
2. Оскуолаҕа эбэтэр анал үөрэх кыһатыгар (хол., муусука оскуолатыгар, консерваторияҕа) үөрэнээччилэр бииргэ үөрэнэр, дьарыктанар бөлөхтөрө. ☉ Группа учеников школ или некоторых специальных учебных заведений, изучающая одни и те же предметы в соответствии с годом обучения, класс
Маҥнайгы кылаас үөрэнээччитэ. Кини быйыл муусука оскуолатыгар фортепьяно кылааһын бүтэрдэ.  Кыра кылаастартан оҕолору маҥнай айылҕаны өйдүүргэ, онтон таптыырга …… үөрэтиэххэ. Далан
Биһиги кылаастан Зина миигиннээҕэр ыраах олорор да, тыйаатырга да сылдьар, куруһуокка эмиэ суруйтарбыта. Н. Габышев
△ Оскуола оҕолоро биир үөрэх дьылыгар үөрэнэн бүтэриэхтээх билиилэрин кэриҥэ. ☉ Объем знаний, усваиваемый школьниками за один учебный год
Тугун үчүгэйэй, эксээмэммин ситиһиилээхтик туттаран, онус кылааһы бүтэрэн баран, бу бүгүн кэлэн төрөөбүт сайылыкпар олорорум! Суорун Омоллоон
Мин икки оҕом иккиэн онус кылааһы бүтэрэн баран, холкуоска үлэлииллэр. С. Ефремов
3. Тугу эмэ (хол., харамайдары, үүнээйилэри, чыыһылалары о. д. а.) тустаах бэлиэлэринэн, маарыннаһар өрүттэринэн наардааһыҥҥа биир туспа бөлөх, холбоһук. ☉ В различных классификациях: класс, разряд, подразделение (напр., животного и растительного миров, чисел и т. д.)
Хамсыыр харамайдар кэргэннэрин этэрээттэргэ, оттон этэрээттэри кылаастарга холбооттууллар. Саамай бөдөҥ бөлөх — тиип. Кини хас да кылааһы түмэр. ББЕ З
Бэлиэлэринэн бу үүнээйилэри икки өлүүлээхтэр кылаастарыгар киллэрэллэр. КВА Б
Бонитировка сыала диэн нуоркалары түүтүн хаачыстыбатын сыаналааһын уонна кылаастарынан араартааһын буолар. ПГН НХҮөС
△ Теплоход каюталарын эбэтэр пуойас богуоннарын, айанныырга табыгастааҕынан көрөн, туспа төлөбүрдээх тиибэ. ☉ Тип кают теплохода или купе вагонов поезда, оборудованных с определенной степенью удобств, проезд в которых оплачивается по определенному тарифу, классность
Хамра дьаамыгар баарсаҕа хас да киһи киирдэ. Кинилэр бары төрдүс кылааска билиэттэрдээхтэр. Н. Якутскай
Тимир суолунан үптэрин кэмчилээри үһүс кылааһынан, табах тардыллыбат богуонугар, олорон айаннаабыттара. А. Чехов (тылб.)
