равн.-кратн. скользить толчками; хайыһарынан саҥа хааман хал-тарыҥнаата он впервые на лыжах скользил толчками.

образн. легко и бесшумно скользить; эриэн үөн таастан сылдьырыйан түстэ змея легко и бесшумно соскользнула с камня.

образн. двигаться легко и плавно; бесшумно скользить; тыы күөл чуумпу ньуурунан сылбыйа устар лодка плавно и бесшумно скользит по тихой глади озера.

1) скользить, соскальзывать, слезать, сползать; тириитэ ньылбырыйбыт кожа у него содрана; ньылбырыйа сытый= сгнить, разложиться; 2) перен. ходить крадучись.

скользить; мууска халтарыйдым я поскользнулся на льду; халтарыйан оҕунна он поскользнулся и упал # харах халтарыйар а) очень много, разнообразно; б) очень красиво, красочно, необычно.

туохт. Икки өттүн диэки халый, халтарыҥнаа (хол., сыарҕаны этэргэ). ☉ Скользить, съезжать на обе стороны (напр., о санях)
Сыарҕа халыаскайдыыр. М. Шолохов (тылб.)

дьүһ. туохт. Тыаһаууһа суох сырыт, айаннаа. ☉ Ходить, двигаться бесшумно
[Сөмөлүөт] Күөх күдэрик былыттары Быһыта силэйтэлээн, Сындыыстыы сылбырыйан истэ, Аан ийэ дойдум барахсан, Атыыр анды дабыдалын төрдүтүн Арыйа туппут курдук, Ала буркунунан айманан хаалла. Саха нар. ыр. III
ср. алт. дьылбырыт ‘скользить’

туохт.
1. Сыыллары баран сыҕаллан, хастанан кэл (хол., киһи илиитин-атаҕын тириитин этэргэ). ☉ Быть содранным, сдираться (напр., о коже руки, ноги)
Сэттэ кыыс дьахтар сап хаталларыгар тобуктара ньылбырыйбыт. Саха ост. I
Хортуоппуй хаҕа халыҥыы илик буолан бүтэйдии илдьирийэрэ уонна хаҕа ньылбырыйара элбэх буолар. ФНС ОАҮүС
2. Туох эмэ сымнаҕаска, инчэҕэйгэ халтарыйан сыҕарый (хол., хаарга сыарҕа). ☉ Легко скользить по чему-л. мокрому (напр., по первому снегу)
Саҥа хаары тыыран, сыарҕата тыаһа-сыма суох ньылбырыйар. В. Яковлев
Сиҥэ хаар устун турку сулбутук ньылбырыйар. В. Титов
Оҥочолоро билигин уу устун букатын тыаһа суох ньылбырыйан истэ. М. Горькай (тылб.)
3. Илийэн, сымнаан олус халтархай буол. ☉ Стать скользким от слякоти, сырости (напр., о траве)
Бадаайаптар саҥа үүнэн эрэр күөх оттоох тиэргэннэрэ киэһээҥҥи сиигинэн ньылбырыйа бүрүллүбүт. Л. Попов
— Бэйи эрэ, …… ол сиэрдийэҕиттэн бугул ньылбырыйа тураарай? С. Федотов
Суолбут-ииспит мыыла курдук ньылбырыйда. И. Никифоров
4. көсп. Бэрт буола сатаа, онон дьон итэҕэлин ыларга дьулус. ☉ Стараться казаться хорошим, добрым, чтобы войти в доверие людей
— Уваровскай ити ньылбырыйан сылдьарын көрүмэ — үөн хаата. Басыгысов утары матырыйаал хомуйар. Далан
[Лөгөнтөй] олох уларыйан, ньылбырыйбыта сүр. Ордугу-хоһуну тугу да саҥарбат. Р. Кулаковскай
«Сороххо хара саһыл буолан ньылбырый, сороххо сырҕан эһэ буолан саба түс, тугу да кэрэйимэ», — диэн оҕонньор арахсарыгар эппитэ. Ч. Айтматов (тылб.)
5. көсп. Тыаһа-ууһа суох үөмэн сырыт. ☉ Ходить крадучись, тихо скользить
[Мааска] тыаһа суох чөм-чөм үктэнитэлээн сэрэнэн хаамара, ханна баҕарар аргыый аҕай ньылбырыйан сылдьара. Далан
Быыкаа хайаҕаһынан ньылбырыйан киирээт, кини [эһэ] урусхаллаабытынан, ый-күн ыһыаҕа оҥорбутунан барар. Н. Заболоцкай
Олбуор иһигэр легковой массыына бытааннык ньылбырыйан киирдэ, итиэннэ эргийээри …… суруктаах остуолбаны хабырыйан ааста. В. Осеева (тылб.)
ср. алт. дьылбырыт ‘скользить’

туохт.
1. Тохтообокко, биир кэм күүскэ, тыастаахтык аал, кыһый, эрбээ. ☉ Тереть, строгать, пилить монотонно, не переставая, не останавливаясь. Уол сүгэни аалан кирбиитиир. Тириини кыһыйан кирбиитиир. Мас эрбээн кирбиитиир
2. көсп. Кимиилээхтик дьулуруйан айаннаа. ☉ Двигаться, скользить стремительно вперед (по воде, рельсам)
[Борохуот] мөлүйүөнүнэн сырдык таммаҕы күдээриччи ыһан, айаннаан кирбиитээн иһэр ахан! Амма Аччыгыйа
[Буойас] килэркэй тимир ыллыкка кирбиитээн түһэн истэ. Күннүк Уурастыырап
△ Өрө күүр. ☉ Подниматься, дойти до высшей точки (напр., о сражении)
Сырдык уонна хараҥа …… кырыктаах кыргыһыыта кирбиитээтэ. Амма Аччыгыйа
ср. др.-тюрк. хыр ‘соскребать, соскабливать, царапать’

дьүһ. туохт.
1. Хонууга уу өтөн киирэн эрэрин курдук тыаһа-ууһа суох сылбырҕатык сыҕарыйан ис. ☉ Перемещаться, двигаться бесшумно и быстро, как бы скользя по ровной поверхности. Хайаҕастан эриэн үөн сылдьырыйан таҕыста
□ Тыа суолун устун билиҥҥи легковой массыына көлүөһэлэриттэн оҥоһуллубут чэпчэки бэйэлээх дыгыыска тыаһа суох сылдьырыйан иһэр. Н. Босиков
[Дьөгүөссэ] бардар бараммат былларааттаах хайалар тэллэхтэринэн …… сылдьырыйар. М. Доҕордуурап
Таһыттан Эйээндьэ эмээхсин, ааны аргыый тэлэйэн, сылдьырыйан киирдэ. «ХС»
2. Ыараханыҥ хайа өттүгэр баттыыр да, ол диэки иҥнэри бар, сулбуруйан түс. ☉ Сползать, соскальзывать, съезжать медленно вниз
Хомурдуос доодоҥноон холкутук ытынна, Сылайан төттөрү сылдьырыйан түстэ. К. Туйаарыскай
Куулум аллара сылдьырыйан түһэрин ыһыктан кэбиһиэх курдук буолбутум. Ч. Айтматов (тылб.)
ср. алт. дьылбырыт ‘скользить’