△ Ким эмэ үлэтигэр, идэтинэн төһө бэлэмнээҕэ, таһымын туруга. ☉ Степень, уровень профессиональной подготовленности, квалификация
Механизатордарга бэйэлэригэр иҥэриллибит кылаас иһин эбии хамнас төлөнөр. ПНП ТКҮүҮ
Сүөһү үлэһиттэрин кылаастарын үрдэтэр сыалтан хас пиэрмэ аайы зоовет куруһуок үлэлиир. КТЫы
△ Успуорка эрчиллии таһыма. ☉ Уровень спортивной подготовки, классность
Уопут, маастарыстыба уонна тустар кылаас өттүнэн, бэйэтин биир дойдулаахтарыттан биллэрдик чорбойоро. КИС АаДЧ
Ол баартыйа саха дуобатчыт дьахталлара теоретическай билиилэрэ кэҥээбитин, оонньуур кылаастара үрдээбитин туоһулуур. НСС ОоО
Сорох оройуоннар өрөспүүбүлүкэ чемпионатыгар кыттарга былааннанан да көрбөттөр. Ити кинилэр бөҕөстөрүн тустар кылаастара намыһаҕыттан тахсар. «Кыым»
◊ Кылаас(та) оонньоо — көнө сиргэ килиэккэлэри сурааһынныы тардан баран, килиэккэ иһигэр тааһы быраҕан, сурааһыны таарыйбакка эрэ килиэккэттэн килиэккэҕэ ыстаҥалаан оонньоо (үксүгэр аҥаар атаххынан). ☉ Играть в «классики» (детскую игру)
Кыра кыргыттар аҥаар атахтарынан кылыйан, кылаас оонньууллар. Н. Некрасов (тылб.). Кылаас салайааччыта оск. — оскуолаҕа биир кылаас үөрэнээччилэрин үөрэхтэринбилиилэрин, сөпкө иитиллиилэрин иһин эппиэттиир учуутал. ☉ Классный руководитель
Ыалдьыбыт учуутал оннугар кылаас салайааччытынан ананным. Н. Лугинов
Нина кылааһын салайааччытын Анна Михайловнаны ыҥырбыта. Н. Габышев
Кылаас салайааччыта иитии үлэ былаанын төрөппүттэри кытта бииргэ эрдэттэн оҥорор. КВН ҮөКИиО. Кылаас таһынааҕы (таһынан) ааҕыы оск. — уруокка ылбыт билиини дириҥэтэр, уруокка туттан үөрэнэр кинигэттэн ураты кинигэлэри ааҕыы. ☉ Внеклассное чтение
Кылаас таһынан ааҕыыга үлэ сүрүн көрүҥүнэн кылаас таһынан ааҕыы уруоктара буолаллар. ФНИ ТСАаКМ. Кылаас таһынааҕы (таһынан) үлэ оск. — үөрэнээччилэри иитэр, билиилэрин кэҥэтэр туһуттан үөрэх таһынан ыытыллар араас көрүҥнээх үлэ. ☉ Внеклассная работа
Саха тылыгар аналлаах кылаас таһынааҕы үлэлэр оскуолаҕа ыытыллар бары тэрээһиннэри кытта дьүөрэлээн, харсыһыыта суох барар гына былааннаныахтаахтар. ФГГ СТМЛ
Училищеҕа кылаас таһынан үлэ кини кэлбитин кэннэ биллэрдик тупсубута. «ХС»
III
аат., эргэр. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ саха ыала ходуһа сирин төһө түһээни төлүүллэринэн көрөн, бөлөхтөргө арааран туһаныылара (маҥнайгы кылааска киирэр ыаллар балтараа-икки күрүө сири ылаллара, иккис кылаастаахтар биирдии күрүө сирдэнэллэрэ, онтон атыттар үһүс кылааска түбэһэн, күрүө аҥаара ходуһаланаллара). ☉ До революции 1917 г. распределение покосов у якутов осуществлялось в зависимости от суммы уплаченного налога: якуты, состоящие в первом классе, получали наделы по полтора-два остожья сенокосной земли, входящие во второй класс — по одному остожью, все остальные якуты относились к третьему классу и получали наделы по половине остожья
Ити Арамаан оҕонньор бастыҥ кылаас өлбүгэлээх аатыран, бүтүн нэһилиэккэ собус-соҕотоҕун түөрт күрүө сирдээх. Күннүк Уурастыырап
Испирдиэн, олох солбонуппут киһитэ, үөрүүтүн быыһыгар эҥини бары эргитэн саныыр: «Эмиэ кыыс төрөөтө… Уол да буолбат ээ, биир кылаас сирэ эбиллиэх этэ. Соппуруон оҕонньортон биир эмэ сүөһүнү иитэн, ыраахтааҕы суолун бүөлэниэх этибит». Д. Токоосоп
Быыпсай кулуба улуу Хаандыны биир кылаас диэн ааттаан бэйэтэ апчарыйбыта. «ХС»
IV
аат. Түүтэҕинэн кэбиһиллибит бурдук эбэтэр бааһынаҕа обургу чөмөхтөрүнэн сытар соломо. ☉ Скирд хлеба (соломы) в снопах, омёт, стог
Хомуллубут киэҥ бааһына Буспут бурдугун ыытан, Соломотун кылааһынан Саһарчы көрөн сытар. И. Чаҕылҕан
Ити бурдугу үс хонуктааҕыта ийэм Ордьомооскулартан түүтэҕинэн тиэйэн аҕалбыта. Ол ыал кылаастаах бурдуктарын саҥа алдьаппыттар үһү. Р. Кулаковскай
русск. кладь ‘стог, скирд, скирда (хлебная)’

аат.
1. Сүһүөхтэрдээх көҥдөй умнастаах, куолаһыгар туораах сиэмэлэрдээх, оҥоһуулаах сиргэ аска анаан ыһыллар үүнээйи култуурата. ☉ Зерновые растения
Сытыган лаҥхатын өрт уотунан куугуначчы салатан, ыраастаан-чэбдигирдэн баран, үтүө ходуһаны таһаар, бурдугу, оҕуруот аһын үүннэрэн үллүктээ. Амма Аччыгыйа
Күһүн буолан от-мас хагдарыйан эрэр, оттон холкуос бурдугун үксэ хомулла илик. Т. Сметанин
Бэс ыйын саҥатыгар үстүөрт түүн субурутан хаар хаһыҥнар буолуталаатылар, бурдук үлүйдэ, отмас сиэмэтэ кэҕиннэ, үүнээйи чэмпэрдэ. У. Нуолур
2. Бурдук үүнээйи ас буолар өттө — туорааҕа, сиэмэтэ. ☉ Зерно, семя зерновых
Сиэҥкэ диэн Доромоон тоҕустаах оҕото, суол аанын диэки туран, кэлиигэ бурдук сынньар. Күндэ
Хачыгыр чабычахтаах бурдугуттан биирдэ балтаччы баһан, онон-манан ойута барбыт тааһын айаҕар кутан биэрдэ. Эрилик Эристиин
Лоҥкууда сиһин солоон аҕыйах сылларынан аҥаардас солооһуннарга эрэ бурдугу ыһар буолуохпут. М. Доҕордуурап
3. Ас бэлэмнииргэ анаан бурдук туораахтара мэлийиллэн бороһуоктуҥу көрүҥнэммит мээккэтэ. ☉ Мука
Хотонтон Хобороос, Даайыс тахсаллар, таҥастара бурдукка биһиллибит. А. Софронов
• Бу оҕом хантан харчы булан, үрүҥ бурдук атыылаһаҕын? — Тыый, ийээ, оттон дохуоппар кэллэҕэ дии. М. Доҕордуурап
Дьахтар имигэс тарбаҕынан лапса оҥорон бурдукка булкуйар, өрүтэ көтөҕөн таммалатар. Н. Габышев
4. эргэр. Бурдук быһыллан түүтэхтэммитэ. ☉ Сжатый хлеб (в снопах)
[Дьаакып:] Хобороос, бурдуккун киэҥ сиргэ таһырдьа таһаар. А. Софронов
Доромоон астыы олорор бурдугун тиэтэйэсаарайа хомуйан баран, дьиэтин харбаан кэбистэ. Күндэ
Кыдаманан эһиллэр, Кыстык оппут кээһиллэр, Кыһыл көмүс бурдукпут Кылааттара чуоҕуспут. А. Абаҕыыныскай
5. Хатарыллыбыт эт эбэтэр үүнээйи аһылык мээккэтэ. ☉ Мука из сушеных мясных или растительных продуктов
ХIХ үйэ ортотугар унньуула бурдуга Дьокуускай баһаарыгар атыыланара уонна буута буут сэлиэһинэй бурдук сыаната сыаналааҕа үһү. Багдарыын Сүлбэ
Сүөһүгэ анаан үрдүк белоктаах аһылыктар улам элбэхтик оҥоһуллуохтара: балык уонна уҥуохтаах эт бурдуга, аһылык буолар доруоһалар, фосфаттар. ЭБТ
ср. тюрк. бүртүк ‘зерно’
◊ Бурдугу астаа — түүтэх бурдугу үлтү сынньан туорааҕын арааран ыл. ☉ Молотить (напр., снопы вручную)
Сайыныгар кыстык дьиэҕэ үүт кыынньараллар, бурдук астыыллар, тирии имитэллэр. Амма Аччыгыйа
Доромоон, отуччалаах киһи, уҥа диэки олорон, хаппыт сүөһү тириитигэр хас да түүтэх бурдугу киллэрэн, биир улахан саар ыаҕаска бурдук астыы олорор. Күндэ
[Түүтэхтэри] Итини молооччугунан (ураҕаска баайыллыбыт эпчиргэнэн) үлтү кырбыыллар. Бу аата бурдук астыыллар. Багдарыын Сүлбэ. Бурдугу ыс — анаан бэлэмнэниллибит сиргэ туораах бурдугу тарҕата ыһан эбэтэр анал массыынанан олорт. ☉ Сеять (зерно, хлеб)
[Мэхээлэ:] Холобур хайдах бурдугу ыһары, оту оттууру, сүөһүнү иитэри көрдөрбүт киһи, син ону үтүктэн иһиэ этилэр. А. Софронов
Ким сүөһүнү иитиэй, ким даҕаны бурдугу ыһаат, бааһына диэки күһүҥҥэ диэри эргиллэн көрбөт, от хомууругар барар. П. Егоров. Бурдук ас — бурдуктан оҥоһуллубут астар. ☉ Мучные изделия
Оччотооҕу кэмҥэ Саха сиригэр бурдук ончу ыһыллыбат буолан, бурдук ас суоҕа. МНН
• Чэйдэрин испэккэ эрэ бары матыспакка, ымсыырбыт-баҕарбыт курдук аһыы олороллорун көрөн баран, кырдьык, өтөр бурдук аһы амсайбатах дьон барахсаттар эбит ээ, — дии санаатым. А. Софронов
Майаҕа кулинарнай маҕаһыын эмиэ үчүгэйдик үлэлиир. Манна саха лэппиэскэтин, буспут сылгы этин, соркуойдаммыт балыгы, бурдук ас арааһын уо. д. а. атыылаһыахха сөп. «Кыым». Бурдук аһылыктаах — бурдугу сиир, бурдугунан аһылыктанар. ☉ Питающийся хлебом; зерноядный
Арыыбурдук аһылыктаах, Араҕас дьоруо аттардаах, Амма, Таатта оҕолоро, Артыаллаахпын билэннэр, Ахтан ааспат буоллулар. Саха нар. ыр. II. Бурдук атаҕа — бурдугу бастакы көтүтэн ыраастааһын тобоҕо. ☉ Остатки, охвостья зерновых после первой очистки
Күүтүүлээх дохуот дьэ түҥэтиллэр буол-ла. Дьон сугулааҥҥа муһунна. Элбэх үлэһиттээх дьон арыыны, эти, бурдук атаҕын ылаттаатылар. Н. Босиков
Элбэх аһылыгы бааһынаттан мунньуохха сөп. Ол курдук бурдук атаҕын, мэкиинэни, соломону кыратык да энчирэппэккэ хомуйуллуохтаах. «Кыым»
Үүнүүлээх от, бурдук атаҕа хадьымалга сытан ардаҕа суох күннэргэ ситэ куурбат, түүн аайы силбигирэр буолла. САБСБ. Бурдук бааһыната — бурдук ыһарга анаан хорутуллубут сир. ☉ Вспаханное поле для зерновых
Бурдук бааһынатын кытыытыгар, Булуук ойоҕос арытыгар, оннооҕор сыһыы ортотугар, От ньуурун талыытыгар, сыыс от кыбыллан тахсааччы Сытыган эрбэһин баар буолааччы. С. Васильев. Бурдук буолага — бурдук ыһар сир. ☉ Пашня
Сырдык, ыраас сарсыарданы эҕэрдэлээбиттии, бурдук буолагын үрдүнэн күөрэгэй чыычаах көмүс чуораан куолаһа дьырылыырчарылыыр. Н. Якутскай. Бурдук быһааччы — бурдугу сиэрпэнэн быһар киһи. ☉ Жнец
Кинилэри кытта Кэлбиттэр онно Улуу мунньахха Тыа, куорат дьоно: Тимир ууһа, Таҥас баайааччы, Ыал хамначчыта, Бурдук быһааччы. С. Данилов. Бурдук быһар массыына — бурдугу быһан түүтэх-түүтэх түһэрэр массыына. ☉ Жнейка
[Чокуурап:] Бүгүн ити сарайга баар бурдук быһар массыынаны көрөн, өссө өрөмүөннүөххэ наада. С. Ефремов. Бурдук (миэлиҥсэ) быыла — миэлиҥсэҕэ тартарыллыбыт бурдуктан көтөн онно-манна (истиэнэҕэ эҥин) түспүт өттө. ☉ Мучная пыль, осевшая на стены и другие предметы
Биэрэ эмээхсин куулу ылан көрбүтэ: түгэҕэр икки кии-лэ холобурдаах мээккэ бурдук сылдьар эбит. — «Ээ, миэлиҥсэ быылын сотон аҕаллым, бурдуккар холбуу кутан кэбис», — диэтэ оҕонньор. Д. Таас
Быйыл кыһын сааһа сүүрбэтин туолан, Арыпхаджаев барабыыгын бурдугун быылыттан ороон, [Абдуркулланы] саллаакка ылбыттара. Эрилик Эристиин. Бурдук кылаата — түүтэхтэммит бурдук кэбиһиллибитэ. ☉ Скирд, скирда (снопов)
[Егор Егорович] Илин диэки сонуок кэтэҕэр, бурдук кылаатыгар, аттаргын, мин кэргэммин сибилигин илт. С. Ефремов. Бурдук маҥхааһайа — ыраастаммыт, куурдуллубут туораах бурдугу харайар ыскылаат. ☉ Зернохранилище
Бурдук ото — соломо диэн курдук. Маайыс быыс буллар эрэ хомуһунан оонньуур, бурдук отунан, күөл хомуһунан «кырыымпа» оҥостон, ыллыыр. Амма Аччыгыйа
Үүнэн турар бурдук отуттан ырыыгдаҕар сарыннаах, самнаҕар кааскалаах, бэрийбит күтүр, — субу бэттэх сүүрэн дарайан иһэрэ. Суорун Омоллоон
Эргэ тапчаан ороҥҥо, Ботуой курдук симиллибит Бурдук ото матарааска, Уута кэлэн биэриминэ Утуйбакка сытта Ымыы. Күннүк Уурастыырап. Бурдук силим — мээккэ бурдугу ууга суурайан оҥорбут силим. ☉ Мучной клейстер
Бурдук сирэ — бааһына диэн курдук. Тыаны туораан иһэн тыа саҕатыгар өтөх томторугар, бурдук сиригэр, мин ыалым Арамааскы уолун Уйбаанчыгы оҕус сиэттэрэн сир хорута сылдьарын көрөммүн, онно бардым. Амма Аччыгыйа
[Варя:] Бардыбыт, бардыбыт тыаҕа, — Бурдук сирин кэҥэтиэхпит, Өлгөм үүнүүнү ылыахпыт. С. Ефремов
«Доҕордоһуу» холкуос ыаллара, Дойду нэлэмэн кытылыгар Бурдук сирэ солоннулар, Булуук, барана булуннулар. С. Васильев. Бурдук соҕотуопката истор. — судаарыстыба сэбиэскэй кэмҥэ былаан быһыытынан холкуостартан, сопхуостартан хомуйар туораах бурдуга. ☉ Хлебозаготовки
Тихон Павловы нэһилиэгэр бурдук соҕотуопкатын тэрийэ, кулаактарга садаанньа биэрэ, ону толотторо сырыттаҕына, ыкса күһүн кулаактар саанан ытан өлөрбүттэр. А. Бэрияк
Өрөспүүбүлүкэ киин оройуоннарын бары холкуостарыгар, сопхуостарыгар даҕаны бурдугу соҕотуопкалааһын саҕаланар кыахтаныах этэ. П. Егоров
Бурдук сонуога — бааһына диэн курдук. Үрэх арҕаа саҕата, ытыс саҕа лоскуй бурдук сонуогуттан ыла, ыраас халдьаайы буолан барар. А. Бэрияк. Бурдукта быс эргэр. — үүнэн турар бурдугу сиэрпэнэн быһан түүтэхтээ. ☉ Жать хлеб (вручную)
Тойоммут аахха эрдэхпитинэ, бурдук быһа сылдьан Мэхээскэни кытта аргыстаһан кэлбиппин көрөҥҥүн кыыһырбытыҥ. Амма Аччыгыйа
Сатала суох астаах, Саһархай куоластаах, үүнүүлээх бурдугу быһыахпыт, Үгүс көп түүтэҕи таһыахпыт. Күннүк Уурастыырап
Дьэ ол курдук, Хайа баайын хаһан, ыстаал кутан, бурдук быһан, Үүнэр-сайдар олох кэскилин оҥостобут. А. Абаҕыыныскай
Бурдук тардар таас көр суоруна. Көтөр буордаах саха балаҕана, Көмүлүөк куйаас сыралҕана, Бурдук тардар таас сыналҕана, Ыһыырынньык Үгээрдээх чаана... Эллэй. Бурдукта тарт — суорунаҕа туораах бурдугу мэлий. ☉ Молотить зерно (на жерновах)
[Хобороос:] Даайыс, ынах киириитэ чугаһаата, онуоха диэри бурдукпутун тардыах.А. Софронов. Мин саах күрдьэбин, торбуйах уулатабын, бурдук тардабын, мас кыстыыбын, кэргэттэр олорор дьиэлэриттэн тахсаммын тойонум аахха үлэлиибин. Амма Аччыгыйа
Хара өлүөр диэри, кыайбатар даҕаны, бурдук тардар, муус көтөҕөр, от мунньар, бурдук ыһар, бугул угар киһи буолла. Суорун Омоллоон. Бурдук үлэтэ — бурдугу ыһыы уонна хомуйуу үлэтэ. ☉ Работы по посеву и уборке хлебов. Бурдук үлэтэ буолла дии. Быйыл бурдук үлэтин күннэригэр өр утуйбаттар
□ [Түмэппий:] Оппут — бурдукпут үлэтэ бүттэҕинэ, сирбит баарданыыта бүттэҕинэ, уопсай хотоммутун тутуохпут баар ээ, доҕоттор. Күндэ. Бурдук хадьымала — быһыллыбыт бурдук сиригэр хаалбыт бурдук отун төрдүгэстэрэ. ☉ Жниво, жнивье, стерня. Бурдук хомуура — үүнэн буспут бурдугу сиэрпэнэн, массыынанан, комбайнынан быһыы, быстарыы. ☉ Жатва (уборка урожая).